Özgün Metin

Vezin: Mefâ’îlün Mefâ’îlün Fe’ûlün

Eger bînî hatâ vü cürmî ez-mâ
Hudâyâ afv kon ma’zûr fermâ

Günümüz Türkçesiyle

1. Eğer bizden bir hata ve suç görürsen, Allah'ım, affet ve (bizi) mazur tut.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Bu beyit, Kılıç neşrinin "Farsça Şiirler" bölümündeki yedi müfredin ilkidir. Müfred, bir manzumeye bağlı olmadan tek başına söylenmiş beyittir; divanların sonlarında toplanan müstakil beyitlere bu ad verilir. Kılıç bölüm başlığındaki notta, Farsça divançenin yayınında divanda altı müfred bulunduğunun söylendiğini, oysa sayının yedi olduğunu, müfredlerden birinin yazmada Türkçe şiirler arasında yer aldığını belirtir. Farsça şiirlerdeki farklar, Mustafa Çiçekler'in 1998'de yayımladığı Farsça divançe neşriyle karşılaştırılarak gösterilmiştir. Neşir Farsça metni Latin harfleriyle verir, Türkçe anlamını dipnotta ekler. Beyit "mefâ'îlün mefâ'îlün fe'ûlün" kalıbıyla yazılmıştır; yedi Farsça müfredin hepsi bu kalıptadır. Beyit musarra'dır: "mâ" ile "fermâ" kafiyelidir. Neşirde varak imi yoktur.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit kısa bir münacattır. Birinci mısra bir şart cümlesidir: "Eger bînî" (eğer görürsen) Allah'ın her şeyi gördüğünü bilen bir kulun alçakgönüllü söyleyişidir; suç gizlenemez, ancak bağışlanabilir. "Hatâ" ile "cürm" yakın anlamlı iki kelimedir: biri yanlışlıkla yapılan hatayı, öteki bilerek işlenen suçu anlatır. Böylece kul, her türlü kusurunu birlikte önüne koyar. İkinci mısrada iki dilek vardır: "afv kon" (affet) ve "ma'zûr fermâ" (mazur tut, özrünü kabul et). Kılıç dipnotta ikinci mısraı "bizi affet" diye karşılar; "ma'zûr fermâ" sözündeki "özrü kabul edilmiş saymak" anlamını biz ayrıca belirttik. "Fermâ" kelimesi buyurmak anlamındaki fiilden gelir ve dilek kipine bir saygı ifadesi katar; kul Allah'tan bir lütuf olarak "buyurmasını" ister. "Ez-mâ" (bizden) sözündeki çoğul, yalnız şairi değil bütün insanları içine alan bir "biz" olarak okunabilir. Beytin kafiyesi "mâ" (biz) ile "fermâ" (buyur) arasında kurulduğu için, beyit "biz" ile Allah'ın buyruğunu ses düzeyinde de karşı karşıya getirir; bu gözlem bizimdir. Yedi Farsça müfredden beşi aynı af ve tövbe konusunu işler; bu beyit o dizinin açılışıdır. Neşirde bu müfred, günah ve af konulu üç Farsça nazmın hemen ardından gelir. Kılıç, af kelimesinin divanın ana temalarından biri olduğunu belirtir.

Kaynakça

  • Filiz Kılıç (hzl.), Şâhî Dîvânı (Şehzâde Bâyezîd), Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü, 2018, e-kitap s. 164, Farsça müfred no. 1, dipnot 228 (müfred sayısı ve Farsça divançe), 229 (beytin Türkçe anlamı); ayrıca s. 29-30 (vezin dökümü), s. 31 ("afv" teması), s. 154 dipnot 125 (Çiçekler 1998 ile karşılaştırma), https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/59394,sahi-divanipdf.pdf.
  • Kâzım Yetiş, "Beyit (İran ve Türk Edebiyatı)", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 6, İstanbul 1992, s. 66. https://islamansiklopedisi.org.tr/beyit

Çevrimiçi kaynaklar