Özgün Metin

Vezin: Fâ’ilâtün Fâ’ilâtün Fâ’ilâtün Fâ’ilün

Lutf u ihsân eyleyüp nâmunla yâd itdün beni
Gussadan âzâd olup şâd ol ki şâd itdün beni
Pertev-i mihr-i ruhundan müste’âd itdün beni
Ber-murâd ol pâdişâhum ber-murâd itdün beni
Hamdü-li’llâh vasluna müştâk idüm irdüm yine
Gözlerüm nûrını arturdum yüzün gördüm yine
Fursat el virdi ayagına yüzüm sürdüm yine
Ber-murâd ol pâdişâhum ber-murâd itdün beni
Câna kar itmişdi muhkem pâdişâhum fürkatün
Bir nefes dilden gider miydi likâ-yı hazretün
Andugumca gözlerüm giryân olurdı vuslatun
Ber-murâd ol pâdişâhum ber-murâd itdün beni
Künc-i fürkatde kalupdum lutf idüp yâd eyledün
Bu dil-i gam-gînüme rahm eyleyüp şâd eyledün
Müstedâm ol ben kulun hecründen âzâd eyledün
Ber-murâd ol pâdişâhum ber-murâd itdün beni
Pâdişâhum Şâhînün sabrın alupdı ıztırâb
Âşiyân-ı dîdeden pervâz idüpdi murg-ı hâb
Himmetünle Hak du’âmı kıldı âhir müstecâb
Ber-murâd ol pâdişâhum ber-murâd itdün beni

Günümüz Türkçesiyle

1. Lütuf ve ihsan edip beni adınla andın; sen de kederden kurtulup sevin ki beni sevindirdin. Yanağının güneşinin ışığından beni mutlu ettin. Muradına er, padişahım; beni muradıma erdirdin.

2. Allah'a hamd olsun, vuslatına hasrettim, yine erdim; yüzünü yine gördüm, gözlerimin nurunu artırdım; fırsat el verdi, yine yüzümü ayağına sürdüm. Muradına er, padişahım; beni muradıma erdirdin.

3. Padişahım, ayrılığın canıma sıkıca işlemişti; hazretinin yüzü bir nefes bile gönülden gider miydi? Vuslatını andıkça gözlerim ağlardı. Muradına er, padişahım; beni muradıma erdirdin.

4. Ayrılık köşesinde kalmıştım; lütfedip andın; bu gamlı gönlüme acıyıp onu sevindirdin. Daim ol; ben kulunu ayrılığından kurtardın. Muradına er, padişahım; beni muradıma erdirdin.

5. Padişahım, ıstırap Şâhî'nin sabrını almıştı; uyku kuşu göz yuvasından uçup gitmişti. Senin himmetinle Hak sonunda duamı kabul etti. Muradına er, padişahım; beni muradıma erdirdin.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir beş bentlik, nakaratlı bir murabbadır ve remel bahrinin "fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilün" kalıbıyla yazılmıştır. Neşirde murabbalar bölümünü kapatır (vr. 81a). İlk bentte dört mısra "itdün beni" redifiyle biter ve "-âd" sesiyle kafiyelenir: yâd, şâd, müste'âd, ber-murâd. Öteki bentlerde "yine" redifiyle "-ürdüm" (irdüm, gördüm, sürdüm), "-etün/-atun" (fürkatün, hazretün, vuslatun), "eyledün" redifiyle "-âd" ve "-âb" (ıztırâb, hâb, müstecâb) kafiyeleri kullanılır. Nakarat "Ber-murâd ol pâdişâhum ber-murâd itdün beni" mısraıdır. Mahlas son bentte geçer.

Anlam ve Söz Sanatları

Divanın murabbaları arasında sevinçle söylenmiş tek şiir budur. Ayrılık sona ermiş, şair yeniden vuslata ermiş, sevgilinin yüzünü görmüş ve yüzünü onun ayağına sürmüştür. Nakarat hem bir dua hem bir teşekkürdür: "ber-murâd ol" (muradına er) duası ile "ber-murâd itdün beni" (beni muradıma erdirdin) şükrü aynı kelimeyle kurulur. İlk bentteki "şâd ol ki şâd itdün beni" söyleyişi de aynı tekrar düzenini izler. Son bentte göz bir yuvaya, uyku da bu yuvadan uçup giden bir kuşa benzetilir; "âşiyân-ı dîde" ve "murg-ı hâb" tamlamaları bu istiareyi kurar.

Hitaplar ("pâdişâhum", "hazret", "himmet") muhatabı bir hükümdar olarak gösterir. İlk bentteki "nâmunla yâd itdün" sözü "beni adınla andın" diye okunur; bağlamda bir mektupla hatırlanmayı da düşündürür, ama metinde "nâme" kelimesi yoktur.

Bu murabbaın dili, Kılıç'ın Kanuni'ye yazıldığını söylediği üçüncü murabbaın son bendine dikkat çekici biçimde cevap verir. Orada şair "Bu Şâhî nâ-murâdı pâdişâhum ber-murâd eyle / Beşâret-nâme ile vaktidür lutf eyle yâd eyle" diye yalvarır; burada ise "lutf idüp yâd eyledün", "şâd eyledün" ve "ber-murâd itdün beni" der. Üçüncü murabbada istenen şeyin burada gerçekleşmiş gibi anlatılması bizim tespitimizdir. Kılıç bu son murabbaı yorumlamaz ve şiirin hangi kavuşmayı anlattığı bilinmiyor.

Kaynakça

  • Filiz Kılıç (hzl.), Şâhî Dîvânı (Şehzâde Bâyezîd), Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü, 2018, e-kitap s. 146-147, murabba no. 22 (Millet Ktp., Ali Emîrî Efendi, Manzum Eserler 225, vr. 81a); ayrıca s. 34 (üçüncü murabba ve beşâret-nâme), https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/59394,sahi-divanipdf.pdf.

Çevrimiçi kaynaklar