Fişte bu deyişi okuyan Rıza Fırıncı'nın yanında adı yazılmamış ikinci bir icracı vardır: derleyiciler kayıtta keman çalındığını not etmiş, kemancının kim olduğunu yazmamışlardır. Celal Volkan Kaya kataloğunda bu boşluğu bir soru işaretiyle gösterir ve dipnotta kemanı Sarı köyünden iki çalgıcıdan birinin, Rasim Olgun'un veya Turabi Tanrısever'in çalmış olması gerektiğini belirtir. Merzifon'da 7 ile 8 Temmuz 1943 arasında kaydedilen deyişin başlığı da ilk dizesi de katalogcuya güçlükle okunmuş, birkaç kelimesi soru işaretiyle aktarılmıştır. TRT repertuvarında yeri yoktur, sözleri ve notası yayımlanmamıştır.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değildir
  • Derleme yeri: Merzifon (katalogda köşeli ayraç içinde)
  • Derleme tarihi: fişte "07/08.07.1943"
  • Kaynak kişi: Rıza Fırıncı; çiftçi, fişteki doğum yılı rumî 1319, Merzifon'a bağlı Belvar köyünden; çalgı hanesi boş
  • Eşlik: adı fişte yazılmayan bir kemancı (Kaya'ya göre Rasim Olgun ya da Turabi Tanrısever)
  • Derleyen: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen ve Rıza Yetişen'den oluşan Ankara Devlet Konservatuvarı ekibi
  • Kaynak yayın: Celal Volkan Kaya, Ankara Devlet Konservatuvarı'nın Halk Müziği Alan Araştırmaları Kataloğu (İTÜ, 2014), sıra 3658, dipnot 94
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1121/A-2
  • Tür: deyiş
  • Makam, usul: belirtilmemiş
  • Söz: başlığa göre Seyrânî'nin; müzik anonim
  • Kaynak bağlantısı: TRT kaydı yoktur; künye Kaya'nın tezinde

Sözleri

Katalogdaki başlık ve ilk dize şöyledir:

Sanihati(?) Seyranî'den: Gavsi(?) gametimin fehmeyle fendin

Katalogcu, okuyuşundan emin olamadığı kelimelerin yanına parantez içinde soru işareti koyar; bu kayıtta hem başlığın ilk kelimesi hem dizenin ilk kelimesi böyle işaretlenmiştir. Bu yüzden dizeye günümüz Türkçesiyle bir anlam vermek, okunuşu belirsiz kelimeler üzerine kurulmuş bir tahmin olur. Kesin olan, şair adının fişte bulunmasıdır. Kaya, âşık adının fişte yazılmadığı durumlarda mahlasa bakarak adı başlığa kendisi ekler ve bunu köşeli ayraçla gösterir; burada "Seyranî'den" sözü ayraçsızdır, yani derleyicilerin elinden çıkmıştır. Katalog bu Seyrânî'nin kim olduğunu ayrıca açıklamaz. Deyişin bütün metni de ezgisi de basılmış değildir; ses, 1121 numaralı plağın A yüzündeki ikinci kayıttadır.

Hikâyesi

Tarihin "07/08" diye iki günle yazılması, kayıt anına dair bir ipucu taşır: Kaya, aynı biçimdeki tarihleri bütün geziler boyunca gördüğünü, bunların en güçlü ihtimalle bir günü öbürüne bağlayan geceyi anlattığını yazar. Deyişin Merzifon'a hangi yoldan geldiği, Fırıncı'nın onu kimden öğrendiği ise basılı kaynaklarda karşılık bulmaz. Plağın A yüzünün ilk bölmesine ait fiş TRT'deki kopyalar arasında bulunmadığından, Fırıncı'nın deyişinden önce neyin kaydedildiği bilinmiyor.

Müzikal Özellikleri

Keman eşliği, kaydın bilinen tek müzikal özelliğidir. Aynı not, aynı ifadelerle, Merzifon'daki iki kaydın fişinde daha geçer: Aşir Kirpiksiz'in "İptida Dünyaya"sı ve Rıza Sağlam'ın "Yayla Makamı". Üçünde de Kaya kemancıyı aynı iki addan biri olarak düşünür. Rasim Olgun da Turabi Tanrısever de Merzifon'un Sarı köyündendir ve 7 Temmuz'da Tahsin Olgun'un klarneti, Muharrem Coşkun'un tefiyle dörtlü halinde heyete beş hava çalmışlardır. Fırıncı'nın kendisi için icracı listesinde bir çalgı yazılmamıştır; deyişi sesiyle okuduğu, kemanın ona eşlik ettiği anlaşılır. Makam ve usul fişe geçmemiştir.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Fırıncı'nın katalogdaki tek kaydı budur. Seyrânî adı konservatuvar derlemelerinde başka illerde de karşımıza çıkar: 1941'de Niğde'de "Seyraniden Bir Koşma" ayraçsız bir başlıkla, 1946'da Gökbelen Yaylası'nda bir "Yakım (Ağıt)" ise köşeli ayraç içinde, katalogcunun eklediği "[Seyranî'den]" notuyla kaydedilmiştir. Aynı plağın B yüzü, yine "07/08" tarihli olarak Musa Aslan'ın "Kırklar Zamahı" kaydıyla açılır; Aslan'ın Merzifon oturumundan Dem Be Dem Karşıma Gelen Bülbül ve Gökyüzünde Bölük Bölük Turnalar ayrı sayfalarda anlatılır. Kemancılar Rasim Olgun ile Turabi Tanrısever'in çaldığı havalardan biri için Hanköy Havası sayfasına bakılabilir. Âşıklara bağlanan deyişlerin Amasya'daki izini sürmek için Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısından başlanabilir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar