Amasya'nın güneybatı yakasındaki Sevincer, adını bugüne değiştirmeden taşıyan eski köylerdendir. Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar adı Selçuklu döneminde yaşamış bir beye bağlar; on yedinci yüzyılda ise köy, Amasya sancağını yöneten bir paşa ile oğlunu Osmanlı yönetimine vermiştir. 1845'te hane reislerinin yarısı bahçıvan olarak yazılmış, şehirde oturan Müslüman ve gayrimüslim pek çok kişinin bağı ve dutluğu bu köyün topraklarında kayda geçmiştir. Amasya Merkez ilçesine bağlı köyde 2025 sonunda 466 kişi yaşıyordu.

Adın Kaynağı

Yasar'ın eserinde adın kökeni için iki ayrı anlatı vardır ve ikisi birbirine bağlanmaz. Birincisi Selçuklu dönemi Türk beylerini sayarken gelir: Yasar'a göre Kayı Türkleri Amasya'nın güneybatı taraflarında otururdu, beyleri Buşaklu Emîr Bahâeddîn Kürt Bey, kardeşi ise "Sevinc Er (Sevincer) Bey" idi. Babaları Kayı Bey, Sultan Mesud'un yakınlarındandı ve bu beylerin oturduğu yerler Yasar'ın zamanında Kayı, Kayı Kürtler ve Sevincer adlı köylerdi. Bu okumaya göre köy, adını oturan beyden almıştır.

İkinci anlatı biyografi ciltlerindedir. Selçuklu hanedanından Sencer Şah adlı bir şehzadenin Amasya çevresinde dedesinden kalma iki çiftliği vardı; 680 dolaylarında Moğol hükümdarı Abaka Han bu çiftlikleri elinden alıp Tatar beylerine verdi, şehzade 682'de (1283) Tekudar Ahmed Han'a başvurarak mülklerine yeniden kavuştu. Yasar bu çiftliklere "Sencer Alanı" ve "Sevincer Alanı" dendiğini yazar ve "Sevinç Er Çelebi" diye tanınan şehzadenin büyük olasılıkla bu Sencer Şah olduğunu ekler. Çiftlik daha sonra Halil Paşazâde İskender Bey'e geçmiş, oğlu Memi Bey tarafından vakfedilmiştir. Yasar, Sevincer Alanı'nın bugünkü köy olduğunu açıkça söylemez; iki anlatıdan hangisinin köy adını açıkladığı belgeyle gösterilemez. Bekir Başalan'ın çalışmasında köyün adı değiştirilen yerleşimler arasında yer almaması, Sevincer adının resmî bir değişikliğe uğramadığını gösterir.

Konumu ve Nahiyesi

Kanuni döneminin Karaman ve Rûm muhasebe defterinde köy "Sevincer k., Birgoma n." biçiminde, defterin 375. sayfasında yazılıdır. Aynı nahiyede bir Kayı köyünün de bulunması, Yasar'ın Kayı ile Sevincer'i birlikte anmasıyla örtüşür. Yasar kendi döneminin idari düzeninde köyü Amasya'nın güneyini kaplayan Öz nahiyesinde sayar; 1845 temettuat defterleri de Sevincer'i merkezi Ezinepazar olan nahiyenin yirmi yedi defterinden birinde verir. 2008'de hazırlanan Ezinepazar ilçe teklifinin listesinde ise Sevincer yer almaz.

Peçelizâdeler ve Sevincerli Ömer Paşa

Yasar, Öz nahiyesinden yetişenleri anlatırken vezirlerden Deli Ömer Paşa ile Peçelizâde sülalesinin Sevincer köyünden çıktığını yazar. Amasya'nın olaylarını yıl yıl izleyen bölümde bu ailenin en tanınmış adı Sevincerli Ömer Ağa'dır. 1069'da (1658-59) Amasya'da Köprülü taraftarlarını sayarken Yasar onu "meşhur sipahi Sevincerli Ömer Ağa" diye anar ve ona "Peçelioğlu" dendiğini belirtir. Birkaç yıl sonra Taşan Dağı'ndan inen Deli Süleyman ve adamları Merzifon'u basıp müftüyü öldürünce, Sevincerli Ömer Ağa mutasarrıf Ferhad Paşa ve öteki Amasya ileri gelenleriyle birlikte eşkıyanın peşine düştü. Eşkıya yakalanıp Merzifon'da idam edildikten sonra Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'nın memnuniyetiyle Ömer Ağa'ya kapıcıbaşılık verildi.

Yükselişi bundan sonra hızlandı. Yasar'a göre 1081'de (1670), Tokat voyvodası ve Amasya beytülmal emini iken Karahisar-ı Şarkî beylerbeyi oldu. 1083 (1672-73) dolaylarında ise Amasya sancağı, Karahisar-ı Şarkî mutasarrıfı olan Ömer Paşa'ya verildi. Yasar bu yerde onu açıkça tanıtır: "Ömer Paşa Amasya civarında Sevincerlidir. Sipâhi meşâhirinden Peçelioğlu Kara Mehmed Ağa'nın mahdûmudur." Böylece köyden çıkan bir sipahi, doğduğu sancağın yöneticisi olmuştu.

Oğlu Ebûbekir Ağa da Osmanlı askerî düzeninde yer aldı. Yeniçeri olarak birkaç kez Amasya serdarlığı yapan Ebûbekir Ağa, 1094'te yeniçeri yetimlerine nazır, 1099'da önce zağarcıbaşı, sonra kul kethüdası oldu, 1101'de görevinden alınıp Amasya'ya gönderildi ve 1113'te (1701-02) öldü. Evladına Amasya'da "Ağaoğulları" dendi. Yasar, Karasenir'deki Ağaburnu denen yerin onun bağı ve bahçesi olduğunu, "Sevincer'de Ağa Çiftliği"nin de ona ait bulunduğunu yazar. Bu ayrıntı, ailenin şehre yerleştikten sonra da köydeki toprağını elinde tuttuğunu gösterir.

Sevincerli Âlimler ve Bir Vakıf Çiftliği

Köyden yalnız asker ve idareciler çıkmamıştır. Yasar'ın biyografilerinde Sevincer köyünden Mustafa'nın oğlu Hüseyin Efendi, Amasya'da hafızlık edinip öğrenim gördükten sonra ders vermiş, Fethiye Camii imamı ve kürsü şeyhi olmuş, "Sevincerli Hâfız Hoca" diye tanınmıştır. Oğlu Hâfız Mustafa Efendi babasının yerine imam, ardından hatip olmuş ve 1141'de (1729) ölmüştür.

Köyün toprakları şehirli vakıflarının da konusu olmuştur. Kadılıktan emekli olup Amasya'nın Üçler Mahallesi'nde bir cami, bir mektep ve başka hayır işleri yaptıran Ahîzâde Sa'dî Çelebi, bu yapıların giderleri için vakfettiği mülkler arasında "Sevincer'de kâin çiftliği"ni de saymış, tevliyeti azatlısı ve damadı Hândân Ağa ile onun erkek evladına bırakmıştır. Sa'dî Çelebi 1039'da (1630) ölmüştür.

1845'te Bir Bahçe Köyü

Tayfun Soydal'ın Ezinepazar nahiyesi temettuat defterleri üzerine tezi, Sevincer karyesinin defterinde 20 hane saptar; hane başına beş kişi kabulüyle nüfus 100 dolayındadır. Meslek dağılımı nahiyenin öteki köylerinden ayrılır: hane reislerinin onu bahçıvan, beşi rençber, üçü hizmetkâr olarak yazılmıştır; bir çoban ile bir yetim de kayıtlıdır. Lakaplar arasında İlyasoğlu, İmamoğlu, Tekkenişinoğlu, Abacıoğlu, Bölükbaşıoğlu, Topaloğlu ve Sarı Mustafaoğlu bulunur.

Köy halkının toprağı küçüktür: 115 dönüm ekili, 117,5 dönüm ekilmeyen tarla, 27,5 dönüm üzüm bağı ve 36,5 dönüm dut bağı, toplam 296,5 dönüm. Hasatta yalnız 29 kile buğday ile 17,5 kile arpa yazılmıştır. Hayvan varlığı 300 baş küçükbaş, 76 baş büyükbaş ve bir yük hayvanından ibarettir; küçükbaştan elde edilen gelir 1.104 kuruş olarak hesaplanmıştır. Soydal, Sevincer'i gelir bakımından nahiye ortalamasının altında kalan beş yerleşimden biri olarak gösterir.

Köyün bağ ve bahçelerinin büyük kısmı ise köyde oturmayanların elindeydi. Soydal'ın başka yerde ikamet edip nahiyede mülkü bulunanları gösteren tablosunda Sevincer uzun bir liste tutar ve bu kişilerin köydeki mülkleri toplam 61 dönüm dutluk ile 54 dönüm üzüm bağına ulaşır; bu, köy halkının kendi bağ ve dutluklarının neredeyse iki katıdır. Gümüşlüoğlu Mahallesi'nden Halid Bey, Seyfeddin Mahallesi'nden Dikici Ömer, Bayezid Paşa Mahallesi'nden Kalaycıoğlu, Hacı İlyas Mahallesi'nden Hafız Osman, Gümüşlüzade Mahallesi'nden Arif Ağa gibi Amasyalıların yanında, Çırakçıbaşı Mahallesi'nden Kirkor, Gümüşlü Mahallesi'nden Aleksan ve Saraçhane Mahallesi'nden boyacı Kirkor gibi gayrimüslim şehirliler de köyde dutluk ya da üzüm bağı sahibidir; listede Ohannes, Gabriyel, Artin, Agop, Andon ve Kasbar adları da geçer. Başka köylerde oturan mülk sahipleri de vardır: Moramul karyesinden İmamoğlu Ahmed, Morami karyesinden Hacı Osman ile Kethüda Veysel, Abacı karyesinden Hüseyin ve Saz karyesinden Hasan. Bahçıvanların çokluğu bu tabloyla yan yana konunca, Sevincer'in 1845'te şehirlilerin bağ ve dut bahçelerini barındıran, bu bahçelerde köylülerin çalıştığı bir yer olduğu düşünülebilir; tez bu bağlantıyı ayrıca kurmaz.

Bugünkü Durum ve Nüfus

2023 il çevre raporundaki köy içme suyu envanterine göre Sevincer'in şebekesi 2007'de kurulmuştur, hem kaynaktan hem kuyudan beslenir ve terfi ile çalışır; köy için yılda ortalama 21.353 metreküp su çekilmektedir. Köye bağlı Karadutağılı Mahallesi'nin ayrı şebekesi ise 1996 tarihlidir ve envanterde 131 kişilik bir nüfusla gösterilir.

Sevincer, 2007'de 605, 2008'de 610 kişiyle serinin en yüksek değerine ulaştı. Sonraki on beş yılda nüfus yavaş ama sürekli biçimde azaldı ve 2022'de 469'a indi. 2023'te 514'e çıkan sayı, 2025'te yeniden 466'ya geriledi; bu son yılda köyde 247 erkek ve 219 kadın kayıtlıydı.

Kronoloji

682 (1283): Şehzade Sencer Şah, Sencer Alanı ve Sevincer Alanı diye anılan çiftliklerine yeniden sahip olur.

937 (1530): Muhasebe defterinde Birgoma nahiyesinde Sevincer köyü yer alır.

1039 (1630): Sevincer'deki çiftliğini vakfeden Ahîzâde Sa'dî Çelebi ölür.

1069 (1658-59): Sevincerli Ömer Ağa, Amasya'daki Köprülü taraftarları arasında anılır.

1081 (1670): Sevincerli Ömer Ağa Karahisar-ı Şarkî beylerbeyi olur.

1083 (1672-73) dolayı: Amasya sancağı Sevincerli Ömer Paşa'ya verilir.

1113 (1701-02): Eski kul kethüdası Ebûbekir Ağa ölür.

1845: Sevincer karyesi temettuat defterinde 20 hane.

2025: Köyün nüfusu 466.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar