Konservatuvar derleme heyeti Amasya'ya Tokat ilinden gelmişti: Haziran 1943'ün son günlerini Tokat, Reşadiye ve Niksar'da, Temmuz'un ilk günlerini Zile'de geçirmiş, 4 Temmuz'da Amasya'ya geçmişti. Amasya ilinde alınan kayıtlardan ikisinin adında Tokat geçer: Gümüşhacıköy'de okunan "Toḫadıñ Mezerliği" türküsü ve Cuma Nacak ile Veli Döngel'in davul ve zurnayla çaldığı bu Tokat Oyun Havası. Kayıt Amasya ilinde, Amasyalı bir davulcuyla yapılmıştır, ama adı başka bir şehre işaret ettiği için ezginin Amasya yöresine aidiyeti tartışmalıdır. TRT repertuvarında Amasya altında bulunmaz, notası basılmamıştır.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değildir
  • Derleme yeri ve tarihi: Amasya ili, yerleşim belirsiz; Temmuz 1943, gün bilinmiyor (katalogda "[Amasya ili]", "[(?).07.1943]")
  • Çalanlar: Cuma Nacak (davul; çiftçi, fişteki doğum yılı rumî 1318, Amasya merkeze bağlı Hasabdal köyünden) ve Veli Döngel (zurna; çiftçi, fişteki doğum yılı rumî 1317; memleketi fişte boş)
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı heyeti: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen, Rıza Yetişen
  • Kaynak yayın: Celal Volkan Kaya, Ankara Devlet Konservatuvarı'nın Halk Müziği Alan Araştırmaları Kataloğu (İTÜ, 2014), sıra 3616
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1112/A-3
  • Tür: oyun havası, sözsüz
  • Makam, usul: fişte yok
  • Müzik: anonim
  • Kaynak bağlantısı: TRT sayfası yoktur; künye Kaya kataloğunda

Sözleri

Davul ile zurnanın çaldığı bu havada söz aranmaz; fiş adını vermekle kalır. Kayıt, Hacettepe Üniversitesi Devlet Konservatuvarı'na geçen Folklor Arşivi'nde, 1112 numaralı plağın A yüzünün üçüncü bölmesindedir. Yayımlanmış bir notası yoktur.

Yöre Aidiyeti

Adında başka bir şehrin geçmesi, havanın Amasya'ya ait olmadığını tek başına kanıtlamaz; Amasya'da yaşayan çalgıcıların komşu illerin havalarını bilip çalması da, havaya o ilin adının verilmesi de mümkündür. Katalog bu ikisinden hangisinin söz konusu olduğunu söylemez. Kesin olan iki şey vardır: kayıt Amasya ilinde yapılmıştır ve davulu çalan Cuma Nacak Amasya merkezin Hasabdal köyündendir. Zurnacı Veli Döngel'in memleketi ise fişe yazılmamıştır. Aynı oturumda Döngel'in Mustafa Kılıç'la çaldığı bir "Turhal Halayı" da vardır; Turhal da Tokat'ın ilçesidir. Öte yandan Nacak ile Döngel'in "Amasya Üç Ayak ve Yeldirmesi" adlı bir havası da kaydedilmiştir. Böylece aynı çalgıcıların dağarcığında hem Amasya'nın hem Tokat'ın adını taşıyan havalar yan yana durur.

Hikâyesi

Heyetin bir önceki durağı olan Zile, karşılaştırma için bir zemin sunar; orada yer adı taşıyan halay az değildir. 2 Temmuz'da Murtaza Belen ile Halil Bilgiç'ten alınan kayıtlar arasında şu halaylar vardır: "Çorum Halayı", "Reşadiye Halayı" ve "Tokat Yannaması (Ağırlama ve Yeldirme)". Amasya'daki Tokat Oyun Havası'nın bu Tokat Yannaması'yla bir ilişkisi olup olmadığı kayıtlar dinlenmeden söylenemez. Havanın Amasya'ya nasıl geldiğini ya da hangi düğünlerde çalındığını anlatan yayımlanmış bir metin de yoktur.

Müzikal Özellikleri

Davulu Nacak, zurnayı Döngel çalar; icracı listesinde ikisinin karşısında bu çalgılar yazılıdır. Havanın dizisi, usulü ve bölümleri fişe geçmemiştir. Zile'deki halay başlıklarının çoğunda "Ağırlama ve Yeldirme" gibi bölüm adları verildiği halde bu kaydın başlığında böyle bir bölümleme yer almaz.

Okuyanlar ve Kayıtlar

1112 numaralı plağın A yüzü üç oyun havası taşır: Nacak ile Döngel'in "Bildiş ve Yeldirme"si, Kılıç ile Döngel'in "Kürt Halayı" ve Tokat Oyun Havası. Bildiş, TRT repertuvarına Bildiş Oyun Havası adıyla girmiştir; ikilinin Amasya Üç Ayak ve Yeldirmesi de ayrı bir sayfada anlatılır. Tokat adı Amasya'nın TRT repertuvarında da geçer: Gümüşhacıköy'de Bektaş Yıldız'dan derlenen Tokat'ın Mezerliği türküsü bunun örneğidir. Tokat Oyun Havası'nın sesi ise yalnız 1112 numaralı plakta duruyor; ikinci bir kaydı bilinmiyor. Amasya'da derlenen ezgilerin toplu dökümü Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısındadır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar