Âşık Engunî, Amasya'nın Gaziler Ovacığı denen bölgesinde yetişmiş âşıkları sayan bir listede adı geçen, ama hakkında başka hiçbir bilgiye ulaşılamayan bir halk şairidir. Adı, A. Ankaralı, S. Cin ve A. G. Tuncay'ın 2000'de Gümüşhacıköy Ticaret ve Sanayi Odası tarafından yayımlanan Dünden Bugüne Gümüşhacıköy kitabında verilen âşık listesinde geçer; Engunî'yi bilinen bütün kaynaklar bu listeye dayanır. Sitedeki Amasya'da âşıklık geleneği yazısında sayılan yöre âşıkları arasında da onun adı bu yoldan girmiştir.
Adının Geçtiği Kaynaklar
Ankaralı, Cin ve Tuncay'ın kitabını doğrudan göremedik. Liste bize iki aktarımla ulaşmıştır. Şerife Özer ile Mustafa Topal, Gümüşhacıköylü Âşık Özlemî üzerine 2021'de yayımladıkları makalede Gaziler Ovacığı'nda yaşamış âşıkları anlatırken "en çok tanınanları" sayar ve listeye "Âşık Engunî"yi de koyarlar: Âşık Musa, Kul Fakir, Âşık İsa Gedik, Âşık Rıza Çulha, Ahmet Abacı ve Âşık Halil İbrahim Alkaç'tan sonra Âşık Engunî, ardından Âşık Dursun, Dervişoğlu, Biçare, Sıdkî ve Kul Hasan gelir. Aynı liste, aynı kaynağa atıfla, Fatih Çelebi'nin Kul Fakir üzerine 2026'da yayımlanan çalışmasında da aynen tekrarlanır.
Gaziler Ovacığı âşıklarını sayan öteki çalışmalarda Engunî'nin adı geçmez. Haluk Yücel'in 2018'de Amasya âşıkları üzerine yayımladığı makalede verilen yirmi iki kişilik liste ile 2021'deki Âşık Musa Aslan çalışmasında sayılan adlar arasında Engunî yoktur. Necdet Kurt'un Amasya yöresinin zakirleri üzerine 2017'de yayımladığı bildiride de bu ada rastlanmaz.
Kaynakların Durumu
Âşık Engunî'nin adı Dünden Bugüne Gümüşhacıköy kitabındaki âşık listesinde geçer; başka kayıt bulunamamıştır. Asıl adı, hangi köyden olduğu, hangi yüzyılda yaşadığı, kime çıraklık ettiği ve şiirlerinin günümüze ulaşıp ulaşmadığı bilinmemektedir. "Engunî" biçimi alışılmış mahlaslara benzemediği için listede bir dizgi hatası bulunması da mümkündür; ancak bunu doğrulayacak bir kaynak yoktur. Şiirlerine ulaşılamamıştır. Kişinin ölüm tarihi bilinmediği için şiirlerinin telif durumu da belirlenemez. Asıl kaynağın görülmesi ya da yörede yapılacak bir derleme, bu ada bağlanabilecek bilgileri ortaya çıkarabilir.
Kaynakça
Akademik çalışmalar
- Şerife Özer, Mustafa Topal, "Âşıklık Geleneği ve Geleneğin Çerağlarından Amasyalı Âşık Özlemî", Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 14(34), 2021, s. 652-665. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1305244
- Haluk Yücel, "Türk Halk Müziğinde Âşıklık Geleneği: Amasya Âşıkları", TURAN-SAM Uluslararası Bilimsel Hakemli Dergisi, 10(39), 2018, s. 256. https://www.turansam.org/TURAN-SAM_39.pdf
- Necdet Kurt, "Zakirlik Geleneğinin Kökenleri ve Amasya Yöresinin İz Bırakan Zakirleri", Geçmişten Günümüze Uluslararası Dinî Mûsikî Sempozyumu Bildiriler Kitabı, Amasya: Amasya Üniversitesi, 2017. https://isamveri.org/pdfdrg/G00310/2017/2017_KURTN.pdf
- Haluk Yücel, "Merzifonlu Âşık Musa Aslan Türkülerinin Müzikal Analizi", Sosyal Bilimler Dergisi / The Journal of Social Sciences, 8(53), 2021, s. 31-56. https://sobider.com/files/sobider_makaleler/6399117e-ec1c-4d60-a836-1d355be50f24.pdf
Kitaplar
- A. Ankaralı, S. Cin, A. G. Tuncay, Dünden Bugüne Gümüşhacıköy, Gümüşhacıköy: Ticaret ve Sanayi Odası, 2000 (Özer-Topal 2021 aktarımıyla).
- Fatih Çelebi, "Âşıklık Geleneğinin Temsilcilerinden Kul Fakir'in Eserlerinde 'Dost' Kavramı", Evrim Çağlayan (ed.), Kültür ve Güzel Sanatlar, Karabük: Karabük Üniversitesi Yayınları, 2026, s. 3-4. https://kutuphane.karabuk.edu.tr/yuklenen/dosyalar/1263062026150047.pdf
Çevrimiçi kaynaklar