Caferî mahlası İmam Cafer-i Sadık'ın yolunu izleyen anlamına gelir; bu mahlası taşıyan halk şairi bugün yalnız bir listeden tanınır. Ahmet Ankaralı, Sedat Cin ve Galip Tuncay'ın Gümüşhacıköy üzerine yazdıkları kitaba dayanan bu liste Amasya'daki Gaziler Ovacığı âşıklarını sayar; Şerife Özer ile Mustafa Topal 2021'de, Fatih Çelebi 2026'da onu aktarmıştır. Listedeki adından başka bir kayıt bulunamamıştır.
Kaynaklarda Adı
Özer ile Topal'ın Âşık Özlemî üzerine makalesi, Alevî-Bektaşî kültürünün yaygın olduğu Gaziler Ovacığı'nda yaşamış âşıkların en çok tanınanlarını sayar ve "Caferî" adını Turab Ali ile Hızır Sersem arasına yerleştirir. Aynı sıra Fatih Çelebi'nin Kul Fakir üzerine çalışmasında da korunur; liste sitemizin Amasya'da âşıklık geleneği yazısında da bulunur. Şairin asıl adı, yaşadığı dönem ve köyü kaynaklarda geçmez. Alevî-Bektaşî şiirinde "Caferî" sözü bu yola bağlılığı anlatmak için de kullanılır.
Kaynakların Durumu
Gaziler Ovacığı âşıkları üzerine yayımlanmış çalışmalarda bu mahlaslı bir âşık aradık. Caner Işık'ın Kul Hüseyin, Ali Onar ile Işık'ın Derviş Edna, Necdet Kurt'un Amasya zakirleri üzerine yazılarında ve Fedai Şahin'in Merzifon ve Gümüşhacıköy zakirlik geleneği tezinde böyle bir âşığa rastlanmaz; "Caferî" sözü bu metinlerde yalnız Cafer-i Sadık yolunu anlatan bir sıfat olarak geçer. Listenin dayandığı Ankaralı, Cin ve Tuncay kitabını göremedik. Şiirlerine ulaşılamamıştır. Bir adaşla karıştırılma tehlikesi de vardır: Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'nde kayıtlı Ca'ferî, asıl adı Bâlî olan, İstanbul'da doğup 1538-1539'da ölen, Tâcîzâde Ca'fer Çelebi'nin oğlu bir divan şairidir ve Gaziler Ovacığı âşığıyla karıştırılmamalıdır.
Kaynakça
Akademik çalışmalar
- Şerife Özer, Mustafa Topal, "Âşıklık Geleneği ve Geleneğin Çerağlarından Amasyalı Âşık Özlemî", Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 14(34), 2021, s. 652-665 (âşık listesi s. 655). https://dergipark.org.tr/tr/pub/mahder/issue/62512/869864
Kitaplar
- Fatih Çelebi, "Âşıklık Geleneğinin Temsilcilerinden Kul Fakir'in Eserlerinde 'Dost' Kavramı", Evrim Çağlayan (ed.), Kültür ve Güzel Sanatlar, Karabük: Karabük Üniversitesi Yayınları, 2026, s. 4-5. https://kutuphane.karabuk.edu.tr/yuklenen/dosyalar/1263062026150047.pdf
- Mehmet Fatih Köksal, "Ca'ferî, Bâlî", Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, 2013 (divan şairi adaşı için). https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/caferi
- Ahmet Ankaralı, Sedat Cin, Galip Tuncay, Dünden Bugüne Gümüşhacıköy, Gümüşhacıköy (Özer ile Topal'ın ve Çelebi'nin aktarımıyla; görülemedi).
Çevrimiçi kaynaklar