Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 118–119 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU
Çelebi Sultân Mehmed Hân bin Yıldırım Sultân Bâyezîd Hân bin Sultân Murâd-ı Hünkâr bin Sultân Orhân bin Sultân Osmân Şehzâdesi olup 809’da Amasya sarayında doğdu. Birâderi Sultân Murâd-ı Sânî cülûsunda Amasya sarayında ikâmet etdi.
Diğer birâderi Şehzâde Küçük Mustafa Çelebi’nin hurûç ve kıyâmında Amasya kalesinde kâin saraya kaldırıldı. Alâ rivâyetin Bursa’ya celb ve habs edildi. 833’de mat’ûnen vefât etdi. Boğulduğu da mervîdir.
Sultan Osman oğlu Sultan Orhan oğlu Sultan Murâd-ı Hünkâr oğlu Yıldırım Sultan Bâyezîd Han oğlu Çelebi Sultan Mehmed Han'ın şehzadesidir. 809 [1406-07] yılında Amasya sarayında doğdu. Kardeşi Sultan II. Murad tahta çıktığında Amasya sarayında oturuyordu.
Öteki kardeşi Şehzade Küçük Mustafa Çelebi ayaklanıp ortaya çıkınca Amasya kalesinin içindeki saraya kaldırıldı. Bir rivayete göre Bursa'ya getirtilip hapsedildi. 833 [1429-30] yılında vebadan öldü. Boğdurulduğu da rivayet edilir.
Çelebi Mehmed'in II. Murad'dan başka dört oğlu olduğu bilinir: Mustafa, Ahmed, Yûsuf ve Mahmud. Halil İnalcık'ın II. Murad maddesinde bu dört kardeş sayıldıktan sonra Ahmed için kısa bir not düşülür: Ahmed, babasının sağlığında ölmüştü. Çelebi Mehmed 824 [1421] yılında öldüğünde Murad on yedi, Mustafa on iki, Yûsuf sekiz, Mahmud yedi yaşındaydı. Ahmed'in adı bu yaş listesinde geçmez. Hanedan soy kütüklerini derleyen kimi çalışmalarda da Ahmed Çelebi için yalnızca "küçük yaşta öldü" bilgisi verilir.
Bu durumda Hüsameddin'in anlattığı hikâye, bugünkü araştırmaların verdiği tabloyla uyuşmaz. Hüsameddin, Ahmed'i 1421'de hayatta, II. Murad'ın tahta çıkışında Amasya sarayında, Küçük Mustafa ayaklanmasında (1422-23) kaleye kapatılmış ve 833 [1429-30] yılında ölmüş gösterir. İnalcık'a göre ise Ahmed 1421'den önce ölmüştür. Okurun bu madde karşısında temkinli olması gerekir.
Hüsameddin'in anlattıkları, Ahmed'den çok küçük kardeşleri Yûsuf ile Mahmud'un başından geçenlere benzer. Çelebi Mehmed ölmeden önce, oğullarının hayatını korumak için Yûsuf ile Mahmud'un Bizans imparatorunun yanına gönderilmesini vasiyet etmişti; ancak vezir Bayezid Paşa çocukları teslim etmedi ve bu, Düzmece Mustafa olayının fitilini ateşledi. Bu iki şehzade daha sonra Bursa'da tutuldu. Kimi kaynaklara göre ikisi de 1429 Ağustosunda öldü ve Bursa'da babalarının Yeşil Türbe'sine gömüldü. Yeşil Türbe'de bugün Çelebi Mehmed'in yanında oğulları Mustafa, Mahmud ve Yûsuf'un sandukaları bulunur; Ahmed adına bir sanduka yoktur.
1429 Ağustosu hicrî 832 yılının son aylarına denk gelir; Hüsameddin'in verdiği 833 tarihine çok yakındır. "Bursa'ya getirtilip hapsedildi", "vebadan öldü", "boğdurulduğu da söylenir" gibi ayrıntıların asıl olarak Yûsuf ile Mahmud'a ait rivayetler olması, Hüsameddin'in de bunları Ahmed'e mal etmiş olması ihtimal dahilindedir. Bu bir çıkarımdır; kesin belge yoktur.
Maddede geçen "Amasya sarayı", Çelebi Mehmed'in şehzadeliğinde Amasya'da oturduğu saraydır. II. Murad da 806 [1404] yılında Amasya'da doğmuş ve on iki yaşına girince Amasya, Tokat, Sivas, Çorum ve Osmancık bölgelerini içine alan Rum vilâyeti beyliğiyle yine Amasya'ya gönderilmiştir. Hüsameddin, ayaklanma sırasında şehzadenin şehirdeki saraydan kale içindeki saraya alındığını söyler; bu, bir taht kavgası sırasında hanedan mensuplarını daha sıkı gözetim altında tutmaya yönelik bir tedbir olarak okunabilir.
Birincil kaynaklar
Akademik çalışmalar
Kitaplar
Diğer kaynaklar