AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ahmed Çelebi-Pir Mehmed Çelebizâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 144 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasya a’yanından Selağzı üstünde Câmi-i şerîfi olan Şeyh Hamidoğlu Pir Mehmed Çelebizâde Hoca Ali Çelebi mahdûmu olup Amasya eşrafından iken Şehzâde Sultân Mustafa’ya tekarrub ederek Şehr-emini oldu. 960 senesi şevvalinde Şehzâde’nin i’dâmı üzerine maktûlen vefât etdi. Câmi-i şerîfin haziresinde medfûndur.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya'nın ileri gelenlerinden, Selağzı'nın üstünde camisi bulunan Şeyh Hamidoğlu Pîr Mehmed Çelebizâde Hoca Ali Çelebi'nin oğludur. Amasya eşrafındanken Şehzade Sultan Mustafa'ya yakınlık kurarak şehremini oldu. 960 yılı Şevval ayında [Ekim 1553] şehzadenin idamı üzerine öldürüldü. Caminin hazîresinde gömülüdür.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • a'yân: bir şehrin ileri gelenleri
  • eşrâf: soylu, itibarlı kişiler
  • tekarrub: yakınlaşma, gözüne girme
  • şehr-emîni: şehrin bina, onarım ve harcama işlerine bakan görevli
  • maktûlen: öldürülerek
  • hazîre: cami yanındaki küçük mezarlık

Pir Mehmet Çelebi Camii

Ahmed Çelebi'nin gömüldüğü caminin, bugün Amasya merkezinde Pir Mehmet Çelebi Camii adıyla bilinen yapı olması kuvvetle muhtemeldir; ancak iki adı birbirine bağlayan bir belge görülemedi. Halk arasında Pazar Camii, Murat Camii ya da Ekin Pazarı Camii diye de anılan bu cami, Yavuz Selim Meydanı'nda, Mustafa Kemal Paşa Caddesi üzerindedir. Tek kubbeli, tek minareli erken Osmanlı camilerindendir. Kare planlı ve kubbeyle örtülü ibadet mekânının önünde kapalı bir son cemaat yeri bulunur; içeride kubbeye Türk üçgenleriyle geçilir, kubbe kasnağı sekizgendir. Kuzeybatı köşesindeki kalın gövdeli minare tuğladandır. Caminin batı yanında, özelliğini kısmen kaybetmiş küçük bir hazire yer alır; Hüsameddin'in sözünü ettiği mezar bu hazirede olmalıdır.

Bugünkü kaynaklar caminin ne zaman ve kim tarafından yaptırıldığının bilinmediğini, mimari izlerine bakılarak XV-XVI. yüzyılda yapıldığının düşünüldüğünü yazar. Bu noktada Hüsameddin'in kaydı önem kazanır: ona göre cami, Şeyh Hamidoğlu Pîr Mehmed Çelebi ailesine aittir ve ailenin XVI. yüzyıl ortasında yaşamış bir üyesi hazîresine gömülmüştür. Kayıt caminin yapım tarihini vermez; yalnızca camiyi bu aileye bağlar. Caminin depremde yıkılan minaresi yeniden yapılmış, onarımlar sırasında yapı özgün niteliklerinin bir kısmını yitirmiştir; cami 2007'de son kez restore edilmiş olup ibadete açıktır.

Şehzade Mustafa'nın Şehremini

Ahmed Çelebi'nin ölümü, önceki iki maddede anlatılan Alaca Beyzâde Ahmed Bey'in ve Dâmâd Ahmed Paşa'nın ölümleriyle aynı aya düşer. Şehzade Mustafa 27 Şevval 960 [6 Ekim 1553] tarihinde Konya Ereğlisi yakınlarındaki ordugâhta öldürülmüş, mirahuru ile adamlarından bir kısmı da onun arkasından katledilmiştir. Hüsameddin'in sıraladığı bu üç Amasyalı, şehzadenin ölümünün Amasya'daki yakın çevresi için de ağır sonuçlar doğurduğunu gösterir. Ahmed Çelebi'ye dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 144–144. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

Resmî kaynaklar

Kitaplar

Diğer kaynaklar

6. Cilt içindekiler