Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 143 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU
Fuzalâdan Amasyalı Hatîb Kâsım Efendizâde Muhyiddîn Mehmed Efendi’nin mahdûmudur. Amasya’da doğup 918’de pederiyle İstanbul’a gitdi. Şeyhu’l-İslam Kemal Paşazâde Ahmed Şah Efendi’nin halka-ı tedrîsinde iktisab-ı kemalat ederek ders-i am, müşârün-ileyhden mülazım, ba’dehû müderris oldu.
İstanbul ve Bursa medreselerini devrederek sahna gelip Sultân Fatih Medreselerinden birine müderris iken 960’ta vefât etdi. Âlim, fâzıl, edib, vakûr bir mahdûm-ı kâmildi.
Erdemli âlimlerden Amasyalı Hatîb Kâsım Efendizâde Muhyiddîn Mehmed Efendi'nin oğludur. Amasya'da doğdu ve 918 [1512] yılında babasıyla birlikte İstanbul'a gitti. Şeyhülislam Kemalpaşazâde Ahmed Şah Efendi'nin ders halkasında olgunlaşarak ders-i âm oldu; ondan mülazım, sonra da müderris oldu.
İstanbul ve Bursa medreselerini dolaşarak Sahn'a yükseldi; Sultan Fâtih medreselerinden birinde müderrisken 960 [1553] yılında öldü. Âlim, erdemli, edip ve ağırbaşlı, olgun bir zattı.
Ahmed Efendi'nin babası, kaynaklarda Hatîbzâde, İbnü'l-Hatîb ya da Hatîb Kāsımoğlu adıyla anılan Muhyiddîn Mehmed Efendi'dir. 27 Şaban 864 [17 Haziran 1460] tarihinde Amasya'da doğmuş, ilk eğitimini babasından, sonra Mevlânâ Sinan Paşa'dan almıştır. Amasya'da müderrislikten sonra Bursa'da Çendik ve Ahmed Paşa medreselerinde, İstanbul'da Mustafa Paşa Medresesi'nde ders vermiş, II. Bâyezîd döneminde Amasya valisi Şehzade Ahmed'in hocalığını yapmıştır. Şehzadenin ölümünden sonra Edirne Üç Şerefeli medreselerinden birinde ve Amasya'da Sultan Bâyezîd Medresesi'nde çalışmış, Yavuz Sultan Selim tarafından Ayasofya civarında yeni yaptırılan medreseye hoca atanmıştır. Hüsameddin'in "918'de pederiyle İstanbul'a gitti" kaydı, Yavuz'un tahta çıkışıyla başlayan bu İstanbul dönemine denk düşer.
Muhyiddîn Mehmed Efendi daha sonra Sahn medreselerinden birine ve Edirne Sultan Bâyezîd Medresesi'ne terfi etmiş, ölümüne kadar günde seksen akçe ile Sahn'da kalmıştır. 2 Zilkade 940 [15 Mayıs 1534] tarihinde ölmüş, Eyüp'e gömülmüştür. Tefsir, hadis, fıkıh ve kıraat yanında cifr, vefk ve musiki gibi konularda da üstat sayılan bu âlimin en tanınmış eseri, Zemahşerî'nin bir eserinden kısaltılarak hazırlanan Ravzu'l-Ahyâr'dır; eser Kahire'de birkaç kez basılmış, Âşık Çelebi tarafından II. Selim için Türkçeye çevrilmiştir. Kanûnî için yazdığı İnbâ'ü'l-Istafâ fî Hakkı Âbâ'i'l-Mustafâ ise Hz. Peygamber'in anne ve babasının kurtuluş ehlinden olduğunu savunan bir risaledir; bu konuda Osmanlı döneminde yazılan risalelerin ilki kabul edilir.
Maddenin dikkat çeken yanı, baba ile oğulun aynı büyük âlimin çevresinde buluşmasıdır. Ahmed Efendi, Hüsameddin'e göre Kemalpaşazâde'nin ders halkasında yetişmiş ve onun mülazımı olmuştur. Babası Muhyiddîn Mehmed Efendi 1534 Mayıs'ında öldüğünde cenaze namazını Kemalpaşazâde kıldırmıştır. Kemalpaşazâde ise bundan yaklaşık bir ay önce, 16 Nisan 1534'te ölmüştür; kaynaklardaki bu tarih çelişkisi, iki tarihten birinin hatalı olduğunu düşündürür ve dikkatle okunmalıdır. Ahmed Efendi'nin kendisine dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Ölüm yılı olan 960, Şehzade Mustafa'nın idam edildiği yıldır; ancak iki olay arasında bir bağ kurulmasını gerektiren bir kayıt yoktur.
Birincil kaynaklar
Akademik çalışmalar
Kitaplar