AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ahmed Paşa-Yörgüç Paşazâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 143 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasyalıdır. 920’de Çaldıran Harbinde şehîd olan İskender Bey bin Abdullah Bey bin el-Hâc Yûsuf Bey bin Abdi Bey bin Yörgüç Paşa mahdûmudur. Pederinin şehadetinde yirmi beş yaşında bir za’îm iken Çorum sancağıyla taltif edildi. [449] Ba’dehû Mîr-livâlıkla sancakları devrederek 940’da Erzincan Sancağı Beyi iken Bağdâd Harbine me’mûr oldu. Bu muharebede yararlıklar gösterdiğinden Şehr-i Zor, ba’dehû Trabzon Beylerbeyi olup 951’de Şehzâde Sultân Mustafa ma’iyyetine me’mûran gelip Amasya vilâyeti muhâfızı oldu. Ba’dehû Sivas Beylerbeyi olup 959’da vefât etdi. Mahdûmu ümerâdan Yûsuf Bey’dir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. 920 [1514] yılında Çaldıran Savaşı'nda şehit düşen İskender Bey bin Abdullah Bey bin el-Hâc Yûsuf Bey bin Abdi Bey bin Yörgüç Paşa'nın oğludur. Babası şehit düştüğünde yirmi beş yaşında bir zeamet sahibiyken Çorum sancağı verilerek ödüllendirildi. Ardından sancak beyliğiyle sancakları dolaştı; 940 [1533-34] yılında Erzincan sancak beyiyken Bağdat savaşına görevlendirildi. Bu savaşta yararlıklar gösterdiği için Şehrizor, ardından Trabzon beylerbeyi oldu. 951 [1544-45] yılında Şehzade Sultan Mustafa'nın maiyetine görevli olarak gelip Amasya vilayetinin muhafızı oldu. Sonra Sivas beylerbeyi olup 959 [1552] yılında öldü. Oğlu, beylerden Yûsuf Bey'dir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • za'îm: zeamet (büyük dirlik) sahibi
  • taltîf: ödüllendirme, gönül alma
  • mîr-livâ: sancak beyi
  • me'mûr olmak: görevlendirilmek
  • ma'iyyet: birinin emri altındaki heyet
  • muhâfız: bir şehrin ya da vilayetin askerî koruyucusu

Yörgüç Paşa Soyunun Abdi Bey Kolu

Ahmed Paşa'nın soy kütüğü, Amasya'nın büyük hayır sahibi Yörgüç Paşa'nın (ölümü 845 / 1442) az bilinen oğlu Abdi Bey'e çıkar. Yörgüç Paşa'nın oğlu Mustafa Bey'in vakfiyesini inceleyen Fatma Toruk, paşanın Şahbulu Hatun'dan olan çocukları arasında Abdi Bey'i de sayar, ancak onun ölüm tarihinin ve hayatının bilinmediğini, kaynaklarda yalnızca adının geçtiğini belirtir. Hüsameddin'in verdiği silsile, Abdi Bey kolunun XVI. yüzyılın ortasına kadar beylerbeyi yetiştirecek kadar güçlü kaldığını göstermesi bakımından önemlidir. Bir önceki maddede anılan Yörgüç Paşazâde Ahmed Bey ise paşanın öteki oğlu Ali Bey'in soyundandır; iki Ahmed'in babaları, Ali Bey ile İskender Bey, Çaldıran'da şehit düşmüştür.

Çaldıran'dan Bağdat'a

Babası İskender Bey'in şehit düştüğü Çaldıran Savaşı 23 Ağustos 1514 tarihinde yapılmış, Osmanlı ordusu bu savaşta Rumeli beylerbeyi ile on sancak beyini kaybetmiştir. Ahmed Paşa'nın katıldığı Bağdat savaşı ise Kanûnî'nin Irakeyn Seferi'dir. Padişah 11 Haziran 1534'te Üsküdar'a geçerek sefere çıkmış; Şah Tahmasb'ı takipten vazgeçince Bağdat'a yönelmiş, Sadrazam İbrâhim Paşa 28 Kasım 1534'te direnişle karşılaşmadan şehre girmiş, padişah da 30 Kasım'da Bağdat'a törenle girmiştir. Hüsameddin, Ahmed Paşa'nın bu seferdeki yararlıkları üzerine Şehrizor beylerbeyliğine getirildiğini yazar; bu atamayı doğrulayan bir kayıt görülemedi.

Şehzade Mustafa'nın Yanında

Şehzade Mustafa 21 Safer 948 [16 Haziran 1541] tarihinde Amasya'ya gönderilmiştir; Ahmed Paşa'nın 951 yılında onun maiyetine verilmesi bu tarihle uyumludur. Ahmed Paşa 959 yılında öldüğü için, ertesi yıl şehzadenin idamının ardından Amasya'da yaşanan kanlı olayları görmemiştir. Ahmed Paşa'ya dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 143–143. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

6. Cilt içindekiler