Bosnalıdır. Devşirmelerden olup Sultân Süleyman-ı Kanunî bendegânındandır. Enderun’da terbiyye gördü. Ba’dehû terakki ederek mîr-i alem olup 954’de Şehzâde Sultân Mustafa ma’iyyetine me’mûran Amasya’ya gönderildi.
Şehzâde kendisini beğenip kerîmesi Fatıma Sultân’ı tezvîc ederek Beylerbeyi ve Amasya Muhâfızı yaptırdı. 960’ta Şehzâde pederinin ma’iyyetine me’mûran Amasya’dan ordusuyla infikak etdikte vâlî kâ’im-makâmı olarak Amasya’da kaldı. [451]
Hayfâ ki şehzâde 960 senesi şevvalinde şehîd edildiğinden bu da Amasya’da i’dâm edildi.
Rumeli Kazaskerliği sicillinden anlaşıldığı üzere Ahmed Paşa bin Abduşşekur’un i’dâmından sonra Fâtıma Sultân ile hemşîresi Râziye Kadın demekle meşhûr Râziye Sultân İstanbul’a gönderildi. Ahmed Paşa’nın biraderleri Bostancıbaşı Ali Ağa ile Kapıcıbaşı Hasan Ağa İstanbul’da kaldı.
Günümüz Türkçesiyle
Bosnalıdır. Devşirmelerden olup Kanûnî Sultan Süleyman'ın kullarındandır. Enderun'da yetişti. Sonra yükselerek mîr-i alem (sancaktar ağası) oldu ve 954 [1547] yılında Şehzade Sultan Mustafa'nın maiyetine görevli olarak Amasya'ya gönderildi.
Şehzade onu beğenip kızı Fâtıma Sultan'ı onunla evlendirdi; onu beylerbeyi ve Amasya muhafızı yaptırdı. 960 [1553] yılında şehzade, babasının yanına katılmakla görevlendirilip ordusuyla Amasya'dan ayrıldığında, Ahmed Paşa valinin kaymakamı (vekili) olarak Amasya'da kaldı.
Yazık ki şehzade 960 yılı Şevval ayında şehit edildiği için bu da Amasya'da idam edildi.
Rumeli Kazaskerliği sicillerinden anlaşıldığına göre, Ahmed Paşa bin Abdüşşekûr'un idamından sonra Fâtıma Sultan ile kız kardeşi, "Râziye Kadın" diye tanınan Râziye Sultan İstanbul'a gönderildi. Ahmed Paşa'nın kardeşleri Bostancıbaşı Ali Ağa ile Kapıcıbaşı Hasan Ağa İstanbul'da kaldı.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- devşirme: Hristiyan tebaa çocuklarından toplanıp devlet hizmeti için yetiştirilenler
- bendegân: kullar, padişahın hizmetindekiler
- Enderun: sarayın iç kısmında devlet adamı yetiştiren okul
- mîr-i alem: padişahın sancak, tuğ ve mehter takımından sorumlu ağa
- tezvîc: evlendirme
- infikâk: ayrılma
- kâ'im-makâm: birinin yerine vekâlet eden
- hayfâ: yazık, ne yazık ki
- hemşîre: kız kardeş
Rüstem Paşa'nın Gözcüsünden Şehzadenin Damadına
Ahmed Paşa'nın hikâyesi, Şehzade Mustafa'nın son yıllarındaki saray mücadelesinin ilginç bir yüzünü gösterir. Bugünkü araştırmalara göre Sadrazam Rüstem Paşa, şehzadenin İstanbul'a yaptığı başvurulardan rahatsız olunca onun lalası Cafer Paşa'yı İstanbul'a geri çağırmış, yerine Bosnalı Ahmed Paşa'yı göndermiştir. Bu atamanın amacı, şehzadeyi yakından izletmekti. Ancak Ahmed Paşa kısa sürede şehzadenin güvenini kazanmış ve onun kızı Fatma Sultan ile evlenmiştir; bu evlilik kimi kaynaklarda 1552 yılına konur. Semra Güler'in Şehzade Mustafa üzerine tezinde, Hüsameddin'in kitabının başka bir cildine dayanılarak, şehzadenin büyük kızı Fatma Sultan'ı Ahmed Paşa ile evlendirmesinin durumu Rüstem Paşa'nın aleyhine çevirdiği belirtilir. Hüsameddin'in Ahmed Paşa'nın Amasya'ya geliş tarihi olarak verdiği 954 [1547] ise evlilik tarihinden birkaç yıl öncedir; iki kayıt birbirini dışlamaz.
Şehzade Mustafa'nın kızları arasında Fatma Sultan dışında, 1536'da Manisa'da doğan ve babasının ölümünden sonra Cenâbî Ahmed Paşa ile evlendirilen Nergisşah Sultan ile Amasya'da doğmuş olan Şah Sultan'ın adları da geçer. Hüsameddin'in sicilden aktardığı "Râziye Kadın" adı ise bugünkü kaynaklarda şehzadenin kızları arasında görülmez; bu bilgi, Hüsameddin'in kullandığı Rumeli Kazaskerliği sicili sayesinde bilinmektedir.
Nerede ve Nasıl Öldürüldü
Ahmed Paşa'nın ölümü konusunda Hüsameddin'in kendi kitabının farklı yerleri arasında bir ayrılık vardır. Bu maddede Ahmed Paşa'nın, şehzade sefere çıktığında vali vekili olarak Amasya'da kaldığı ve şehzadenin ölümünden sonra Amasya'da idam edildiği yazılıdır. Oysa Güler'in tezinde, Amasya Tarihi'nin Şehzade Mustafa'yı anlatan bölümüne dayanılarak, şehzadenin mirahuru Mahmud Ağa ile damadı Ahmed Paşa'nın Rüstem Paşa'nın kini yüzünden "hemen orada", yani ordugâhta öldürüldüğü aktarılır. Aynı tezde bu kaynağın Kara Ahmed Paşa'yı Rüstem'in kardeşi göstermek gibi tutarsızlıklar içerdiği, bu yüzden ihtiyatla kullanılması gerektiği de belirtilir. Okurun bu noktada dikkatli olması gerekir: Şehzadenin damadı Bosnalı Ahmed Paşa ile, şehzadenin ölümünden sonra vezîriâzam olan ve 13 Zilkade 962 [29 Eylül 1555] tarihinde ansızın idam edilen Kara Ahmed Paşa ayrı kişilerdir. Kara Ahmed Paşa, Kanûnî'nin kız kardeşi Fatma Sultan ile evliydi; iki paşanın da eşinin adının Fatma olması, bu iki kişinin sık sık karıştırılmasına yol açmıştır.
Şehzade Mustafa'nın kendisi 27 Şevval 960 [6 Ekim 1553] tarihinde Konya Ereğlisi yakınındaki Aktepe ordugâhında öldürülmüş, mirahuru ile adamlarından bir kısmı da arkasından katledilmiştir.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 144–144. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
- Semra Güler, Şehzade Mustafa'nın Hayatı (1515-1553) ve Türbesi, yüksek lisans tezi, Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa 2011.
- Şerafettin Turan, "Mustafa Çelebi", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 31, Ankara 2020, s. 290-292. https://islamansiklopedisi.org.tr/mustafa-celebi
- Feridun Emecen, "Kara Ahmed Paşa", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 24, İstanbul 2001, s. 357-358. https://islamansiklopedisi.org.tr/kara-ahmed-pasa
Diğer kaynaklar