Amasyalıdır. Sultân Murâd-ı Sânî Amasya vâlisi iken ilk tevellüd eden şehzâdesidir. Pederinin cülûsunda Edirne sarayına nakledildi. Orada büyüdü. On beş yaşında iken 838 senesi saferinde Edirne’ye da’vet edilen Amasya vâlisi Yörgüç Paşa’nın yerine Amasya vâlisi olup geldi.
Lalası ve müdebbir-i umûru Şeyhî Mahmûd Paşa ve defterdârı da Amasyalı Bahşâyişoğlu Durmuş Çelebi oldu. Dört yıl kadar Amasya’da vâlilik edib 841 senesi zilhiccesinde vefât etdi. Müverrih-i meşhûr Amasyalı Şükrullah Çelebi “Behcetü’t-Tevârîh” adlı eserinde şehzâde-i müşârün-ileyhin [375] Amasya’da medfûn olduğunu yazıyor. Narlı Bahçe Mezarlığının şimâl-i garbiyyesinde kâin kubbe altında medfûn olduğu rivâyeti vardır.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Sultan II. Murad'ın Amasya valisiyken dünyaya gelen ilk şehzadesidir. Babası tahta çıkınca Edirne sarayına götürüldü ve orada büyüdü. On beş yaşındayken, 838 yılı Safer ayında [Eylül 1434], Edirne'ye çağrılan Amasya valisi Yörgüç Paşa'nın yerine Amasya valisi olarak geldi.
Lalası ve işlerinin yöneticisi Şeyhî Mahmûd Paşa, defterdarı da Amasyalı Bahşâyişoğlu Durmuş Çelebi oldu. Dört yıl kadar Amasya'da valilik yaptıktan sonra 841 yılı Zilhicce ayında [Haziran 1438] öldü. Ünlü tarihçi Amasyalı Şükrullah Çelebi, Behcetü't-Tevârîh adlı eserinde adı geçen şehzadenin Amasya'da gömülü olduğunu yazar. Narlı Bahçe Mezarlığı'nın kuzeybatısındaki bir kubbenin altında yattığına dair bir rivayet de vardır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- tevellüd: doğma
- cülûs: tahta çıkış
- nakl: götürme, taşıma
- lala: şehzadenin eğitiminden ve korunmasından sorumlu devlet adamı
- müdebbir-i umûr: işleri çekip çeviren, idareci
- defterdâr: mali işlerden sorumlu görevli
- müverrih: tarihçi
- şehzâde-i müşârün-ileyh: adı geçen şehzade
- şimâl-i garbî: kuzeybatı
II. Murad'ın Büyük Oğlu
II. Murad, on iki yaşına girince Amasya, Tokat, Sivas, Çorum ve Osmancık bölgelerini içine alan Rum vilâyeti beyliğiyle Amasya'ya gönderilmiş, 824 [1421] yılında babası Çelebi Mehmed'in ölümü üzerine Bursa'da tahta çıkmıştı. Ahmed, onun Amasya yıllarında doğan oğludur. Bugünkü hanedan listelerinde "Büyük Ahmed" diye anılır ve doğumu 1419 olarak verilir; bu, Hüsameddin'in "838'de on beş yaşındaydı" kaydıyla aşağı yukarı uyuşur. Aynı adı taşıyan ve 1450'de doğup 1451'de öldürülen bir başka küçük kardeşinden ayırmak için bu lakap kullanılır.
Ölüm tarihi kimi listelerde 1437 olarak geçer; Hüsameddin'in verdiği 841 Zilhiccesi ise 1438 yılının Mayıs-Haziran aylarına denk gelir. Hicrî 841 yılı 1437 Temmuzunda başladığı için iki tarih arasındaki fark, hicrî yılın miladîye çevrilmesinden kaynaklanıyor olabilir.
Yörgüç Paşa ile İlişkisi
Hüsameddin, şehzadenin 838'de Edirne'ye çağrılan Yörgüç Paşa'nın yerine Amasya'ya geldiğini söyler. Yörgüç Paşa, II. Murad'ın şehzadeliğinden beri lalası olan ve 826 [1423] yılında Rum beylerbeyiliğine getirilen güçlü bir devlet adamıydı. Ancak Halil İnalcık'ın aktardığına göre Cemâziyelâhir 840'ta [Aralık 1436] Karaman kuvvetleri "Amasya Beylerbeyi Yörgüç Paşa"yı sıkıştırmıştı. Yani şehzade Amasya'da bulunduğu yıllarda Yörgüç Paşa da bölgenin beylerbeyi sıfatını taşımaya devam ediyordu. Yörgüç Paşa Zilhicce 845'te [Nisan-Mayıs 1442] ölmüş ve Amasya'da yaptırdığı caminin türbesine gömülmüştür. Bu durumda şehzadenin valiliği, Yörgüç Paşa'nın beylerbeyiliğini ortadan kaldıran bir değişiklik değil, onun gözetiminde bir sancak idaresi olarak düşünülmelidir. Hüsameddin'in "Edirne'ye davet edildi" kaydı ise Yörgüç'ün geçici bir süre için merkeze çağrıldığını gösteriyor olabilir.
Mezarı Nerede
Maddenin en dikkat çekici yanı şehzadenin gömüldüğü yerle ilgilidir. Hüsameddin, XV. yüzyıl tarihçisi Şükrullah'ın Behcetü't-Tevârîh'ine dayanarak şehzadenin Amasya'da gömülü olduğunu söyler ve Narlı Bahçe Mezarlığı'ndaki bir kubbeye dair halk rivayetini aktarır. Bugünkü bilgiler ise başka bir yeri gösterir. Bursa'daki Murâdiye Külliyesi'nde, II. Murad Türbesi'nin doğusundaki pencere kapıya çevrilerek eklenen ve "Sultan Alâeddin Türbesi" diye bilinen kare planlı mekânda II. Murad'ın Alâeddin, Ahmed ve Orhan adında üç oğlu ile Şehzade Hatun adında bir kızı yatmaktadır. Hanedan listeleri de Büyük Ahmed'in babasıyla birlikte, yani Bursa'da gömülü olduğunu kaydeder.
Bu iki bilgi birkaç yolla uzlaştırılabilir: şehzade önce Amasya'ya gömülüp sonra Bursa'ya nakledilmiş olabilir ya da Bursa'daki sanduka bir makam sandukası olabilir. Hangisinin doğru olduğunu gösteren bir belgeye rastlanmadı. Narlı Bahçe Mezarlığı'ndaki kubbenin bugün ayakta olup olmadığı da tespit edilemedi.
Ardından Gelen Şehzade
Ahmed'den sonra Amasya ile adı birlikte anılan şehzade, II. Murad'ın öteki oğlu Alâeddin Ali Çelebi'dir. 1443 yılında Karamanoğlu İbrâhim Bey Akşehir ve Beyşehir üzerine yürüyünce II. Murad kapıkulu askeriyle, şehzade Alâeddin de Amasya kuvvetleriyle harekete geçmiştir. Aynı yılın sonlarında, Macarlara karşı İzladi Geçidi'nde savaşılırken, padişahın çok sevdiği ve güvendiği bu oğlunun Amasya'da öldüğü haberi gelmiş ve bu haber Murad'ı çok sarsmıştır. Böylece II. Murad, beş yıl içinde Amasya'da bulunan iki oğlunu kaybetmiş oldu.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 120–120. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
- Halil İnalcık, "Murad II", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 31, Ankara 2020. https://islamansiklopedisi.org.tr/murad-ii
- Fahameddin Başar, "Yörgüç Paşa", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 43, İstanbul 2013. https://islamansiklopedisi.org.tr/yorguc-pasa
- Doğan Yavaş, "Murâdiye Külliyesi (Bursa)", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 31, Ankara 2020. https://islamansiklopedisi.org.tr/muradiye-kulliyesi--bursa
Resmî kaynaklar
Diğer kaynaklar