Amasyalıdır. Hıfz-ı Kur’ân etdikten sonra Şeyhu’l-Kurrâ Hâfız Abdüllatîf Efendi’den vücûh-ı kırâ’atı ve sâir ulemâdan ulûm-ı sa’ireyi ahzedib ders-i âm oldu. Savt ve edâsı [485] ilim ve ahlâkı pek güzel olduğundan 1021’de Şehzâde Hâtun Sultân Dâru’l-kurrâsı şeyhi ve 1023 zilka’desinde Sultân Bâyezîd Câmi-i şerîfi imâm-ı sânîsi oldu.
Tam on yıl imâmet edib 1032 senesi zilka’desinde dâr-ı bekâya rihlet etdi. Âlim, sâlih, müteşerri’ bir şeyhu’l-kurrâ idi. Mahdûmu Abdüllatif Efendi yerine imâm-ı sânî olup 1065 zilhiccesinin yirmi ikisinde vefât etdi. Bunun mahdûmu Hâfız İbrâhim Efendi de câmi-i mezkûra imâm oldu. Bunlara “Karazâde” dendi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Kur'an'ı ezberledikten sonra Şeyhü'l-Kurrâ Hâfız Abdüllatîf Efendi'den kıraat vecihlerini, diğer âlimlerden öteki ilimleri öğrenip ders-i âm oldu. Sesi, okuyuşu, ilmi ve ahlâkı çok güzel olduğundan 1021'de [1612-13] Şehzade Hâtun Sultan Dârülkurrâsı şeyhi ve 1023 yılı Zilkade ayında [1614] Sultan Bayezid Camii ikinci imamı oldu.
Tam on yıl imamlık yapıp 1032 yılı Zilkade ayında [1623] öbür dünyaya göçtü. Âlim, salih, şeriata bağlı bir şeyhü'l-kurrâ idi. Oğlu Abdüllatif Efendi yerine ikinci imam olup 1065 Zilhicce ayının yirmi ikisinde [1655] vefat etti. Bunun oğlu Hâfız İbrâhim Efendi de adı geçen camide imam oldu. Bunlara "Karazâde" dendi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- hıfz-ı Kur'ân: Kur'an'ı ezberleme
- şeyhü'l-kurrâ: Kur'an okuma (kıraat) hocalarının başı
- vücûh-ı kırâat: Kur'an'ın farklı okunuş biçimleri
- ulûm-ı sâire: öteki ilimler
- ders-i âm: genel ders verme yetkisi olan müderris
- savt ve edâ: ses ve okuyuş
- dârülkurrâ: Kur'an okuma ve ezberleme okulu
- imâm-ı sânî: ikinci imam
- müteşerri': şeriata bağlı, dinî hükümlere uyan
- dâr-ı bekâya rihlet etmek: ölmek
Amasya'da Dârülkurrâlar
Osmanlılar Kur'an ihtisas medreselerine genel olarak dârülkurrâ demişlerdir. Bu okullarda yalnızca ezber yapılmaz, kıraat ilmi, yani Kur'an'ın farklı okuyuş yolları da öğretilirdi. Ansiklopedi maddesine göre Evliya Çelebi, Amasya'da dokuz dârülkurrâ bulunduğunu, yalnızca Sultan Bayezid Dârülkurrâsı'nda üç yüzden fazla hâfız olduğunu ve bunlar arasında yedi kıraati (kırâat-i seb'a), on kıraati (aşere) ve takrîbi bilenlerin de bulunduğunu yazar. Hüsameddin de kitabında burada sekiz dârülkurrâyı ayrıntılı anlatır ve sıbyan mekteplerinde de hâfızlık yapıldığını, bu sayede Amasya'da birçok hâfız yetiştiğini belirtir. Ahmed Efendi'nin hem Şehzade Hâtun Sultan Dârülkurrâsı'nda şeyh, hem de Bayezid Camii'nde ikinci imam olması, o dönemin Amasya'sında Kur'an eğitiminin ne kadar yerleşik olduğunu gösterir.
Sultan Bayezid Camii
Ahmed Efendi'nin ikinci imamlık yaptığı cami, II. Bayezid'in Amasya'da Yeşilırmak kıyısında yaptırdığı külliyenin parçasıdır. Külliyenin ortasında cami, sağında medrese, solunda aşhane-imaret ve tabhâne bulunur. Camiyi inşa kitabeleri Receb 891'de [Temmuz 1486] tamamlanmış gösterir; Hüsameddin ise inşaatın 886 Receb'inde [Eylül 1481] başladığını yazar. Yapı 999 Muharrem'inde [Kasım 1590] ve 1079'da [1668-69] depremlerde ağır hasar görmüş, sonrasında onarılmıştır; ırmak taşkınlarından da zarar görmüştür. Ahmed Efendi'nin görev yaptığı dönem, birinci depremden sonra onarılmış caminin yıllarına denk gelir.
"Şehzade Hâtun Sultan Dârülkurrâsı" ve "Karazâde" adı hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Ahmed Efendi'nin hocası ile oğlu aynı adı taşır: Abdüllatîf. Oğlu Abdüllatif Efendi, torunu Hâfız İbrâhim Efendi hakkında ayrı bir kayda rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 154–154. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar