AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ahmed Efendi-Kadızâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 155 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasya kadısı Mustafa Efendi’nin büyük mahdûmudur. Amasya fuzalâsından Şeyhzâde Veliyyüddîn Efendi’den tahsîl-i ulûm edib ders-i âm, ba’dehû Atabeg Gâzi Müderrisi oldu. Sonra tarîk-ı kazâya girip Zile, Çorum gibi bilâda kadı oldu. 1035 sâlinden sonra vefât etdi. Ulemâdandır. Mahdûmu vüzerâdan Nişancı Sıdkı Mustafa Paşa’dır. Biraderleri Abdullah, Abdülkerîm, Mehmed Efendilerdir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya kadısı Mustafa Efendi'nin büyük oğludur. Amasya'nın faziletli âlimlerinden Şeyhzâde Veliyyüddîn Efendi'den ilim öğrenerek dersiâm, ardından Atabeg Gâzi Medresesi müderrisi oldu. Sonra kadılık yoluna girip Zile, Çorum gibi şehirlerde kadılık yaptı. 1035 [1625-26] yılından sonra öldü. Ulemadandır. Oğlu, vezirlerden Nişancı Sıdkı Mustafa Paşa'dır. Kardeşleri Abdullah, Abdülkerîm ve Mehmed Efendilerdir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • mahdûm: oğul
  • fuzalâ: faziletli kişiler, âlimler
  • ders-i âm: camide herkese açık ders veren müderris, dersiâm
  • tarîk-ı kazâ: kadılık mesleği
  • bilâd: şehirler

Atabeg Gâzi Medresesi

Ahmed Efendi'nin müderrislik yaptığı medrese, Amasya Emîri Nâsırüddin Ahmed'in İlhanlı döneminde, 1322'de beş oda, bir dershane ve bahçeyle yaptırdığı Atabey (Atabekiye) Medresesi'dir. Kimi araştırmalarda Amasya'nın büyük hayır sahiplerinden Yörgüç Paşa'nın soyunun da bu Atabek Nâsırüddin Ahmed'e çıkarıldığı kaydedilir. Atabey Medresesi uzun ömürlü bir kurum olmuştur; Amasya müderrisleri üzerine yapılmış bir araştırma, XX. yüzyılda Amasya'da eğitim vermeye devam eden medreseler arasında onu da sayar.

Oğlu Sıdkı Mustafa Paşa

Maddenin asıl önemi, Ahmed Efendi'nin XVII. yüzyılın tanınmış devlet adamlarından Sıdkı Mustafa Paşa'nın babası olmasıdır. Hüsameddin eserinin ilerleyen ciltlerinde Sıdkı Mustafa Paşa'ya uzun bir madde ayırır ve orada babasını "Fethiye Mahallesi'nden ve kadılar zümresinden Amasyalı Ahmed Efendi bin Amasya kadısı Mustafa Efendi" diye tanıtır. Aynı maddeye göre Sıdkı Mustafa, amcası Küçük Mehmed Ali Efendi'nin yanında ilim, edep ve güzel yazı öğrendi; bir süre ders okuttuktan sonra Amasyalı Hâce Ahmed Paşa'nın divan kâtibi olarak kalemiye yoluna geçti. 1047'de reisülküttap oldu ve bu göreve dört kez getirildi; 1057'de ve 1065'te iki kez nişancı, sonra Timişvar valisi oldu, 1066'da vezirlik aldı. 1073 Muharreminde öldü. Hüsameddin onun doğduğu Fethiye Mahallesi Camii'ni onarıp yanına bir mektep yaptırdığını da şer'iyye sicillerine dayanarak yazar. Bu maddede kardeşleri arasında sayılan Mehmed Efendi'nin, Sıdkı Mustafa Paşa'yı yetiştiren "Küçük Mehmed Ali Efendi" ile aynı kişi olması muhtemeldir; ancak bunu açıkça bildiren bir kayıt görülmedi.

Hocası Şeyhzâde Veliyyüddîn Efendi hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

Kitaplar

6. Cilt içindekiler