AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ahmed Efendi-Müftüzâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 155 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasya Müftüsü iken 1009’da vefât eden Tâceddîn Efendi’nin mahdûmudur. Amasya ulemâsından tahsîl-i ulûm edib ders-i âm oldu. Ba’dehû Amasya medreselerine müderris, sonra kadı olup terfî’en Amasya, Karahisâr-ı Şarkî, Sivas gibi bilâda kadı ve bu esnada İstanbul müderrisiliği rü’ûsünü alıp silsile-i ulemâya dâhil oldu. [490]

Hâce-i sultânî Amasyalı Ömer Efendi’nin sâye-i ikbâlinde Erzurûm kadısı olup 1031 senesi evâhirinde ma’zûlen Amasya’ya geldi. Sene-i mezbûre zilhiccesinde Mehmed Paşa Medresesiyle mütekâ’id olup 1035 senesi zilka’desinde vefât etdi. Zâviyesinde medfûndur.

Âlim, şâir, edîb, derviş meşreb, muhibb-i sûfiyye idi. Amasya’da bir zâviye yaptırıp emlâkini bu hayrâtına vakfetdi. Bu zâviye “Müftüzâde Tekkesi” demekle meşhûr oldu.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

1009 [1600-01] yılında Amasya müftüsü iken ölen Tâceddîn Efendi'nin oğludur. Amasya âlimlerinden ilim öğrenerek dersiâm oldu. Sonra Amasya medreselerinde müderris, ardından kadı oldu; yükselerek Amasya, Karahisâr-ı Şarkî (Şebinkarahisar), Sivas gibi şehirlerde kadılık yaptı ve bu sırada İstanbul müderrisliği rütbesini alarak ilmiye silsilesine dahil oldu.

Padişah hocası Amasyalı Ömer Efendi'nin himayesi sayesinde Erzurum kadısı oldu ve 1031 yılının sonlarında [1622] görevden alınmış olarak Amasya'ya geldi. Aynı yılın Zilhicce ayında Mehmed Paşa Medresesi müderrisliğiyle emekliye ayrıldı ve 1035 yılının Zilkade ayında [Temmuz-Ağustos 1626] öldü. Kendi zaviyesine gömülüdür.

Âlim, şair, edip, derviş tabiatlı ve sûfîleri seven bir kimseydi. Amasya'da bir zaviye yaptırıp mülklerini bu hayır kurumuna vakfetti. Bu zaviye "Müftüzâde Tekkesi" adıyla tanındı.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • terfî'en: yükselerek
  • rü'ûs: müderrislik rütbesini gösteren berat
  • silsile-i ulemâ: ilmiye sınıfının resmî rütbe zinciri
  • hâce-i sultânî: padişah hocası
  • sâye-i ikbâl: birinin itibarının gölgesi, himayesi
  • mütekâ'id: emekli
  • derviş meşreb: derviş yaradılışlı, gösterişsiz
  • muhibb-i sûfiyye: tasavvuf ehlini seven

Müftüzâde (Müftüoğlu) Tekkesi

Amasya'daki tarikat yapılarını inceleyen Kadir Özköse, Müftüoğlu Tekkesi'nin 1012 [1603] yılında "Amasya Müftüsü Tâceddin Efendizâde Ahmed Efendi" tarafından yaptırıldığını, 1099 [1688] yılında yandığını ve bu yüzden yerinin bugün bilinmediğini yazar. Hüsameddin'e göre müftülük yapan, Ahmed Efendi'nin babası Tâceddîn Efendi'dir; araştırmacının ifadesindeki "müftü" sıfatı ailenin "Müftüzâde" lakabından kaynaklanmış olmalıdır. Aynı araştırmaya göre Hüsameddin, tekkeler bahsinde bu zaviyenin Halvetîlere ait olduğunu tereddütle söyler, ama şeyhleri olarak Aziz Mahmud Hüdâyî'nin halifesi Ali Efendi ile ondan sonra gelen Mustafa, Ramazan ve Yakub Efendileri sayar. Buna göre tekkenin Celvetî şeyhlerince yürütüldüğü anlaşılmaktadır. Hüsameddin'in Ahmed Efendi için kullandığı "derviş meşrep, sûfî dostu" nitelemesi bu tabloyla uyumludur.

Hoca Ömer Efendi ve 1622

Ahmed Efendi'yi Erzurum'a getiren Amasyalı Ömer Efendi, II. Osman'ın şehzadeliğinden beri hocasıydı. Murat Akgündüz'ün aktardığına göre genç padişah 16 Receb 1027 (9 Temmuz 1618) tarihli bir fermanla ilmiye tayinlerinde tek yetkiliyi hocası Ömer Efendi yapmış, Şeyhülislam Esad Efendi'ye yalnız fetva görevini bırakmıştı. Ömer Efendi'ye şeyhülislamlık pâyesi de verilmişti. 8 Receb 1031'de (19 Mayıs 1622) başlayan ve II. Osman'ın öldürülmesiyle biten ayaklanmada isyancıların ilk istediklerinden biri Ömer Efendi'nin idamıydı. Ahmed Efendi'nin 1031 yılının sonlarında azledilip Amasya'ya dönmesi, hamisinin bu olaylarla nüfuzunu yitirmesiyle aynı aylara denk gelir; Hüsameddin bu bağlantıyı açıkça kurmaz, ancak tarihler birbirini tutmaktadır. Akgündüz, Ömer Efendi'nin 1630'da öldüğünü kaydeder.

Mehmed Paşa Medresesi

Emeklilik müderrisliğini aldığı medrese, II. Bayezid'in veziri ve Şehzade Ahmed'in lalası Hızır Paşazâde Mehmed Paşa'nın (ö. 900/1495) Yeşilırmak kıyısında kurduğu külliyenin parçasıdır. Külliyenin camisi kitabesine göre 891 Muharreminde (Ocak 1486) tamamlanmıştır. Medrese ve imaret yanarak yok olmuş, bugün yalnız cami ile türbe ayaktadır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 155–155. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

6. Cilt içindekiler