Amasya a’yânından Hacı Hamza vakfı mütevellîsi el-Hâc Mehmed Çelebi bin el-Hâc Kâsım Çelebi bin el-Hâc Hamza Bey’in mahdûmudur. İbtidâ Amasya vâlisi Şehzâde Sultân Mustafa ümenâsından olup 960 senesi şevvâlinde onun şehâdetinde menkûb oldu. Ba’dehû Amasya’ya vâlî gelen Şehzâde Sultân Bâyezîd’e tekarrüb etdi.
966’da şehzâde-i müşârün-ileyhe mu’âvenet-i mâliyyesi duyulduğundan altı ay kadar mahbûs olup ahvâli tahkîk ve ıztırâr ve berâ’et-i zimmeti zâhir olduğundan afv ü ıtlâk edilerek 971 [439] hudûdunda vefât etdi. Mahdûmu Pîr Mehmed Çelebi a’yândan bir zât idi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya ileri gelenlerinden, Hacı Hamza Vakfı mütevellisi el-Hâc Mehmed Çelebi'nin, el-Hâc Kâsım Çelebi oğlunun, el-Hâc Hamza Bey oğlunun oğludur. Önce Amasya valisi Şehzade Sultan Mustafa'nın mal emînlerinden olup 960 yılının Şevval ayında [1553] onun öldürülmesi yüzünden başına felâket geldi. Sonra Amasya'ya vali gelen Şehzade Sultan Bâyezîd'e yakınlaştı.
966'da [1558-59] adı geçen şehzadeye parayla yardım ettiği duyulduğundan altı ay kadar hapsedildi; durumu soruşturulup zorda kaldığı ve suçsuzluğu açığa çıktığından affedilerek salıverildi ve 971 [1563-64] dolaylarında öldü. Oğlu Pîr Mehmed Çelebi ileri gelenlerden biriydi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- a'yân: şehrin ileri gelenleri, söz sahibi aileler
- mütevellî: vakfı yöneten kişi
- ümenâ: emînler; mal ve hesap işlerine bakan görevliler
- şehâdet: şehit edilme, öldürülme
- menkûb: felâkete uğramış
- tekarrüb: yakınlaşma
- mu'âvenet-i mâliyye: parayla yardım
- mahbûs: hapsedilmiş
- berâ'et-i zimmet: suçsuz olduğunun anlaşılması
- afv ü ıtlâk: bağışlanma ve serbest bırakılma
İki Şehzade ve Amasya
Şehzade Mustafa 1541'de Manisa'dan Amasya sancağına gönderildi ve 6 Ekim 1553'te babası Kanunî'nin Ereğli yakınlarındaki ordugâhında boğdurulana kadar bu görevde kaldı. Amasya'da şiirin ve ilmin koruyucusu, halkın hâmisi, adaletli ve orduda sevilen bir vali olarak ün yaptığı anlatılır. Hüsameddin'in 960 [1553] tarihi bu olayla örtüşür. Metindeki "menkûb" sözü Hızır Çelebi'nin bu olaydan zarar gördüğünü gösterir, fakat başına tam olarak ne geldiği yazılı değildir.
Şehzade Bayezid ise 1558 Eylülünde Kütahya'dan Amasya'ya nakledilmiş, bu yeri bir hakaret sayıp direnmiş, Aralık 1558'de Amasya'ya varmıştır. Nisan 1559 ortasında ordusuyla Ankara'ya yürüdü, 30-31 Mayıs 1559'da Konya'da kardeşi Selim'e yenildi, Amasya'ya dönüp 7 Temmuz 1559'da dört oğlu ve on bin kişiyle doğuya, oradan Safevî topraklarına geçti. Bu sırada Kanunî'nin aldığı fetvalarda, asker ve para toplayan bir şehzadeyle savaşmanın dinen caiz olduğu bildirilmiştir. Hüsameddin'in 966 [1558-59] tarihli "mâlî yardım" kaydı, Bayezid'in Amasya'da bulunduğu aylara denk gelir. Hızır Çelebi'nin yardımının ne kadar olduğu ve nasıl soruşturulduğu başka kaynakta bulunamadı.
Hacı Hamza Vakfı
Hacı Hamza Vakfı'nın Amasya'daki yeri, kurucusu ve bugünkü durumu hakkında güvenilir bir kaynakta bilgiye rastlanmadı. Kaynaklarda Amasyalı olduğu söylenen sadrazam Bayezid Paşa'nın kardeşi Hamza Bey (ö. 1460) adlı bir donanma komutanı geçer; Hüsameddin'in andığı Hacı Hamza Bey'le ilgisi hiçbir kaynakta kurulmamıştır, bu yüzden ikisi özdeşleştirilmedi.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 395–395. amasya.bel.tr
Diğer kaynaklar