AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · İKİNCİ FASIL

Bâlî Hızır Bey-Hacı Hamza Beyzâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 395 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Tercemesi yukarıda yazılan Nişâncı el-Hâc Ahmed Paşa bin el-Hâc Hamza Bey bin Ahmed Bey’in mahdûmudur. Amasya vâlisi Şehzâde Sultân Ahmed’in ümerâsından olup 918’de menkûb oldu. Fakat 920’de Sultân Selîm Hân’ın Amasya’yı teşrîfinde nâ’il-i afv-ı pâdişâhî olup sancâklara mîrlivâ olduğu hâlde 927’de Canberdi Gazâlî Harbi’nde vefat etdi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Daha önce hal tercümesi yazılan Nişancı el-Hâc Ahmed Paşa'nın, Hacı Hamza Bey oğlunun, Ahmed Bey oğlunun oğludur. Amasya valisi Şehzade Sultan Ahmed'in beylerinden olup 918'de [1512-13] felâkete uğradı. Fakat 920'de [1514] Sultan Selim Han'ın Amasya'yı şereflendirmesi sırasında padişah affına kavuşup sancaklara mirliva (sancak beyi) olduğu hâlde 927'de [1520-21] Canberdi Gazâlî Savaşı'nda öldü.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • tercemesi: hal tercümesi, hayat hikâyesi (burada önceki madde)
  • ümerâ: beyler, emirler
  • menkûb: felâkete uğramış
  • teşrîf: şereflendirme, gelme
  • nâ'il-i afv-ı pâdişâhî: padişah affına kavuşmuş
  • mîrlivâ: sancak beyi

Şehzade Ahmed'in Taraftarları ve Sultan Selim

Hüsameddin'in 918 yılı, II. Bayezid'in Nisan 1512'de tahtı oğlu Selim'e bıraktığı zamana denk gelir. O sıralarda Şehzade Ahmed'in yandaşları gözden düşmüştü; Ahmed'i açıkça destekleyen Tâcîzâde Câfer Çelebi, Eylül 1511'de yeniçerilerin saldırısından canını zor kurtarıp nişancılıktan alınmış, yeniden görev alana dek yaklaşık iki yıl beklemişti. Hızır Bey'in başına gelen "menkûbiyet" de bu siyasi iklimin bir sonucu olabilir; bu bir çıkarımdır, metin sebebini yazmaz.

Yavuz Sultan Selim, Çaldıran Seferi'nden dönerken 4 Aralık 1514'te Amasya'ya geldi ve ertesi yıl seferi sürdürmek üzere kışı burada geçirmek istedi. Hüsameddin'in 920 tarihli "teşrîf"i ve afyla ilgili cümlesi bu ziyaretle örtüşür; ama af ve mirlivâlık için ayrı bir belge bulunamadı.

Canberdi Gazâlî Savaşı

Canbirdi Gazâlî, Memlük emirlerinden olup Yavuz Sultan Selim'in Mısır'ı almasından sonra Şam beylerbeyi yapılmıştı. Kanunî'nin tahta çıkışından sonra isyan etti, adına hutbe okutup para bastırdı ve Halep'i 1 Kasım 1520'de kuşattı. Üzerine Ferhad Paşa komutasında gönderilen Osmanlı ordusu 27 Ocak 1521'de Şam yakınlarındaki Mastaba'da onu yendi; Canbirdi savaştan sonra öldürüldü. Hüsameddin'in 927 tarihi bu olayla uyuşur. Seferin başlarında Anadolu ve Rum beylerbeyilerine ve bazı beylere katılmaları için emir gönderildiği kaynakta yazılıdır; Hızır Bey'in bu kuvvetler içinde yer aldığını doğrulayan ayrı bir kayıt bulunamadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 395–395. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

7. Cilt içindekiler