Bayat Bey-Emîr Nûreddîn

Günümüz Türkçesiyle

Daha önce hal tercümesi yazılan Emîr Şerefeddîn İnac Bey'in oğludur. İnacoğlu diye ünlü olup Hacı Kutlu Şâh zamanında emirliğe ulaştı. Amasya hükümdarı Hacı Şâdgeldi Paşa'nın yanında yer alıp adı geçenin emirliği sırasında hizmette öne geçti ve 768'den [1366-67] sonra öldü.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

• terceme: hal tercümesi, hayat hikâyesi
• emâret: emirlik, emir rütbesi
• nâ'il: ulaşmış, kavuşmuş
• tarafdâr: yanında olan, destekçi
• müşârün-ileyh: adı geçen kişi
• sebkederek: öne geçerek, ilerleyerek

Hacı Kutlu Şâh ve Hacı Şâdgeldi Paşa

Hacı Şâdgeldi, Amasya, Tokat ve çevresinde hüküm süren Hacı Kutlu Şâh'ın ikinci oğludur. Amasya'da doğup büyümüş, orada ilim öğrenmiştir. Bir araştırmaya göre babası Kutlu Şâh onu 760'ta [1359] Amasya emiri atadı. Kutlu Şâh'ın 762'de [1360-61] Karamanoğulları'na yenilip öldürülmesinden sonra Amasya'nın eski emiri soyundan Alâeddin Ali Bey şehri ele geçirdi; Şâdgeldi önce amcasının yanına Turhal'a kaçtı, kısa sürede güç toplayıp 763'te Amasya'yı geri aldı. Bu sırada yönetimi altındaki bölge Amasya, Tokat ve Canik yörelerini kapsıyordu; sonra Osmancık, Çorum, İskilip ve Sinop çevresini de aldı.

Şâdgeldi'nin emirliği 1359'dan 1381'e, yirmi yılı aşkın sürdü. Eretnaoğulları'nın zayıflamasıyla bağımsız davranan emirlerden biri oldu; Eretna vezirliğinden Sivas emirliğine yükselen Kadı Burhaneddin'le çatıştı ve Ramazan 783'te [1381] Tokat'ta yapılan savaşı kaybedip öldürüldü. Amasya'da Halfet Gazi Mezarlığı'na gömüldüğü, türbesinin üzerinde adı ve ölüm tarihinin yazılı olduğu belirtilir. Yerine ikinci oğlu Ahmed Paşa geçti; bu ailenin Amasya emirliği 805'te [1403] sona erdi. Şâdgeldi aynı zamanda ilimle uğraşan bir emirdi: ders arkadaşı Cemaleddin Aksarâyî iki eserini ona ithaf etmiş, ed-Dürerü'l-mensûre adlı bir eser de kendisine nispet edilmiştir. Bu bilgilerin önemli bölümü, anılan araştırmada da Hüsameddin'in Amasya Tarihi'ne dayandırılır.

İnacoğlu Bayat Bey

Metinde Bayat Bey, Şâdgeldi'nin saflarında yer alan emirlerden biri olarak anılır. Bayat Bey'in kendisi, babası Emîr Şerefeddîn İnac Bey ve "İnacoğlu" ailesi hakkında ele alınan kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Ölüm tarihi olan 768'den [1366-67] sonrası da yalnız Hüsameddin'in kaydına dayanır ve doğrulanamadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

• Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 397–397. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

• Mehterhan Furkani, "Siyasî ve İlmî Bir Kişilik: Amasya Emiri Hacı Şadgeldi Paşa ve ed-Dürerü'l-mensûretü fi'l-furû' Adlı Eserin Kendisine Nispeti", Uluslararası Amasya Âlimleri Sempozyumu Bildiriler Kitabı I, Amasya Üniversitesi, 2017.
• Zerrin Günal Öden, "Kadı Burhaneddin Karşısında Bir Selçuklu Şehzadesi Kılıç Arslan", Belleten, 64/241, 2000, https://belleten.gov.tr/tam-metin/2577/tur