Amasyalıdır. Hacı Şâdgeldi Pâdişâh ümerâsından Kayabaşı Mahalesi’nde sâkin Emîr Şücaeddîn Pehlivân Bey bin Kaya Bey’in evlâdından Halîl Bey’in oğludur. Sultân Murâd-ı Sânî ümerâsından olup 847’de Varna Harbi’nde şehîden vefât etdi. Mahdûmu Halîl Bey’dir.
Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · İKİNCİ FASIL
Bayat Bey-Pehlivanoğlu
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 397 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Özgün Metin
Araştırma Makalemiz
Editör: Mevlüt Erdem Öztürk
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Hacı Şâdgeldi Padişah'ın emirlerinden olan ve Kayabaşı Mahallesi'nde oturan Emir Şücaeddin Pehlivan Bey bin Kaya Bey'in soyundan Halil Bey'in oğludur. Sultan II. Murad'ın emirlerinden olup 847'de [1443-44] Varna Savaşı'nda şehit olarak öldü. Oğlu Halil Bey'dir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- ümerâ: emirler, komutanlar
- sâkin: oturan
- mahale: mahalle
- evlâd: soy, çocuklar ve torunlar
- şehîden vefât etmek: şehit olarak ölmek
- mahdûm: oğul
Metnin Okunuşu
Cümle ilk bakışta Pehlivan Bey'in kendisini Şâdgeldi'nin emiri gösteriyormuş gibi okunabilir. Oysa sıralama başka bir okumaya daha elverir: Şâdgeldi'nin emirlerinden olan ve Kayabaşı'nda oturan Şücaeddin Pehlivan Bey bin Kaya Bey bir ata olarak anılır, madde başlığındaki kişi ise bu ailenin soyundan gelen Halil Bey'in oğludur. Bu okuma çıkarımdır. Ona destek veren nokta, Şâdgeldi'nin emirliğinin 1359'dan 1381'e kadar sürmesidir; Varna Savaşı ise Şâdgeldi'nin ölümünden yaklaşık altmış üç yıl sonra, 1444'te yapılmıştır. Aynı kişinin hem Şâdgeldi'nin hem II. Murad'ın hizmetinde bulunması pek olası görünmez.
Varna Savaşı
Savaş, 28 Receb 848'de (10 Kasım 1444) Varna yakınlarında yapıldı. Osmanlı ordusunun sağ yanında Anadolu Beylerbeyi Karaca Bey ile Edirne askerini yöneten Süleyman Bey, sol yanında Rumeli Beylerbeyi Şehâbeddin Şahin Paşa bulunuyordu. Macarların ilk saldırısı Anadolu kolunun üzerine geldi ve bu kol bir ara büyük sıkıntıya düştü; Karaca Bey çarpışırken öldü. II. Murad kendi birlikleriyle yeniden harekete geçti, Macar kralı ordugâha saldırırken atıyla birlikte hendeğe düşüp öldürüldü ve haçlı ordusu dağıldı. Şehit düşen beyler arasında Karaca Bey'in yanı sıra Fenârîzâde Hasan Paşa, Vardar Yenicesi Kadısı Bedreddin ve Su Şeyh anılır. Pehlivan Bey'in adı okunan kaynakta geçmez. Anadolu'dan gelen sipahi birlikleri arasında bulunmuş olması mümkündür, ancak bu da çıkarımdır.
Hüsameddin ölüm tarihini 847 olarak yazar. Hicrî 847 yılı 1444 baharında sona erdiği için savaşın yapıldığı 848'in başından önce kalır. Aradaki bir yıllık fark Hüsameddin'in başka bir kaydından ya da bir yazım hatasından doğmuş olabilir; hangisi olduğu doğrulanamadı.
Kayabaşı Mahallesi ve Aile
Kayabaşı Mahallesi'nin bugünkü adı ve yeri, Pehlivan Bey'in ailesi, Halil Bey ve oğlu hakkında okunan kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 397–397. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
- Feridun Emecen, "Varna Muharebesi", TDV İslâm Ansiklopedisi, 2012. https://islamansiklopedisi.org.tr/varna-muharebesi
- Mehterhan Furkani, "Siyasî ve İlmî Bir Kişilik: Amasya Emiri Hacı Şadgeldi Paşa ve ed-Dürerü'l-mensûretü fi'l-furû' Adlı Eserin Kendisine Nispeti", Uluslararası Amasya Âlimleri Sempozyumu Bildiriler Kitabı I, Amasya Üniversitesi, 2017.