Amasya ümerâsından ve Melik Gâzi İsmâîl Dânîşmendî evlâd-ı kirâmından Gâzi Süleyman Bey bin Melik Gâzi Yûnus Bey’in mahdûmudur. Hacı Gâzi Bey demekle meşhûrdur. İçerişehir’de Loğ Minare denilen Câmi-i şerîf vakfının mütevellîsidir.
Amasya hükümdârı Hacı Şâdgeldi Paşa’nın ümerâsından olup müşârün-ileyhin irtihâlinde mahdûmu emîr-i kebîr Ahmed Paşa’nın vezîri ve müşâviri oldu. Emîr Ahmed Paşa’yı Sultân Murâd-ı hünkâra beyât ve inkiyâda teşvîk ederek vahdet-i milliyyeyi te’mîne çalışdı.
Ba’dehû Yıldırım Sultân Bâyezîd Hân ümerâsından olup [446] Rûmeli muhârebâtında bulundu. 804’de Timurlenk Harbi’nde mün’adim oldu. Meşâhîr-i ümerâdan idi. Mahdûmları İsmâîl, Hızır, Süleyman Beylerdir.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya emirlerindendir; Danişmendli Melik Gazi İsmail'in soylu torunlarından Gazi Süleyman Bey bin Melik Gazi Yunus Bey'in oğludur. Hacı Gazi Bey adıyla ünlüdür. İçerişehir'de Loğ Minare denilen cami vakfının mütevellisidir.
Amasya hükümdarı Hacı Şâdgeldi Paşa'nın emirlerinden olup adı geçenin ölümünde oğlu büyük emir Ahmed Paşa'nın vezir ve danışmanı oldu. Emir Ahmed Paşa'yı Sultan Murad Hünkâr'a bağlılık göstermeye ve boyun eğmeye teşvik ederek millî birliği sağlamaya çalıştı.
Sonra Yıldırım Sultan Bayezid Han'ın emirlerinden olup Rumeli savaşlarında bulundu. 804'te [1401-02] Timur Savaşı'nda öldü. Ünlü emirlerdendi. Oğulları İsmail, Hızır ve Süleyman Beylerdir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- evlâd-ı kirâm: soylu çocuklar, soylu torunlar
- mütevellî: bir vakfın işlerini yürüten görevli
- müşârün-ileyh: adı geçen kişi
- irtihâl: göçüş, ölüm
- emîr-i kebîr: büyük emir
- müşâvir: danışman
- beyât ve inkiyâd: bağlılık yemini ve boyun eğme
- vahdet-i milliyye: millî birlik
- mün'adim: yok olmuş, ölmüş
- meşâhîr: ünlüler
Loğ Minare Camii
Metindeki "Loğ Minare denilen Câmi-i şerîf", Amasya'da Hatuniye Mahallesi'ndeki ve İçkale'de yer alan Enderun Camii'dir. Yapının hangi yılda kurulduğu kesin bilinmez. Hüsameddin'in bazı belgelerde 612 [1215-16] yılından başlayarak Câmi-i Enderun ya da Câmi-i Gazi Bey adıyla geçtiğini yazdığı aktarılır. Büyük bir olasılıkla Danişmendli Şemseddin İsmail Gazi Bey zamanında, yani 1166-1172 arasında yapılmıştır. 1474-75'te II. Bayezid'in annesi Gülbahar Hatun, 1505-06'da saraya mensup Gülçiçek Hatun cami için vakıf yapmıştır; bu da yapının Osmanlı döneminde vakıfla desteklendiğini gösterir.
Yapı eskiden beri harap durumdaydı. 1939 depreminde yıkılan caminin kalıntılarından bir kilise üzerine kurulduğu anlaşılmaktadır. Güneydoğu köşesinde kırmızı tuğladan, yaklaşık on beş metre yüksekliğinde bir minare ayaktadır. Minare ölçüleriyle büyük bir loğ taşını andırdığı için halk caminin adını "Loğ Minare" koymuştur. Enderun adının ise yapının İçkale'de bulunmasından geldiği sanılır. Metindeki Hacı Gazi Bey'in bu vakfa mütevelli olması, Hüsameddin dışında bir belgeyle doğrulanamadı.
Şâdgeldi ve Oğlu Ahmed Paşa
Hacı Şâdgeldi 1359'dan ölümüne kadar, yani 1381'e dek Amasya emiriydi; yerine oğlu Ahmed geçti. Bu ailenin Amasya'daki emirliği 805'te [1403] sona erdi. Metin, Bayram Bey'in Ahmed Paşa'ya Osmanlı sultanına bağlanmayı öğütlediğini söyler, fakat hangi Murad'ı kastettiğini yazmaz. Şâdgeldi'nin ölümü 1381'e, I. Murad'ın ölümü ise 1389'a rastladığı için akla I. Murad gelir; bu bir çıkarımdır ve belgeyle doğrulanamadı. Amasya maddesine göre Şâdgeldi'nin ölümü üzerine oğlu Ahmed, Yıldırım Bayezid'in desteğini alarak şehri Kadı Burhaneddin'e karşı savundu; Yıldırım Bayezid sonunda Amasya'yı 1398'de Osmanlı topraklarına kattı ve yönetimini oğlu Çelebi Mehmed'e bıraktı. Bu anlatı, metinde sözü edilen sultanın Yıldırım Bayezid olması hâlinde Bayram Bey'in öğüdüyle uyumlu görünür; bu da bir çıkarımdır. Bayram Bey'in bu olaylardaki rolüne dair başka kayıt bulunmadı.
Timur Savaşı
Hüsameddin'in "Timurlenk Harbi" dediği savaş, 804 tarihi dikkate alınınca Timur ile Yıldırım Bayezid arasında 1402'de yapılan Ankara Savaşı olmalıdır; bu da bir çıkarımdır. Bayram Bey'in oğulları İsmail, Hızır ve Süleyman Beyler hakkında okunan kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 397–397. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
- Mehmet Tektaş, "Enderun Camii", TDV İslâm Ansiklopedisi, 1995. https://islamansiklopedisi.org.tr/enderun-camii
- İlhan Şahin - Feridun Emecen, "Amasya", TDV İslâm Ansiklopedisi, 1991. https://islamansiklopedisi.org.tr/amasya
- Mehterhan Furkani, "Siyasî ve İlmî Bir Kişilik: Amasya Emiri Hacı Şadgeldi Paşa ve ed-Dürerü'l-mensûretü fi'l-furû' Adlı Eserin Kendisine Nispeti", Uluslararası Amasya Âlimleri Sempozyumu Bildiriler Kitabı I, Amasya Üniversitesi, 2017.
Diğer kaynaklar