AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ekmeleddîn Mehmed Çelebi-Ahmedîzâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 339 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Yukarıda tercemesi yazılan Mevlânâ Tâceddîn İbrâhim Ahmedî mahdûmudur. Bursa’da tahsîl-i ulûm edib orada müderris oldu. 804’de pederiyle beraber Amasya‘ya gelip tedrîs-i ulûm ederek kadı, sonra Amasya Vilâyeti muharrir ve defterdârı olup 835 hudûdunda vefât etdi. Ricâl-i ilmîyyeden idi. Mahdûmu Şehabeddîn Ahmed Çelebi’dir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Yukarıda biyografisi yazılan Mevlânâ Tâceddin İbrâhim Ahmedî'nin oğludur. Bursa'da ilim öğrenip orada müderris oldu. 804'te [1401-02] babasıyla birlikte Amasya'ya gelip ders verdi; kadı, sonra Amasya Vilâyeti muharriri ve defterdarı olup 835 dolaylarında [1431-32] öldü. İlim adamlarındandı. Oğlu Şehâbeddin Ahmed Çelebi'dir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • tahsîl-i ulûm: ilim öğrenme
  • tedrîs-i ulûm: ilim öğretme, ders verme
  • muharrir: tahrir yapan görevli, nüfus ve mal kayıtlarını yazan
  • defterdâr: mal işlerinden sorumlu görevli
  • hudûd: dolayları, civarı
  • ricâl-i ilmîyye: ilim adamları

Baba Ahmedî

Maddedeki "yukarıda biyografisi yazılan" kişi, Hüsameddin'in 6. cildinde ele aldığı Mevlânâ Tâceddin İbrâhim Ahmedî'dir; kaynaklarda asıl adı İbrâhim, lakabı Tâceddin, babasının adı Hızır olarak geçer ve İskendernâme ile tanınan şairdir. Hüsameddin onun Amasya'da yaklaşık 735'te doğduğunu, Mısır'da Ekmeleddin el-Bâbertî'den ders aldıktan sonra Amasya'ya döndüğünü, 783'te Amasya emiri Şâdgeldi Paşa'nın ölümü üzerine Germiyanlı Süleyman Bey'in yanına gittiğini ve 805'te Amasya'ya dönüp on yıl kadar orada yaşadığını yazar; ölümünü 815 sonlarına, seksen yaşına getirir. Ansiklopedi maddesi ise Ahmedî'nin kökeni konusunda Germiyanlı ve Sivaslı rivayetlerinin bulunduğunu, hayatı hakkındaki bilgilerin yetersiz ve tutarsız olduğunu, Mecdî'nin onu seksen yaşını geçmiş olarak Amasya'da öldü diye kaydettiğini bildirir. Bu kayıt Hüsameddin'in anlatısıyla uyuşur.

Metindeki Zincir ve Tarihler

Bu maddede oğlun adı Ekmeleddin Mehmed Çelebi, torunun adı Şehâbeddin Ahmed Çelebi'dir. Hüsameddin 6. ciltte ise Ahmedî'nin oğlu Ekmeleddin Mehmed Çelebi'den sonra onun oğlu Tâceddin İbrâhim Bey'i anar ve Şehâbeddin Ahmed Çelebi'yi bu Tâceddin İbrâhim'in oğlu olarak, yani Ahmedî'nin torununun oğlu olarak gösterir. Bu maddede ise Şehâbeddin doğrudan Ekmeleddin'in oğludur. İki anlatı arasında bir kuşak farkı vardır ve hangisinin doğru olduğu okunan kaynaklardan anlaşılamıyor. Dönemler karşılaştırılınca da bir belirsizlik görülür: 6. ciltte Ahmedî'nin Amasya'ya dönüşü 805'tir; bu maddede ise Ekmeleddin'in 804'te babasıyla birlikte Amasya'ya gelişi anlatılır. Bir yıllık fark, iki maddenin farklı kaynaklara dayandığını ya da yılların yuvarlandığını düşündürür; bu bir çıkarımdır. Ekmeleddin Mehmed Çelebi ve oğlu hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 339–339. amasya.bel.tr
  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 240–244 ("Ahmedî İbrâhim Çelebi-Mevlânâ Tâceddîn" maddesi).

Akademik çalışmalar

7. Cilt içindekiler