AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Emîn Mehmed Efendi-Hocazâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 360 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Merzifonludur. Orada ulemâdan Hoca Abdullah Efendi’nin mahdûmu olup Amasya‘da ulemâdan tahsîl-i ulûm ederek silk-i kudâta girdi. Kırk yıl kadar kazâ ve niyâbetlerde gezip hayli servet edindi. Merzifon’da bir câmi-i şerîf binâsıyla nukûd ve emlâkını hayrâtının mesâlihine vakfederek pek müsin olduğu halde 1217’de vefât etdi. Meşâhir-i kudâtdan sâhib-i hayrât idi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Merzifonludur. Orada âlimlerden Hoca Abdullah Efendi'nin oğlu olup Amasya'da âlimlerden ilimleri öğrenerek kadılar zümresine girdi. Kırk yıl kadar kazalarda ve naiplik görevlerinde dolaşıp hayli servet edindi. Merzifon'da bir cami yaptırdı; nakdini ve mülklerini de hayır işlerinin giderlerine vakfetti. Çok yaşlı olduğu hâlde 1217'de [1802-03] öldü. Ünlü kadılardandı, hayır eseri sahibiydi.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • silk-i kudât: kadılar zümresi, kadılık mesleği
  • kazâ ve niyâbet: kadılık bölgeleri ve kadı vekilliği görevleri
  • câmi-i şerîf: cami
  • nukûd ve emlâk: nakit para ve mülkler
  • hayrât: hayır eserleri
  • mesâlih: ihtiyaçlar, işler
  • müsin: yaşlı. Yazım "muhsin" (iyilik eden) diye okunabilirse anlam "iyilik sever" olur; hayır eserleri anlatıldığı için bu da düşünülebilir, ancak metnin akışı ölüm yaşına işaret ettiğinden burada "yaşlı" alındı (çıkarım)
  • meşâhir-i kudât: ünlü kadılar

Merzifon

Merzifon, Osmanlı döneminde bir kaza merkeziydi ve XVIII. yüzyılda bir önceki yüzyılın durumunu sürdürdü; bu yüzyılda önemli bir olay yaşanmadığı kaydedilir. XIX. yüzyılın başında, kasaba Dânişmendliler'den beri cami, mescit, medrese, tekke ve çeşitli hayır kuruluşlarıyla bezeli bir Türk-İslâm kasabası görünümündeydi; belli başlı vakıf eserleri arasında Kara Mustafa Paşa'nın XVII. yüzyılda yaptırdığı külliye öne çıkar. Hocazâde'nin yaptırdığını bildiren cami bu eserler arasında sayılmaz.

1840'lı yıllarda yapılan temettuat sayımı Merzifon'da on üç mahalle sayar: Hacı Hasan, Harmanlar, Hacı Bâlî, Bozacı, Surmasud, Hacı Rahat, Alaca Minare, Câmi-i Cedîd, Sofular, Hacı Ahmed Fakih, Gazi Mahbub, Seyyid Bölük ve Câmi-i Atîk. Bunlar arasında Hocazâde adını taşıyan bir mahalle yoktur. Bu durum, caminin başka bir adla anıldığını ya da mahalle adı vermediğini düşündürür (çıkarım); kesin bir şey söylenemez.

Aranıp Bulunamayanlar

Hocazâde Emîn Mehmed Efendi'nin yaptırdığı cami ve vakfı, babası Hoca Abdullah Efendi ve Merzifon'daki kadılık geçmişi üzerine yapılan aramalarda kendisine ait bilgi veren bir kaynağa rastlanmadı. Başka kaynaklarda bu kişiye dair bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

7. Cilt içindekiler