Amasyalıdır. Abdürrahim bin Mehmed bin Yûsuf mahdûmudur. Türk ve Arap ulemâsından tahsîl-i ilim ve edeb edib Amasya‘da bir müddet tedrîs-i ulûm ederek iştihâr etdi. Sultân Mes’ûd-i Selçûkî şehzâdesi Sultân Altunbaş Gâzi Çelebi muallimi oldu. [302]
718’de Sultân Altunbaş’ın firâr ve ihtifâsı üzerine Arabistan’a gitdi. Şâm ve Haleb’de bir müddet oturup sonunda Mısır’a giderek orada ikâmet etdi. Orada müderris olup 726’da vefât eyledi. Ulum-i Arabiyye ve nakliyyede kâmil, fünûn-ı edebiyyede fâzıl, edîb, şâir, mecîd idi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Abdürrahim bin Mehmed bin Yûsuf'un oğludur. Türk ve Arap âlimlerinden ilim ve edebiyat öğrenip Amasya'da bir süre ders vererek ün kazandı. Selçuklu Sultanı Mesud'un oğlu Sultan Altunbaş Gâzi Çelebi'nin hocası oldu.
718'de [1318-19] Sultan Altunbaş kaçıp gizlenince Arabistan'a gitti. Şam ve Halep'te bir süre oturup sonunda Mısır'a gidip orada yerleşti. Orada müderris olup 726'da [1325-26] öldü. Arap ilimlerinde ve nakle dayalı ilimlerde olgun, edebî fenlerde faziletli, edip, şair ve usta idi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mahdûm: oğul
- tahsîl-i ilim ve edeb: ilim ve edebiyat öğrenimi
- tedrîs-i ulûm: ilimleri okutma
- firâr ve ihtifâ: kaçma ve gizlenme
- ulûm-ı Arabiyye ve nakliyye: Arap dili ilimleri ve nakle dayalı ilimler
- fünûn-ı edebiyye: edebî sanatlar
- mecîd: usta, mahir
Sultan Altunbaş
Metindeki Altunbaş, son Anadolu Selçuklu sultanı II. Gıyâseddin Mesud'un oğlu Tâceddin Altunbaş'tır. Bir araştırmada Hüsameddin'in verdiği bilgilere dayanılarak, Altunbaş'ın "Gâzi Çelebi" ve "Şah Melik Çelebi" adlarıyla da anıldığı yazılır; metindeki "Altunbaş Gâzi Çelebi" adı bununla uyuşur. Aynı çalışmada Müneccimbaşı'ndan aktarılan bir habere göre, 1317'de İlhanlı hükümdarı Ebu Said Han'ın Anadolu'ya gönderdiği Demirtaş, Selçuklu soyundan olanları arattırıp yok etmiş, kimileri dağlara kaçıp Karamanoğulları'na sığınmıştır; Hüsameddin de Altunbaş'ın kaçanlardan biri olduğunu yazar. Hüsameddin'in bu maddede verdiği 718 [1318-19] tarihi bu olayla yakın düşer. Amasya'nın bir süre Altunbaş'ın elinde bulunduğunu, 742'de [1341-42] Hâbiloğlu tarafından alındığını yazan başka bir araştırmacının görüşü de aynı çalışmada aktarılır. Hüsameddin'e göre Altunbaş'ın dört oğlu vardı, her biri Amasya çevresindeki çiftliklerde otururdu ve soyundan gelenler arasında Yavuz Sultan Selim'in annesi Ayşe Hatun da sayılır; bu son iddia okunan kaynakta Hüsameddin'e dayandırılmıştır, başka bir belgeyle doğrulanamadı.
Emîneddîn Mehmed Çelebi
Emîneddîn Mehmed Çelebi'ye, Mısır'daki müderrisliğine ve 726'daki ölümüne dair okunan kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Hocalık yaptığı sırada Altunbaş'ın nerede bulunduğu ve Arabistan'a gidişinin Amasya ile ilgisi metnin dışında doğrulanamadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 356. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar