Amasyalıdır. Amasya vâlisi Şâdi Bey’in kölesi olân Mevlânâ Bedreddîn Doğan bin Abdullah’ın mahdûmu ve tercemesi geçen Mevlânâ Şemseddîn Ahmed Çelebi birâderidir. Mevlânâ Fahreddîn İlyâs bin Cemal Aksarayî’den ikmâl-i tahsîl ederek ders-i âm, müderris, kâdı-i kasabât ve bilâd olup 800 sâlinden sonra vefât etdi. Kibâr-ı ulemâ ve kudâtdan idi. Mahdûmu Mevlânâ Tâceddîn İbrâhim Çelebi’dir.
Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Emîneddîn Mehmed Çelebi-Mevlânâ Doğanoğlu
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 356 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Özgün Metin
Araştırma Makalemiz
Editör: Mevlüt Erdem Öztürk
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Amasya valisi Şâdi Bey'in kölesi olan Mevlânâ Bedreddîn Doğan bin Abdullah'ın oğludur ve hal tercümesi daha önce geçen Mevlânâ Şemseddîn Ahmed Çelebi'nin kardeşidir. Mevlânâ Fahreddîn İlyâs bin Cemal Aksarayî'den öğrenimini tamamlayıp herkese açık ders verdi, müderris oldu, kasabalar ve beldeler kadısı oldu ve 800'den [1397-98] sonra öldü. Büyük âlimlerden ve kadılardandı. Oğlu Mevlânâ Tâceddîn İbrâhim Çelebi'dir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mahdûm: oğul
- ikmâl-i tahsîl: öğrenimi tamamlama
- ders-i âm: herkese açık ders verme yetkisi ve görevi
- kâdî-i kasabât ve bilâd: kasabaların ve beldelerin kadısı
- kibâr-ı ulemâ ve kudât: büyük âlimler ve kadılar
- tercüme: hal tercümesi, kısa biyografi
Hocası Fahreddîn İlyâs
Fahreddîn İlyâs, Amasya'da ders veren Cemâleddîn İbrâhim Aksarayî'nin (ö. 729 [1328]) oğludur ve 14. yüzyılda yaşamıştır. Aynı dönemde Amasya'yı yöneten Emîr Hacı Şadgeldi Paşa da öğrenimini ondan görmüştür. Şadgeldi 760'tan [1359] 783'e [1381-82] kadar Amasya emiriydi ve Kadı Burhaneddin ile yaptığı savaşta öldürüldü. Metindeki "Şâdi Bey" bu kişinin adının kısa biçimi olabilir ve zaman da uyar; ancak metin kimi kastettiğini söylemez (çıkarım). Doğan'ın 800'den [1397-98] sonra ölümü, bu hocaya yetişmiş bir kişi için akla yatkın bir zaman aralığıdır; yine de Doğan'ın doğum tarihi bilinmediğinden bu bir çıkarımdır.
Adaşlarla Karıştırılmaması
Aynı dönemde Hacı Kutlu Şah'ın kardeşi Şerafeddin Doğan Şah Turhal beyi idi; metindeki Doğan ile ilgisi yoktur, yalnızca adı benzer. Bedreddîn Doğan'ın kendisine, kardeşi Şemseddîn Ahmed Çelebi'ye ve oğlu Tâceddîn İbrâhim Çelebi'ye dair okunan kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Hüsameddin'in verdiği 800'den sonraki ölüm tarihi bu nedenle doğrulanamadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 356. amasya.bel.tr
- Mehterhan Furkani, "Siyasî ve İlmî Bir Kişilik: Amasya Emiri Hacı Şadgeldi Paşa ve ed-Dürerü'l-Mensûretü fi'l-Furû' Adlı Eserin Kendisine Nispeti", Uluslararası Amasya Âlimleri Sempozyumu Bildiriler Kitabı I, Amasya Üniversitesi, 2017, https://isamveri.org/pdfdrg/G00226/2017/2017_FURKANIM.pdf