Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 386 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Merzifonludur. Oranın eşrâfından Osmân Bey bin Abdülbâkî Bey bin Hacı Yahyâ Paşa’nın mahdûmudur. Sadr-ı esbak Merzifonî Kara Mustafa Paşa’nın ta’alukâtından olup 1075’de mîrlivâ olarak sancakları devretdi.
1087 senesi şevvâlinde Kars Beylerbeyi, ba’dehû Şehr-i Zor vâlisi oldu. 1095’de ma’zûl olup sonra Karahisâr-ı Şarkî, Canik gibi sancaklara mutasarrıf oldu. Ba’dehû Bağdâd Harbi’ne me’mûr olup isnâd-ı teseyyüble 1113’de maktûl oldu. Birâderi Yahyâ Bey’dir.
Merzifonludur. Oranın ileri gelenlerinden Osman Bey'in oğludur; Osman Bey, Abdülbâkî Bey'in, o da Hacı Yahyâ Paşa'nın oğludur. Eski sadrazam Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'nın yakınlarındandı. 1075'te [1664-65] mirliva olarak sancakları sırayla yönetti.
1087 senesi şevvalinde [1676] Kars Beylerbeyi, sonra Şehrizor valisi oldu. 1095'te [1683-84] görevden alındı, sonra Karahisâr-ı Şarkî ve Canik gibi sancakların mutasarrıfı oldu. Daha sonra Bağdat Savaşı'na görevlendirilip ihmal (başıboşluk) suçlamasıyla 1113'te [1701-02] öldürüldü. Kardeşi Yahyâ Bey'dir.
Hüsameddin, Merzifon'daki bu aileyi kitabında birkaç yerde anar. Eyyûb Bey-Süheyloğlu maddesine göre Merzifon'da Süheyliye Medresesi'ni yaptıran Süheyl Bey'in oğlu Eyyûb Bey, 1003'te [1594-95] Estergon Savaşı'nda şehit düşmüş, geride oğlu Abdullah Paşa ile kardeşi Yahyâ Paşa kalmıştır; Yahyâ Paşa'nın soyuna "Hacı Paşazâdeler" denir. Başka bir maddede Merzifon'daki Hacı Paşazâdelerin ünlü beylerbeyi Hacı Yahyâ Paşa'nın soyundan geldiği, bu paşanın hayatının ise kitabın "ye" harfi altında anlatılacağı yazılır; o madde elimizdeki cilt metinlerinde bulunamadı. Köprü'deki Hacı Paşazâdeler ise başka bir ailedir; onlar "Hacı Bölükbaşı" diye anılan Bayram Paşa'nın soyundan gelir. Maddedeki soy zinciri (Hacı Yahyâ Paşa, Abdülbâkî Bey, Osman Bey, Eyyûb Paşa) bu aile bağını gösterir: Hüsameddin onu Hacı Yahyâ Paşa'nın torununun oğlu olarak tanıtır.
Kara Mustafa Paşa Merzifon'un Marınca köyünde (bugünkü Karamustafapaşa) doğdu ve 28 Şaban 1087'de [5 Kasım 1676] sadrazam oldu. Eyyûb Paşa'nın Kars beylerbeyliği aynı yılın şevval ayına, yani sadrazamlığın başlamasından bir iki ay sonraya düşer. Metin bu iki olay arasında bağ kurmaz; ancak Eyyûb Paşa'nın paşanın yakın çevresinden sayılması, atamayı bu bağlamda düşündürür. Bu bir çıkarımdır. Görevden alınma için de benzer bir yorum yapılabilir: Kara Mustafa Paşa, Viyana bozgununun ardından 6 Muharrem 1095'te [25 Aralık 1683] Belgrad'da idam edildi; yani Eyyûb Paşa'nın azledildiği 1095 yılı, hâmisinin öldüğü yıldır. Metin azlin sebebini yazmaz.
Kars, Erzurum'a bağlı bir sancakken 988'de [1580] ayrı bir beylerbeylik hâline getirildi ve ilk beylerbeyi Hızır Bey oldu; Hüsameddin'in "Kars Beylerbeyi" demesi, bu statünün 1676'da da sürdüğünü gösterir. Şehrizor ise bugünkü Kuzey Irak'ta, Bağdat-Tebriz yolunun Avraman dağlarını aştığı geçidin yakınında bir yöredir. Kanunî Sultan Süleyman'ın Irakeyn Seferi sırasında, 1535'te Osmanlı idaresine girmiş, sonra sınırları zamanla değişen bir eyalet olmuştur. 17. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Kerkük eyaletin idari merkezi olarak öne çıkar; bölge bugün Irak'ın Süleymaniye iline bağlı alanda kalır. Eyyûb Paşa'nın Kars'tan Şehrizor'a geçişi doğudaki iki sınır eyaleti arasında yer değiştirmesidir; metin görevlerin sürelerini vermez.
Metin, Eyyûb Paşa'nın 1113'te [1701-02] "Bağdat Harbi"ne görevlendirildiğini ve teseyyüb isnadıyla öldürüldüğünü söyler. Hangi sefer olduğu, kimin emriyle ve nerede öldürüldüğü yazılı değildir. Okunan kaynaklarda bu olaya ve Eyyûb Paşa'ya ilişkin ayrı bir kayıt bulunamadı; Karahisâr-ı Şarkî ve Canik sancaklarındaki görev süreleri de doğrulanamadı.
Birincil kaynaklar
Akademik çalışmalar
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.