AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Eyyûb Efendi-Dîvân Efendisi

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 387 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Merzifonludur. Ahmed Efendi mahdûmudur. Mollazâde eş-Şeyh İbrâhim Efendi bin eş-Şeyh Sun’ullâh Efendi bin Molla Şeyh Ahmed Efendi’nin kayın birâderidir. Me’ârif ve kitâbet tahsîlinden sonra Amasya Beytülmâl kâtibi, ba’dehû dîvân efendisi olup 1145 sâline doğru vefât etdi. [410]

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Merzifonludur. Ahmed Efendi'nin oğludur. Mollazâde Şeyh İbrâhim Efendi'nin, Şeyh Sun'ullâh Efendi oğlu, Molla Şeyh Ahmed Efendi torununun kayınbiraderidir. Bilgi edinme ve yazı işlerini öğrendikten sonra Amasya beytülmal kâtibi, ardından divan efendisi olup 1145 yılına [1732-33] doğru öldü.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • me'ârif: bilgiler, öğrenim
  • kitâbet: yazı yazma, kâtiplik
  • beytülmâl kâtibi: beytülmal kayıtlarını tutan kâtip
  • dîvân efendisi: bir paşanın veya mütesellimin yazı işlerine bakan kâtip
  • kayın birâder: eşin erkek kardeşi

Dîvân Efendisi Kimdir

Maddede bu görevin ne olduğu anlatılmaz, ama Hüsameddin'in kitabındaki başka maddeler görevi tanımaya yardım eder. Ebuloğlu İsmâil Efendi 1238'de [1822-23] divan efendisi olmuş, Amasya mutasarrıflarının ve mütesellimlerinin yazı işlerini yürütmüş, onlara danışmanlık etmiştir. Hacı Feyzullahzâde İsmâil Efendi bazı vezirlere divan kâtibi olduktan sonra Amasya'da oturarak divan efendisi olmuş ve 1139'da [1726-27] ölmüştür. Âgah Mehmed Efendi cizye kâtibiyken bir paşaya bağlanıp divan efendisi olmuş ve onunla birlikte dolaşmıştır. Bu örneklerden divan efendisinin, bir yöneticinin başında çalışan ve onun yazışmalarını, kayıtlarını yürüten kâtip olduğu anlaşılır. Eyyûb Efendi'nin hangi yöneticinin yanında çalıştığı yazılı değildir.

Beytülmâl Kâtibinden Divan Efendisine

Beytülmâl kâtipliğinden divan efendiliğine geçiş Amasyalı başka bir kâtibin hayatında da görülür. Pîrîzâde Ahmed Efendi beytülmâl kâtibi olmuş, sonra Kadızâde Mustafa Paşa'ya divan efendisi olup divan-ı hümâyun hâcegânı arasına girmiş, tezkire-i sânî ve cizye muhasebeciliği yapmıştır. Mehmet Erkal'a göre Osmanlılarda beytülmâl terimi sonradan mirasçısı bulunmayan veya bilinmeyen kişilerin terekesini ve bunları koruyan kurumu anlatır hâle gelmiştir; beytülmâl kâtibinin bu kurumun defter ve kayıtlarını tutan kişi olduğu söylenebilir. Bu bir çıkarımdır.

Mollazâdeler

Maddede Eyyûb Efendi'nin kayınbiraderi olarak anılan Mollazâde Şeyh İbrâhim Efendi, babası Şeyh Sun'ullâh Efendi ve dedesi Molla Şeyh Ahmed Efendi hakkında Hüsameddin başka bilgi vermez. Bu adlara ve Merzifon'a ilişkin yapılan iki aramada Mollazâde ailesine ya da Eyyûb Efendi'ye dair kayıt bulunamadı. Ölüm yılı 1145 de "doğru" sözüyle verildiği için kesin değildir.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 387. amasya.bel.tr
  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, aynı baskı, 6. Cilt, "Ahmed Efendi-Pîrîzâde" ve "Âgah Mehmed Efendi-Fazlızâde" maddeleri; 7. Cilt, "İsmâil Efendi-Hacı Feyzullahzâde" ve "İsmâil Efendi-Dîvân Efendisi" maddeleri.

Akademik çalışmalar

7. Cilt içindekiler