AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ebû Müslim Çelebi-Sefer Şâhoğlu

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 105 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Merzifonludur. Sultân Yıldırım Bâyezîd Hân tarafından Mısır’a sefâretle giden Merzifonî Mevlânâ Cemâleddîn Safer Şâh oğlu Mevlânâ Ahmed Çelebi mahdûmudur. Sultân Murâd-ı Sânî ve Sultân Fâtih taraflarından Merzifon’da binâ edilen hamâmlara ve sâ’ir hayrâta binâ emîni ve Merzifon emîri oldu. 877 sâline doğru vefât etdi. Müteneffızân-ı asrdan idi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Merzifonludur. Sultan Yıldırım Bâyezîd Han tarafından elçi olarak Mısır'a gönderilen Merzifonlu Mevlânâ Cemâleddîn Safer Şâh'ın oğlu Mevlânâ Ahmed Çelebi'nin oğludur. Sultan II. Murad ve Fâtih Sultan Mehmed tarafından Merzifon'da yaptırılan hamamların ve öteki hayır eserlerinin bina emini, yani yapım işlerini yürüten görevlisi ve Merzifon emîri oldu. 877 [1472-73] yılı sularında vefat etti. Çağının nüfuzlu kişilerindendi.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • sefâret: elçilik
  • hayrât: hayır için yapılan eserler (cami, hamam, çeşme vb.)
  • binâ emîni: devlet adına bir yapının inşasını, harcamalarını ve işçilerini denetleyen görevli
  • sâl: yıl
  • müteneffizân-ı asr: çağının sözü geçen kişileri

Merzifon'da II. Murad ve Fatih Dönemi Yapıları

Ebû Müslim Çelebi'nin bina eminliği yaptığı yıllar, Merzifon'un Osmanlı padişahlarının eliyle yeni yapılar kazandığı bir döneme denk gelir. Merzifon'un XV. yüzyıldaki görünümünü belirleyen eserler arasında Câmi-i Cedîd mahallesindeki Çelebi Sultan Mehmed Medresesi (817/1414), Çelebi Mehmed'in annesi Devlet Hatun'un 822'de [1419] bir cami ve zaviye ile birlikte yaptırdığı imaret ve halk arasında Çelebi Sultan Mehmed Camii diye bilinen, fakat aslında II. Murad tarafından yaptırılan Medreseönü Camii (830/1427) sayılır. Hüsameddin'in II. Murad'ın Merzifon'daki hayır eserlerinden söz etmesi bu kayıtlarla uyuşur.

Metinde özellikle anılan hamamlar konusunda kaynaklar birbirini tutmaz. Merzifon'un Hacı Süleyman mahallesindeki Çifte Hamam kimi kaynaklarda I. Murad'a, kimilerinde ise Fâtih Sultan Mehmed'e bağlanır ve 1473 yılında yaptırıldığı belirtilir. 1473 tarihi, Ebû Müslim Çelebi'nin vefat ettiği 877 [1472-73] yılına son derece yakındır. Hüsameddin'in "II. Murad ve Fâtih tarafından yaptırılan hamamlar" ifadesi, Çifte Hamam'ın Fâtih'e ait olduğu görüşüyle uyumludur; I. Murad'a yapılan atıf ise iki Murad'ın karıştırılmasından kaynaklanmış olabilir. Bu bir tahmindir ve hamamın kitâbesi ya da vakfiyesi üzerinden doğrulanması gerekir.

Mısır'a Giden Elçi

Ebû Müslim Çelebi'nin dedesi olarak anılan Safer Şâh'ın Yıldırım Bayezid'in elçisi olarak Mısır'a gitmesi, Osmanlı-Memlük ilişkilerinin ilk dönemine düşer. Bu ilişkiler I. Murad'ın Kosova'da şehit düşmesinin ardından başlamış; Memlük Sultanı Berkuk, Murad'ın türbesinde okunmak üzere bir Kur'an vakfetmiş, Yıldırım Bayezid de Bursa'da yaptırdığı hastahane için Berkuk'tan usta bir hekim istemiştir. İlişkiler daha sonra Malatya'nın Osmanlılarca alınması üzerine bozulmuştur. Kimi araştırmalarda Bayezid'in 1395-96 yıllarında "Zeyneddin Sefer Şah" başkanlığında değerli hediyelerle Kahire'ye bir elçilik heyeti gönderdiği geçer; ancak bu bilginin yer aldığı çalışma tam metin olarak okunamamış, doğrulanamamıştır. Doğruysa, Hüsameddin'in "Cemâleddîn" diye andığı elçinin lakabı bu kaynakta farklı verilmiş olur. Ebû Müslim Çelebi'nin kendisine dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 105–105. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

6. Cilt içindekiler