Amasyalıdır. Tahsîl-i ulûm etdikten sonra 1072’de vefât eden Şa’bâniye meşâyihinden eş-Şeyh Musliheddîn Mustafa Efendi’nin sohbet-i aliyyesinde tasfiye-i derûn ederek ahz-i hilâfet etdi. Amasya’da tedrîs ü irşâda me’mûren avdet edib yıllarca bu vazîfesini hüsn-i îfâ ederek halkın muhabbetini kazandı.
1112 senesinde Ahi Darphâneci zâviyesi şeyhi olmakla beraber ilk def’a esnâf şeyhi oldu. Pek zevâtı irşâd edib 1123 senesi rebiülevvelinde dâr-ı na’ime irtihâl etdi. Âlim, zâhid, nefesi mü’essir, hâfız-ı Kur’ân, ehl-i irfân, sâlih, [129] muttakî, bir pîr-i mu’ammer idi.
Silsile-i tarîkatı, tarîkat-nâmede görüldüğü üzere şöyledir: “eş-Şeyh Musliheddîn Mustafa Efendi-Şam’da vefât eden Çorumlu eş-Şeyh İsmâil Efendi- eş-Şeyh Ömer Fu’âdî Efendi-Kastamonulu eş-Şeyh Muhyiddîn Mehmed Efendi-eş-Şeyh Şa’bân-ı Velî Kaddesellâhu esrârahum hulefâsından şunlar meşhûr idiler: Güllü Şeyh Ahmed Efendi, Eğincik Şeyhi İbrâhim Efendi, Hoca Sultân Tekkesi Şeyhi es-Seyyid Veliyüddîn Efendi, Sa’atcizâde eş-Şeyh Mehmed Efendi, müderris Abdîzâde es-Seyyid eş-Şeyh Ali Efendi. Bunlar silsile-nâmesinde mezkûrdur.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Öğrenimini tamamladıktan sonra 1072'de [1661-62] vefat eden Şa'bâniyye şeyhlerinden eş-Şeyh Musliheddîn Mustafa Efendi'nin yüce sohbetinde iç dünyasını arındırıp hilâfet aldı. Amasya'da ders vermek ve yol göstermek üzere dönüp yıllarca bu görevini güzelce yerine getirerek halkın sevgisini kazandı.
1112'de [1700-01] Ahî Darphâneci Zâviyesi şeyhi olmakla birlikte ilk kez esnaf şeyhi oldu. Pek çok kişiye yol gösterip 1123 rebiülevvelinde [Nisan-Mayıs 1711] ahirete göçtü. Bilgin, dünyadan elini çekmiş, nefesi etkili, Kur'an hâfızı, irfan sahibi, dindar, takvalı, uzun ömürlü bir pir idi.
Tarikat silsilesi, tarikat-nâmede görüldüğü üzere şöyledir: "eş-Şeyh Musliheddîn Mustafa Efendi, Şam'da vefat eden Çorumlu eş-Şeyh İsmâil Efendi, eş-Şeyh Ömer Fu'âdî Efendi, Kastamonulu eş-Şeyh Muhyiddîn Mehmed Efendi, eş-Şeyh Şa'bân-ı Velî (Allah sırlarını kutsasın)." Halifelerinden şunlar meşhurdu: Güllü Şeyh Ahmed Efendi, Eğincik Şeyhi İbrâhim Efendi, Hoca Sultân Tekkesi Şeyhi es-Seyyid Veliyüddîn Efendi, Sa'atcizâde eş-Şeyh Mehmed Efendi, müderris Abdîzâde es-Seyyid eş-Şeyh Ali Efendi. Bunlar silsile-nâmesinde yazılıdır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- tasfiye-i derûn: gönlü, iç dünyayı arındırma
- ahz-i hilâfet: şeyhten halifelik yetkisi alma
- tedrîs ü irşâd: ders verme ve yol gösterme
- esnâf şeyhi: esnaf loncasının manevî başı
- zâviye: tekkeye benzer küçük dinî ve toplumsal merkez
- dâr-ı na'îme: nimet yurdu, cennet; ölüm için kullanılan söz
- pîr-i mu'ammer: uzun ömürlü yaşlı mürşit
- tarîkat-nâme, silsile-nâme: bir tarikatın şeyhler zincirini gösteren belge
- hulefâ: halifeler
Şabânîlik
Şabâniyye, Halvetîliğin Cemâliyye kolundan türeyen bir tarikattır; kurucusu Taşköprü'de (Kastamonu) doğan Şeyh Şa'bân-ı Velî'dir. Şabânîlik 16. yüzyılda bölgede yayıldı, 17. yüzyılda halifeleri aracılığıyla daha geniş bir coğrafyaya ulaştı. Halifelerinden Hayreddîn-i Tokadî Amasya'ya gönderilmiştir. Hüsameddin'in sıraladığı silsilede Şa'bân-ı Velî'ye uzanan zincirde Muhyiddîn Mehmed (Kastamonulu), Ömer Fu'âdî ve Çorumlu İsmâil Efendi gibi adlar vardır. Musliheddîn Mustafa Efendi, bir araştırmada adı Şa'bân-ı Velî'nin halifeleri arasında geçen Muslihuddîn Kastamonî ile aynı kişi olmayabilir; çünkü Hüsameddin onu Şa'bân-ı Velî'den dört halka uzakta gösterir. Bu eşleştirme kaynaklardan doğrulanamadı.
Esnaf Şeyhliği ve Darphâneci Zaviyesi
Esnaf şeyhi, Osmanlı esnaf loncalarının ahîlik geleneğinden gelen manevî başıydı. Hüsameddin, İbrâhim Efendi için "ilk def'a esnâf şeyhi oldu" derken bunun anlamını açıklamıyor. Ahî Darphâneci Zâviyesi hakkında Amasya zaviyelerini inceleyen çalışmalarda ayrıntı bulunamadı. Halifeleri arasında sayılan Abdîzâde es-Seyyid eş-Şeyh Ali Efendi'nin, kitabın yazarı Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn'in ailesinden olduğu düşünülebilir; bu bir çıkarımdır.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 48–49. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar