Mecidözü kasabası civârında Avkat adlı köyden Süleyman oğludur. Amasya a’yânından Mustafa Paşazâde Ali Bey’e intisâb ederek züamâdan oldu. Ba’dehû kendisini Ali Bey’e sevdirip kızı Emine Hanımı tezevvüc ederek dâmâdı oldu. Bu sâyede teayyün edib mükerreren Amasya alaybeyi ve 1119’da Amasya mütesellimi oldu.
Ba’de’l-azl 1121’de altıncı def’a Amasya alaybeyi olup Deli Emîr Paşazâde es-Seyyid Mustafa Bey’in dul kerîmesini de [130] tezevvüc etdi. Lâkin nakîbü’l-eşrâf kâ’im-makâmı Emîr Hacı Abdullatîf Çelebi ile Amasya mütesellimi Yeğen el-Hâc Ali Bey’in rakîbi olduğundan 1124 rebiülevvelinde “umûr-ı hükûmete müdâhale ediyor.”diye Fazlızâde Sarı Ali Efendi ile beraber Samsun’a iclâ ve kal’a-bend edildi.
Orada bir buçuk yıl kadar çile çekdikten sonra afv-ı ıtlâk edilip 1125 senesi evâhirinde Amasya’ya avdet ve 1127 senesinde dâr-ı bekâya rihlet etdi. Servet ü nüfûza mâlik, şeci’, cesûr bir emîr idi.
Merhûmun Emine Hanım’dan mütevellîd oğulları Mehmed, Süleyman, Ali Ağalarla es-Seyyid Mustafa Bey’in kerîmesinden mütevellîd oğlu es-Seyyid Mustafa Paşa’dır.⁶
Küçük oğlu el-Hâc Ali Ağa Mecidözü çiftiliğine vâris olup orada kaldı. Bütün Mecidözü kazası bunun ve evlâdının mâlikânesi oldu. Diğerleri Geldiklân kazâsındaki çiftliklerine ve Amasya’daki emlâkine tevârüs etdi.
Hacı Mehmed Ağa’nın oğulları el-Hâc İbrâhim, İsmâil Ağalardır. Hacı İsmâil Ağa’nın oğulları el-Hâc Mehmed, Ali Ağalar olup Hacı İbrâhim Ağa İstanbul ricâlindendir. [131] İkinci Hacı Mehmed Ağa’nın oğulları yeniçeri ricâlinden Hâseki Mehmed, Abdulkerîm, Abdullah Ağalardır. Hâseki Mehmed Ağazâde Hüseyin Ağa 1273’de bilâ-veled vefât etdi.
Meclis-i idâre a’zâsından Hacı Abdulkerîm Ağazâde Mustafa, Mahmûd Ağalar olup Mustafa Ağa 1285’de vefâtıyla oğulları Ebûbekir, Abdulkerîm ve Mahmûd Ağazâde Hüseyin Ağa 1294’de Rusya harbinde vefât etdiler. Bunlar Hacı İlyâs Mahallesi’nde mukîm idiler.
Avkatlı İbrâhim Ağa’nın ikinci mahdûmu el-Hâc Hâfız Süleyman Efendi Amasya ulemâsından olup mahdûmu Hâfız Mehmed Efendi Isparta’da müderris ve müftü ve Halîl Hamîd Paşa Câmii vâ’izi olup 1200 sâlinden sonra vefât etdi. Üçüncü mahdûmu el-Hâc Ali Ağa dergâh-ı âlî kapıcıbaşılarından olup 1184’de vefâtıyla Üsküdâr’da medfûndur. Oğulları Ahmed Ağa, Fındık Mustafa Paşa’dır.
Hacı Ahmed Ağa, Mecidözü voyvodası ve mâlikânesi mutasarrıfı iken 1193’de vefât edib oğulları el-Hâc Ali, Mehmed Ağalardır. Fındık Mustafa Paşa-[132] zâde Ahmed Hamdî, Süleyman Re’fet Beyler ve Süleyman Beyzâde Mehmed Ârif, Ahmed Es’ad Beylerdir. Bunlar, İstanbul’da kaldılar. Hacı Ahmed Ağazâdelerin evlâdı da (1241) Mecidözü’nden kaldırıldılar.
Avkatlı İbrâhim Ağa’nın dördüncü mahdûmu es-Seyyid Mustafa Paşa Rumeli beylerbeyilerinden olup müddet-i medîde İzmît mutasarrıfı olarak orada kaldı. Ba’dehû 1182’de Şehr-i Zor beylerbeyiliğinden münfasılan İzmît’e gidip orada vefât etdi.
Günümüz Türkçesiyle
Mecidözü kasabası yakınındaki Avkat adlı köydendir; Süleyman'ın oğludur. Amasya ileri gelenlerinden Mustafa Paşazâde Ali Bey'e bağlanıp zeamet sahibi oldu. Sonra kendisini Ali Bey'e sevdirip kızı Emine Hanım'la evlenerek damadı oldu. Bu sayede öne çıkıp birkaç kez Amasya alaybeyi, 1119'da [1707-08] Amasya mütesellimi oldu.
Görevden alındıktan sonra 1121'de [1709-10] altıncı kez Amasya alaybeyi oldu ve Deli Emîr Paşazâde es-Seyyid Mustafa Bey'in dul kızıyla da evlendi. Ancak nakîbüleşrâf kaymakamı Emîr Hacı Abdullatîf Çelebi ile Amasya mütesellimi Yeğen el-Hâc Ali Bey'in rakibi olduğundan, 1124 rebiülevvelinde [Nisan-Mayıs 1712] "devlet işlerine karışıyor" gerekçesiyle Fazlızâde Sarı Ali Efendi ile birlikte Samsun'a sürülüp kaleye hapsedildi.
Orada bir buçuk yıl kadar sıkıntı çektikten sonra affedilip 1125 yılının sonunda [1714] Amasya'ya döndü ve 1127'de [1715] vefat etti. Servet ve nüfuz sahibi, yiğit, cesur bir beydi.
Merhumun Emine Hanım'dan doğan oğulları Mehmed, Süleyman ve Ali Ağalarla, es-Seyyid Mustafa Bey'in kızından doğan oğlu es-Seyyid Mustafa Paşa'dır.
Küçük oğlu el-Hâc Ali Ağa Mecidözü çiftliğine mirasçı olup orada kaldı. Bütün Mecidözü kazası bunun ve çocuklarının mülkü oldu. Öteki oğullar Geldiklân kazasındaki çiftliklerine ve Amasya'daki mülklerine mirasçı oldu.
Hacı Mehmed Ağa'nın oğulları el-Hâc İbrâhim ve İsmâil Ağalardır. Hacı İsmâil Ağa'nın oğulları el-Hâc Mehmed ve Ali Ağalar olup Hacı İbrâhim Ağa İstanbul ileri gelenlerindendir. İkinci Hacı Mehmed Ağa'nın oğulları yeniçeri ileri gelenlerinden Hâseki Mehmed, Abdulkerîm ve Abdullah Ağalardır. Hâseki Mehmed Ağazâde Hüseyin Ağa 1273'te [1856-57] çocuksuz vefat etti.
Meclis-i idâre üyesi Hacı Abdulkerîm Ağazâde Mustafa ve Mahmûd Ağalardır; Mustafa Ağa 1285'te [1868-69] vefat edince oğulları Ebûbekir, Abdulkerîm ve Mahmûd Ağazâde Hüseyin Ağa 1294'te [1877-78] Rusya savaşında vefat ettiler. Bunlar Hacı İlyâs Mahallesi'nde oturuyorlardı.
Avkatlı İbrâhim Ağa'nın ikinci oğlu el-Hâc Hâfız Süleyman Efendi Amasya âlimlerindendir; oğlu Hâfız Mehmed Efendi Isparta'da müderris ve müftü, Halîl Hamîd Paşa Camii vaizi olup 1200 yılından [1785-86] sonra vefat etti. Üçüncü oğlu el-Hâc Ali Ağa saray kapıcıbaşılarından olup 1184'te [1770-71] vefat edince Üsküdar'da gömülüdür. Oğulları Ahmed Ağa ve Fındık Mustafa Paşa'dır.
Hacı Ahmed Ağa, Mecidözü voyvodası ve mülkünün mutasarrıfı iken 1193'te [1779] vefat edip oğulları el-Hâc Ali ve Mehmed Ağalar kaldı. Fındık Mustafa Paşazâde Ahmed Hamdî, Süleyman Re'fet Beyler ve Süleyman Beyzâde Mehmed Ârif, Ahmed Es'ad Beyler İstanbul'da kaldılar. Hacı Ahmed Ağazâdelerin çocukları da (1241'de) [1825-26] Mecidözü'nden uzaklaştırıldılar.
Avkatlı İbrâhim Ağa'nın dördüncü oğlu es-Seyyid Mustafa Paşa Rumeli beylerbeyilerinden olup uzun süre İzmit mutasarrıfı olarak orada kaldı. Sonra 1182'de [1768-69] Şehr-i Zor beylerbeyiliğinden ayrılıp İzmit'e gidip orada vefat etti.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- intisâb: bir kimseye bağlanma
- alaybeyi: sipahilerin sancaktaki komutanı
- mütesellim: bir şehri vekil olarak yöneten görevli
- nakîbüleşrâf kâ'im-makâmı: seyyid ve şeriflerin başı olan nakîbin vekili
- iclâ ve kal'a-bend: sürgün edip kaleye hapsetme
- afv-ı ıtlâk: tam bir bağışlama
- dâr-ı bekâ: ahiret yurdu
- mâlikâne: ömür boyu kiralanan devlet geliri
- voyvoda: bir yerin vergi ve düzen işlerine bakan görevli
- kapıcıbaşı: saray kapıcılarının başı
- meclis-i idâre: on dokuzuncu yüzyılda kaza ve sancaklarda kurulan yönetim kurulu
- Şehr-i Zor: Kuzey Irak'ta bir eyalet
- bilâ-veled: çocuksuz
Mecitözü ve Avkatlızâdeler
Avkat, bugünkü Mecitözü ilçesinin eski adıdır; kasaba iki tepenin düz sırtlarında, Avkat köyünün yakınında kurulmuştur. Kaynaklarda 1728'den itibaren Avkatlızâde el-Hâc Ali Ağa'nın yörede nüfuz kazandığı, yerleştiği köye cami, hamam, mektep ve büyük bir konak yaptırdığı yazılır; bu kişi büyük olasılıkla Hüsameddin'in "küçük oğlu el-Hâc Ali Ağa"sıdır. Aile, Çapanoğlu Süleyman Bey'in eşi Hacı Hafize Hanım'ın baba soyudur: Hafize Hanım'ın babası Mustafa Paşa Kocaeli, Çorum, Kars ve Maraş gibi yerlerde mutasarrıflık yapmıştır; Hüsameddin de aynı Mustafa Paşa'yı İzmit mutasarrıfı olarak anar. Böylece maddedeki kayıtlar yerel kaynaklarla örtüşür.
Alaybeyi ve Mütesellim Çekişmesi
Ali Bey'in damadı olarak öne çıkan Avkatlı İbrâhim Ağa, 1124'te nakîbüleşrâf kaymakamı ile Amasya mütesellimine rakip olduğu için Samsun'a sürülmüştür. "Devlet işlerine karışıyor" gerekçesinin ardında yerel bir güç çekişmesi olabilir; bu bir çıkarımdır. Hüsameddin'in kitabında aynı kaledeki sürgün Fazlızâde Sarı Ali Efendi'dir. Metnin devamı, ailenin 19. yüzyılın sonlarına kadar Amasya, Mecidözü ve İstanbul'a dağılan kollarını sayar. Hüsameddin'in dipnotuna göre bir başka oğul Veli Ağa'dır ve bir fermandan 1140'ta [1727-28] Merzifon voyvodası olduğu anlaşılır.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 49–49. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Resmî kaynaklar
Diğer kaynaklar