Merzifonludur. Merzifon voyvodası el-Hâc Yûsuf Ağa’nın mahdûmudur. Defterdâr Merzifonî Hasan Paşa’nın [127] yıllarca hazînedârı olarak teayyün ettiğinden “Hazînedâr” demekle meşhûr oldu. 1095’de efendisinin i’dâmında muhallefâtını olduğu gibi teslîm ederek sadâkat ve istikâmeti görüldü.
Bu yüzden nâ’il-i mükâfât olup mîr-livâ olduysa da Merzifonî el-Hâc Ali Paşa’nın 1103’de sadâretini müte’âkib Kars beylerbeyi ve 1104’de “Ber-vech-i arpalık” Canik mutasarrıfı, 1105’de Kastamonu, 1107’de Özi beylerbeyi ve 1108’de vezâretle Silistre vâlisi oldu.
Ba’de’l-azl 1112 cumâdelâhiresinde Selânik vâlisi, 1113’de Yanova muhâfızı, 1114’de Rumeli vâlisi olup 1115’de Bosna, 1117’de Eğriboz, şevvâlinde Kandiye, 1118’de sânîyen Eğriboz, 1119’da Belgrad vâlisi oldu. 1120 senesi evâilinde orada vefât etdi. Muktedir, müstakîm bir vezîr idi. Merzifonî olduğu Defâtir-i Mâliyye’de görüldü.
Günümüz Türkçesiyle
Merzifonludur. Merzifon voyvodası el-Hâc Yûsuf Ağa'nın oğludur. Defterdar Merzifonî Hasan Paşa'nın yıllarca hazinedarı olarak öne çıktığından "Hazînedâr" diye tanındı. 1095'te [1683-84] efendisi idam edildiğinde onun geride bıraktığı malları olduğu gibi teslim edip sadakat ve doğruluğunu gösterdi.
Bu yüzden mükâfatlandırılıp sancak beyi oldu. Merzifonî el-Hâc Ali Paşa'nın 1103'te [1691-92] sadrazamlığa gelmesinin ardından Kars beylerbeyi, 1104'te [1692-93] "arpalık olarak" Canik mutasarrıfı, 1105'te [1693-94] Kastamonu, 1107'de [1695-96] Özi beylerbeyi, 1108'de [1696-97] vezirlik rütbesiyle Silistre valisi oldu.
Görevden alındıktan sonra 1112 cemâziyelâhirinde [Aralık 1700] Selânik valisi, 1113'te [1701-02] Yanova muhafızı, 1114'te [1702-03] Rumeli valisi oldu; 1115'te [1703-04] Bosna, 1117'de [1705-06] Eğriboz, şevvalde Kandiye, 1118'de [1706-07] ikinci kez Eğriboz, 1119'da [1707-08] Belgrad valisi oldu. 1120 yılının başında [1708] orada vefat etti. Güçlü, doğru bir vezirdi. Merzifonlu olduğu Mâliye Defterleri'nde görüldü.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- hazînedâr: bir devlet adamının hazinesine ve mal işlerine bakan görevli
- defterdâr: maliye başkanı
- muhallefât: ölenin geride bıraktığı mallar
- nâ'il-i mükâfât: ödül alan
- mîr-livâ: sancak beyi
- beylerbeyi: eyalet yöneticisi
- muhâfız: kale ve çevresinin yöneticisi
- muktedir: güçlü, yetkin
- müstakîm: doğru, dürüst
- Defâtir-i Mâliyye: maliye defterleri
Merzifonî Hasan Paşa'nın Sonu
Hüsameddin'in "defterdar Merzifonî Hasan Paşa" dediği kişi, kaynaklarda Kara Mustafa Paşa'nın yakını, maliye başkanı Hasan Paşa olarak geçer. Kara Mustafa Paşa'nın Viyana bozgunundan sonra Belgrad'da idam edilmesinin ardından, Hasan Paşa'nın düşmanı olan Cebecibaşı Fazıl Ağa'nın yaptığı iftiralar yüzünden padişah emriyle idam edildiği anlatılır. İbrâhim Paşa'nın efendisinin hazinesini eksiksiz teslim etmesi, bu karışık günlerde onun adına bir sadakat belgesi sayılmıştır. Hüsameddin, bu davranışın ona sancak beyliği getirdiğini yazar.
Ali Paşa ve Merzifonlular
İbrâhim Paşa'nın yükselişini sağlayan "Merzifonî el-Hâc Ali Paşa", kaynaklarda Merzifonlu Çalık Ali Paşa olarak da geçen sadrazamla özdeş görünür; bu sadrazam Merzifonlu olup Kara Mustafa Paşa'nın adamlarındandı ve Mart 1692'den Mart 1693'e kadar sadrazamlık yapmıştır. Hüsameddin 1103'ü [1691-92] verir; bu yıl 1692 baharını içerdiğinden anlatım bu sadrazamın tarihine uyar. İbrâhim Paşa'nın geniş görev listesi, Kars'tan Belgrad'a kadar uzanan taşra valiliklerinden oluşur. Babası Yûsuf Ağa ve kendisi hakkında Hüsameddin dışında ayrıntılı kayıt bulunamadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
Akademik çalışmalar
Diğer kaynaklar