AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İbrâhim Efendi-Hatîb el-Hâc

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 48 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Gelgirâslıdır. Mustafa bin İbrâhim oğludur. Gelgirâs’da müderris ve müftü olan Eğraklızâde es-Seyyid Mehmed Efendi’den ikmâl-i [128] tahsîl edib Gelgirâs hatîbi oldu. Ba’dehû üstâdıyla beraber Amasya’ya nakl-i hâne edib Amasya’da ders-i âm ve sonra Hakala’da Muhyiddîn Mehmed Bey Medresesi müderrisi oldu. Cumalarda îfâ-yı hitâbet için Gelgirâs’a gidip gelirdi. 1112’de Hicâz’a gitdi. 1121 senesi şevvâlinde Amasya’da vefât etdi. Meşâhîr-i ulemâdan fakih, müteşerri’, “Hacı Hatîb” demekle meşhûr olduğunu ve terceme-i hâlini Eşref Abdurrahman Efendi yazıyor.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Gelgirâslıdır. Mustafa bin İbrâhim'in oğludur. Gelgirâs'ta müderris ve müftü olan Eğraklızâde es-Seyyid Mehmed Efendi'den öğrenimini tamamlayıp Gelgirâs hatibi oldu. Sonra hocasıyla birlikte Amasya'ya taşınıp Amasya'da genel ders verme yetkisini aldı, ardından Hakala'da Muhyiddîn Mehmed Bey Medresesi müderrisi oldu. Cumalarda hutbe okumak için Gelgirâs'a gidip gelirdi. 1112'de [1700-01] Hicaz'a gitti. 1121 şevvalinde [Aralık 1709] Amasya'da vefat etti. Tanınmış âlimlerden, fakih, şeriata bağlı, "Hacı Hatîb" diye ünlü biri olduğunu ve hâl tercümesini Eşref Abdurrahman Efendi yazıyor.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • hatîb: cuma ve bayram hutbesi okuyan kişi
  • ikmâl-i tahsîl: öğrenimi tamamlama
  • nakl-i hâne: ev taşıma, başka yere yerleşme
  • ders-i âm: halka açık ders okutma yetkisi olan müderris
  • îfâ-yı hitâbet: hutbe okuma görevini yerine getirme
  • meşâhîr-i ulemâ: tanınmış âlimler
  • fakîh: İslâm hukuku bilgini

Gelgirâs

Gelgirâs, Katip Çelebi'nin Cihannümâ'sında Amasya'nın bağlı yerleri sayılırken anılan, camileri, medresesi ve hamamları olan, halkı faziletli kişilerden oluşan bir yerleşimdir. Adının, Alıcık Noyan'ın kızı Kiraz Hatun'un İzzeddin Mehmed Pervane ile evlenmesi üzerine "Gelin Kiraz" mülkü diye anılmasından, zamanla Gelgiras'a dönüştüğü anlatılır; Kiraz Hatun burada bir hamam da yaptırmıştır. Bir köy envanterinde Merzifon'a bağlı Karşıyaka köyünün eski adlarından biri olarak Gelgiras yazılıdır. İbrâhim Efendi'nin Amasya'da ders verirken cumaları Gelgirâs'a hutbe okumaya gidip gelmesi, iki yer arasındaki yakınlığı gösterir.

Hakala Muhyiddin Mehmed Bey Medresesi

Hakala'daki Muhyiddin Mehmed Bey Medresesi'ni Hacı Beyzâde Muhyiddin Mehmed Çelebi 1541'de yaptırmış, medrese on dokuzuncu yüzyıl ortasına kadar eğitim vermiştir. Kasım Bey Medresesi ile aynı sınıfta, çevrede ilgi gören bir medreseydi ve köyün hamamı yakınında bulunduğundan pek çok önde gelen âlim burada ders vermiştir. İbrâhim Efendi hocası Eğraklızâde ile birlikte Amasya'ya taşınmış, Hakala'daki bu görevi de oradan almıştır. Eşref Abdurrahman Efendi'nin kayıtları için bkz. 6-142. Hocası Eğraklızâde Mehmed Efendi hakkında ayrı bir kayıt bulunamadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Diğer kaynaklar

6. Cilt içindekiler