AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İbrâhim Efendi-Kadızâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 40 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasyalıdır. Kudâtdan Mehmed Efendi’nin mahdûmu olup müderris, nâib, kasabâta kadı oldu. 1067 sâline doğru vefât etdi. Ebuloğlu İbrâhim Ağa bin Ebu’l-kâsım Efendi de yeniçeri, Amasya serdârı, serdengeçtiler ağası, kır serdârı olup 1068’de vefât etdi. Hatîb Kâsımzâdelerdendir. Diğer Kuloğlu İbrâhim Ağa ibn-i Halîl Ağa da sipâhî, Amasya kethüdâyeri, Merzifon voyvodası, Gümüş ma’deni emîni oldu. Bu târîhden sonra vefât etdi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. Kadılardan Mehmed Efendi'nin oğludur; müderris, naib ve kasabalarda kadı oldu. 1067'ye doğru [1656-57] öldü. Ebuloğlu İbrâhim Ağa bin Ebu'l-kâsım Efendi de yeniçeri, Amasya serdarı, serdengeçtiler ağası ve kır serdarı olup 1068'de [1657-58] öldü. Hatîb Kâsımzâdeler'dendir. Öteki Kuloğlu İbrâhim Ağa ibn-i Halîl Ağa da sipahi, Amasya kethüdayeri ve Merzifon voyvodası, gümüş madeni emini oldu. Bu tarihten sonra öldü.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • kudât: kadılar
  • nâib: kadı vekili
  • serdâr: bir yerdeki yeniçerilerin komutanı
  • serdengeçdiler ağası: canını göze alarak savaşa giden gönüllü askerlerin başı
  • kır serdârı: şehirler arası yolların güvenliğinden sorumlu komutan
  • kethüdâyeri: sipahilerin kâhyası, onların işlerine bakan görevli
  • voyvoda: bir yerin mali ve idari işlerine bakan görevli
  • ma'den emîni: maden işletmesinden sorumlu görevli

Yeniçeri Serdarlığı ve Serdengeçtiler

Serdengeçti, savaşlarda en önde çarpışan birlikler için kullanılan bir terimdir. Önce akıncılar arasından gönüllülere verilen bu ad, sonra düşman hatlarına dalan ya da kuşatılmış kalelere giren yeniçerilere de verilmiştir. Serdengeçtileri komuta edenlere ya da çarpışmadan sağ çıkanlara "serdengeçti ağası" denirdi; kaynaklarda bu askerlerin maaşlarının artırıldığı ve değerli tüylerle süslü özel bir başlık takma hakkı kazandıkları belirtilir. Kır serdarı ise şehirler arasındaki yolların güvenliğini sağlamakla görevli kişidir. Ebuloğlu İbrâhim Ağa'nın Amasya serdarlığından serdengeçdiler ağalığına, oradan kır serdarlığına uzanan yolu, taşrada yeniçeri komuta basamaklarında yükselen bir Amasyalı kariyerini gösterir.

Kuloğlu İbrâhim Ağa

Maddenin sonunda adı geçen Kuloğlu İbrâhim Ağa ibn-i Halîl Ağa, 109. maddede "Amasyalı İbrâhim Ağa bin Halîl Ağa" adıyla anılan kişidir; sipahi, gümüş madeni emini ve Merzifon voyvodası olarak orada da aynı görevler sayılır. Burada "Bu tarihten sonra öldü" denmesine karşılık 109. maddede ölüm tarihi 1041 yılına yakın verilir. İki tarih birbirini tutmaz; hangisinin doğru olduğu metinden anlaşılmaz. 103. maddedeki Kuloğulları ailesinde yer alan Halîl Beyzâde İbrâhim Ağa ile bu kişinin aynı olması da mümkündür, ancak bu bir tahmindir. Kadızâde Mehmed Efendi hakkında başka kaynaklarda bilgi bulunamadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 40–40. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

6. Cilt içindekiler