Melik Dânişmend Ahmed Gâzi’nin kerîmesidir. Ümerâ-yı Dânişmendiyye’den Sûlî Bey’in zevcesidir. Niksar ve Lâdik kazâları emîri olan mûmâ ileyh Sûlî Bey’in zamân-ı emâretinde pek ma’rûf idi. Bunun oğulları Arslan Toğmuş, Uluğ Beyler, Kızoğulları diye meşhûr olmuşlardı.
Lâdikde Kızoğulları’nın ceddi Uluğ Bey ve Niksar’da Kızoğulları’nın ceddi de orada medfûn olan Arslan Toğmuş Bey’dir. Bunun mahdûmu Emîr-i Kebîr Bedreddîn Şâhinşâh’ın kabri pederinin yanındadır. Niksar’da kadı iken bunların kabirlerini ben meydana çıkarmışdım.
Niksar’da Lâdik nâhiyesinin adı ve Amasya’da [395] Lâdik kasabasının adı, herhâlde bu hâtunun adından galat olsa gerek. Lâdik kazâsı emâretinde bulunan Kızoğulları’nın terâcim-i ahvâli sırası geldikçe yazılır.
Günümüz Türkçesiyle
Melik Dânişmend Ahmed Gâzi'nin kızıdır. Dânişmendli emirlerinden Sûlî Bey'in eşidir. Niksar ve Lâdik kazalarının emiri olan adı geçen Sûlî Bey'in emirliği zamanında çok tanınmıştı. Bunun oğulları Arslan Toğmuş ve Uluğ Beyler, Kızoğulları diye ünlenmişlerdi.
Lâdik'te Kızoğulları'nın dedesi Uluğ Bey, Niksar'da da Kızoğulları'nın dedesi olan Arslan Toğmuş Bey gömülüdür. Bunun oğlu Emîr-i Kebîr Bedreddîn Şâhinşâh'ın kabri babasının yanındadır. Niksar'da kadıyken bunların kabirlerini ben ortaya çıkarmıştım.
Niksar'daki Lâdik nahiyesinin adı ve Amasya'daki Lâdik kasabasının adı, herhâlde bu hatunun adının bozulmasından olsa gerek. Lâdik kazasının emirliğinde bulunan Kızoğulları'nın hal tercümeleri sırası geldikçe yazılır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- kerîme: kız evlat
- zevce: eş
- ümerâ-yı Dânişmendiyye: Dânişmendli emirleri
- mûmâ ileyh: adı geçen
- emîr-i kebîr: büyük emir
- medfûn: gömülü
- nâhiye: kazadan küçük idari birim
- galat: yanlış, bozulma
Ad Tartışması
Hüsameddin, Lâdik adının İldûk Hatun'un adından bozularak çıktığını tahmin eder ve bunu "herhâlde" diyerek kesin bir bilgi gibi sunmaz. Ladik bugün Samsun'a bağlı bir ilçedir ve ilçe merkezinin bulunduğu alanda Laodikeia Pontika adıyla anılan bir antik kentin yer aldığı belirtilir. Bu ad, Hüsameddin'in önerdiği hatun adından türeme açıklamasından daha eski bir kaynağa işaret eder. Ladik adının hatun adından geldiğine dair bir kayıt bulamadık.
Kızoğulları
Danişmend Gazi'nin kızı, Sûlî Bey, Kızoğulları, Arslan Toğmuş, Uluğ Bey ve Bedreddîn Şâhinşâh adlarını ve metinde sözü edilen mezarları okuduğumuz kaynaklarda doğrulayamadık. Danişmend Gazi'nin çocukları hakkında kaynaklarda genellikle oğlu Gümüştegin'in adı geçer. Hüsameddin bu mezarları Niksar'da kadı olduğu dönemde kendisinin bulduğunu söylemektedir; bu da kaydı onun kendi tanıklığına dayandırır.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 383. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Diğer kaynaklar