Kayseriyyelidir. Oranın emîri Ca’fer Bey bin Sultân Eratnâ Bey’in mahdûmudur. 790’da pederinin vefâtına binâen Kayseriyye emîri olduysa da Kadı Burhân orayı istilâ etdiğinden firâr edib Amasya emâretine ilticâ etdi.
Amasya’da Hacı İlyâs Mahallesi’nin cihet-i garbiyyesinde Yeşilırmak kenarında kendisine verilen yerlere yerleşti. Orada bir sâhîlhâne ve bahçe yapdırdı. Yirmi yıl kadar ikâmet ederek 810 hudûdunda vefât etdi.
Oğulları Ca’fer, Murâd, Hamza Beyler el-yevm kendi adıyla yâd edilen yerlerde ikâmet ederek buralara İne Hânönü dendi. Bunların evlâdına Amasya’da İne Hânoğulları denirdi. Hamza Beyzâde Murâd Bey meşâhîr-i ümerâdandır. [400]
Günümüz Türkçesiyle
Kayserilidir. Oranın emiri Cafer Bey'in oğludur; Cafer Bey de Sultan Eratna Bey'in oğludur. 790'da [1388-89] babasının ölümü üzerine Kayseri emiri olduysa da Kadı Burhan orayı ele geçirdiği için kaçıp Amasya emirliğine sığındı.
Amasya'da Hacı İlyas Mahallesi'nin batı yanında, Yeşilırmak kıyısında kendisine verilen yerlere yerleşti. Orada bir kıyı konağı ve bir bahçe yaptırdı. Yirmi yıl kadar oturduktan sonra 810 dolaylarında [1407-08] öldü.
Oğulları Cafer, Murad ve Hamza Beyler bugün kendi adıyla anılan yerlerde oturdukları için buralara İne Hân Önü denildi. Bunların çocuklarına Amasya'da İne Hânoğulları denirdi. Hamza Beyzâde Murad Bey ünlü emirlerdendir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mahdûm: oğul
- emîr: bir bölgenin yönetimini elinde tutan komutan, bey
- binâen: dolayısıyla
- istilâ: bir yeri zorla ele geçirme
- firâr: kaçma
- ilticâ: sığınma
- cihet-i garbiyye: batı yönü
- sâhîlhâne: su kıyısındaki konak
- hudûd: civar (tarihlerde "dolaylarında")
- el-yevm: bugün
- meşâhîr-i ümerâ: ünlü emirler
Kayseri'nin Eretnalı Emirleri
Metindeki "Eratnâ" adı, 1335-1381 arasında Sivas ve Kayseri merkezli bir beylik kuran Alâeddin Eretna'yı anlatır. Eretna'nın ölümünden sonra oğulları Cafer ve Mehmed arasında iktidar mücadelesi çıktı. Mehmed Bey önce hükümdar ilân edildi, 1354'te tahtı bırakınca yerine Cafer Bey İzzeddin unvanıyla çıkarıldı. Mehmed Bey 1355 Nisanındaki Yalnızgöz Savaşı'nda kardeşini yendi ve tahtı geri aldı. Okuduğumuz kaynak Cafer Bey'in bu yenilgiden sonraki yaşamına dair bilgi vermez. Hüsameddin'in İne Hân'ın babası olarak andığı Cafer Bey'in bu şehzade olup olmadığı bir çıkarımdır ve kesin değildir. Öyle olsaydı, oğlunun 790'da [1388-89] "babasının ölümü üzerine" Kayseri emiri olması, Cafer Bey'in 1355'ten sonra otuz yıldan uzun yaşamış olmasını gerektirirdi.
Kadı Burhaneddin ve Kayseri
Kadı Burhaneddin, Kayseri kadısı Şemseddin Muhammed'in oğludur. 1378'de Eretna Beyliği'nin veziri oldu, 1381'de hükümdarlığını ilân edip Eretnaoğulları'na son verdi. Sultanlığı boyunca çevresindeki beyliklerle savaştı; Amasya Emirliği üzerinde de nüfuz kurmayı başardı, ancak bu üstünlük uzun sürmedi. Kayseri'deki emirlerle ilişkisi de çatışmalıydı: 1389'da, çevresindekileri kendisine karşı kışkırttığı için Kayseri Emiri Cüneyd üzerine yürüdü, Develi Kalesi'ni kuşattı; Cüneyd Bey kaleyi teslim edip itaat bildirdi. Hüsameddin'in verdiği 790 [1388-89] tarihi bu olaya yakın bir döneme düşer. Ancak "Kadı Burhân orayı istilâ etdi" cümlesinin bu sefere mi, başka bir olaya mı işaret ettiği ve İne Hân'ın Cüneyd'le ilişkisi okuduğumuz kaynaklardan anlaşılmamaktadır. Amasya Emirliği'nin Kadı Burhaneddin'in başlıca rakiplerinden biri olduğu ise bilinir; Kayseri'den kaçan bir emirin Amasya'ya sığınması bu bağlama uygun düşer.
İne Hân Önü
Hüsameddin, İne Hân'ın Amasya'da Hacı İlyas Mahallesi'nin batısında Yeşilırmak kıyısında oturduğunu, buranın oğulları zamanında İne Hân Önü diye anıldığını yazar. Bu yer adının bugünkü karşılığı ve kıyı konağının izi okuduğumuz kaynaklarda bulunamadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 384–384. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar