AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İlyâs Bey-Hacı Beyzâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 342 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasya ümerâsından Hamza Bey bin el-Hâc İlyâs Bey bin el-Hâc Nevruz Bey’in mahdûmudur. Çelebi Sultân Mehmed Hân ümerâsından olup 820 sâline doğru vefât etdi. Mahdûmları Hamza, Murâd Beylerdir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya beylerinden Hamza Bey'in oğludur; Hamza Bey, Hacı İlyas Bey'in oğlu, o da Hacı Nevruz Bey'in oğludur. Çelebi Sultan Mehmed Han'ın beylerindendi ve 820 yılı dolaylarında [1417-18] öldü. Oğulları Hamza ve Murad Beylerdir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • ümerâ: beyler, emirler
  • mahdûm: oğul
  • el-Hâc: hacı, hac farizasını yerine getirmiş kişi
  • sâline doğru: o yıl dolaylarında

Metnin Ne Söylediği ve Ne Söylemediği

Madde, soy zinciri dışında yalnız iki bilgi verir: Çelebi Sultan Mehmed'in beylerinden olduğu ve 820 dolaylarında öldüğü. Maddenin konusu, başlıkta İlyas Bey olarak geçen kişidir; babası Hamza Bey, dedesi Hacı İlyas Bey, onun babası Hacı Nevruz Bey'dir.

Çelebi Mehmed Dönemi Amasya Beyleri

Mehmed Çelebi, Şevval 801'de [Haziran 1399] Amasya, Tokat, Sivas ve Ankara'yı içine alan Rum vilayetine vali olarak gönderilmişti. 1402'deki Ankara Savaşı'ndan sonra Timur'un hükümranlığını kabul ederek Tokat ve Amasya çevresindeki hâkimiyetini sürdürdü. Hükümranlığını kabul eden yerel beylerin topraklarındaki mülkiyeti onaylaması biçiminde bir uzlaşmaya gidildiği anlaşılmaktadır. 1413'te tek hükümdar olan Mehmed Çelebi 1421'e kadar tahtta kaldı. Hüsameddin'in "Çelebi Sultan Mehmed Han beyleri" dediği kişiler bu geniş zaman aralığında hizmet etmiş olabilir; metin hangi yıllarda ve hangi görevde bulunduğunu belirtmez.

Murad II maddesinde 820-824 [1417-1421] yılları arasında Amasya sınırında yaşanan gelişmeler anlatılır. Anlatıya göre Şehzade Murad ve yeni atabeyi olan Rum beylerbeyi Hamza Bey Samsun'u İsfendiyaroğlu'nun elinden almıştır. Burada anılan Hamza Bey ile maddedeki Hamza Bey'in aynı kişi olup olmadığı kaynaklarda belirtilmez. Aynı adın aynı dönemde anılması dışında bir ipucu yoktur; bu yüzden ikisi özdeşleştirilemez.

Hacı Nevruz Bey, Hacı İlyas Bey, Hamza Bey ve maddenin konusu olan İlyas Bey hakkında okunan kaynaklarda ayrıca bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

7. Cilt içindekiler