Amasyalı Kutlu Beyzâdeler’den Emîr Şemseddîn Ahmedşâh bin Hâce Alâaddîn Alişâh bin Emîr Nûreddîn Kutlu Bey’in oğlu ve Emîr Muîneddîn Oğuz Bey’in kardeşidir. 779’da amcası İbrâhim Bey’in katlinde pederiyle beraber Mısır’a firâr etdi.
Pederinin Mısır’da vefâtı üzerine 786’da birâderiyle beraber avdet etdi. 788’de Sultân Murâd Hünkâr’a arz-ı inkiyâd edib Yıldırım Sultân Bâyezîd tarafından Mısır’a sefâretle gönderildi. 804’de Timur Harbi’nde mün’adim oldu. Bunun evlâdına da Ulubeyliler dendi. Mahdûmu Sultânşâh Çelebi’dir. Bunun mahdûmu meşâyıh-ı kirâmdan “Bâyezîd Atâ” Efte’de medfûndur. [358]
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalı Kutlu Beyzâdeler'den Emir Şemseddin Ahmedşah'ın oğlu ve Emir Muîneddin Oğuz Bey'in kardeşidir; Ahmedşah, Hâce Alâaddin Alişah'ın, o da Emir Nûreddin Kutlu Bey'in oğludur. 779'da [1377-78] amcası İbrâhim Bey'in öldürülmesi üzerine babasıyla birlikte Mısır'a kaçtı.
Babasının Mısır'da ölümü üzerine 786'da [1384] kardeşiyle birlikte geri döndü. 788'de [1386] Sultan Murad Hünkâr'a bağlılığını bildirdi, Yıldırım Sultan Bâyezid tarafından elçi olarak Mısır'a gönderildi. 804'te [1401-02] Timur Savaşı'nda öldü. Bunun çocuklarına da Ulubeyliler denildi. Oğlu Sultanşah Çelebi'dir. Onun oğlu, büyük şeyhlerden "Bâyezîd Atâ" Efte'de gömülüdür.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- Beyzâde: bey oğlu; burada Kutlu Bey'in soyundan gelenlerin ortak adı
- mahdûm: oğul
- firâr: kaçış
- avdet: geri dönüş
- arz-ı inkıyâd: boyun eğdiğini, bağlılığını bildirme
- sefâret: elçilik
- mün'adim: ortadan kalkan, yok olan; burada savaşta ölen
- meşâyıh-ı kirâm: büyük şeyhler
- medfûn: gömülü
Timur Savaşı
Hüsameddin'in "Timur Harbi" dediği çarpışma, büyük olasılıkla Timur ile Osmanlı Sultanı Yıldırım Bayezid arasında Ankara yakınındaki Çubuk ovasında yapılan savaştır. Savaş genellikle 28 Temmuz 1402 tarihli verilir; bazı kaynaklarda 20 Temmuz 1402 yazılıdır. Hicrî 804 yılı Ağustos 1401'den Ağustos 1402'ye uzandığı için maddedeki yıl bu tarihle uyuşur. Savaş Timur'un büyük zaferiyle sonuçlanmış, Bayezid esir düşmüştür. Ulu Bey'in orduda hangi görevde bulunduğu ve nerede öldüğü metinde yazılı değildir; savaşın Ankara Savaşı olması da bir çıkarımdır.
Kutlu Beyzâdeler'in Sonu
Aynı sülalenin Amasya emirliği, Kutlu Şah ile 747'de [1346] başlamış, Şadgeldi'nin torununun emirliğinin bitmesiyle 805'te [1403] sona ermiştir. Ulu Bey'in ölüm yılı olan 804 [1401-02] bu sonun hemen öncesine düşer. Şadgeldi 783'te [1381] Kadı Burhaneddin tarafından öldürülmüş, yerine ikinci oğlu Ahmed Paşa geçmiştir. Ulu Bey ile kardeşi Oğuz Bey'in, bu emirlik ailesinin kollarından olarak Mısır'a gittikleri ve Osmanlı hizmetine girdikleri Hüsameddin'in iki maddesinden anlaşılır; emirliğin Osmanlı hâkimiyetine nasıl geçtiğine dair ayrıntı okunan kaynaklarda bulunmadı.
Bâyezîd Atâ ve Efte
Hüsameddin'in başka bir maddesine dayanan bir çalışmada, Efte köyü, Baba İlyâs soyundan gelenlerin çoğunlukla yaşadığı köyler arasında sayılır. Bâyezîd Atâ'nın Efte'deki mezarına ya da Sultanşah Çelebi'ye ilişkin ayrı bir kayıt, yapılan aramalarda bulunamadı. Oğlu Sultanşah Çelebi'nin ve torunu Bâyezîd Atâ'nın hayatı hakkında Hüsameddin dışında bilgi doğrulanamadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 372–372. amasya.bel.tr
- Metin Hakverdioğlu, "Hüseyin Hüsameddin Yasar'ın Amasya Tarihi'nde Elvan Çelebi ve Soyu" (çevrimiçi yayın).
Akademik çalışmalar
- Mehterhan Furkani, "Siyasî ve İlmî Bir Kişilik: Amasya Emiri Hacı Şadgeldi Paşa ve ed-Dürerü'l-Mensûretü fi'l-Furû' Adlı Eserin Kendisine Nispeti", Uluslararası Amasya Âlimleri Sempozyumu Bildiriler Kitabı I, Amasya, 2017 (isamveri.org/pdfdrg/G00226/2017/2017_FURKANIM.pdf).
Diğer kaynaklar
- "Battle of Ankara", Wikipedia (en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Ankara).