Amasyalıdır. Kutlu Beyzâde Emîr Şemseddîn Ahmedşâh bin Hâce Alâeddîn Alişâh bin Nûreddîn Kutlu Bey’in mahdûmudur. Amcası olan Sivas Vâlîsi Emîr Tâceddîn İbrâhim Bey’in zamânında Sivas muhâfızı olup emîr-i müşârün-ileyhin katlinde Mısır’a gitdi.
786’da avdet edib Amasya Emîr-i kebîri Fahreddîn Ahmed Paşa Çelebi ümerâsından oldu. 788’de Sultân Murâd hünkâra arz-ı inkiyâd ederek Osmanlı Ümerâsı’ndan olduğu hâlde Rumeli muhârebâtında ifnâ-yı ömür etdi. Oğulları Bâyezîd, Kubat, Hasan Beyler’dir. Bunlara Oğuzbeyliler dendi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Kutlu Beyzâde Emir Şemseddin Ahmedşah'ın oğludur; Ahmedşah, Hâce Alâeddin Alişah'ın, o da Nûreddin Kutlu Bey'in oğludur. Amcası olan Sivas Valisi Emir Tâceddin İbrâhim Bey zamanında Sivas muhafızı idi; adı geçen emirin öldürülmesi üzerine Mısır'a gitti.
786'da [1384] geri dönüp Amasya Büyük Emiri Fahreddin Ahmed Paşa Çelebi'nin emirlerinden oldu. 788'de [1386] Sultan Murad Hünkâr'a bağlılığını bildirdi ve Osmanlı emirlerinden olarak Rumeli savaşlarında ömrünü tüketti. Oğulları Bâyezîd, Kubat ve Hasan Bey'lerdir. Bunlara Oğuzbeyliler denildi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- Beyzâde: bey oğlu; burada Kutlu Bey'in soyundan gelenlerin ortak adı
- mahdûm: oğul
- emîr-i müşârün-ileyh: adı geçen emir
- muhâfız: bir kalenin ya da şehrin korunmasından sorumlu görevli
- avdet: geri dönüş
- Emîr-i kebîr: büyük emir; bölgenin başındaki bey
- ümerâ: emirler
- arz-ı inkıyâd: boyun eğdiğini, bağlılığını bildirme
- ifnâ-yı ömür: ömrü tüketme, ömrü bir işte geçirme
- muhârebât: savaşlar
Kutlu Bey Hanedanı ve Amasya Emirliği
Metindeki Kutlu Beyzâdeler, Amasya, Sivas ve Tokat çevresinde XIV. yüzyılda hüküm süren Hacı Kutlu Şah'ın soyundan gelir. Kutlu Şah, Amasya'da Tuli Bey'den sonra emir oldu; bu tarihin kesin olarak bilinmediği, ancak 747'de [1346] emirliğinin belirli olduğu yazılır. Kutlu Şah'ın idaresi Amasya'nın yanında Sivas ve Tokat'ı da kapsıyor, zaman zaman Kayseri ve Konya'ya da uzanıyordu. Oğullarından Şehabeddin Ahmed Şah'ı Sivas'a, Gazan Şah'ı Kayseri'ye çağırdı; Şadgeldi'yi ise 760'ta [1359] Amasya emiri yaptı. Kutlu Şah ile Ahmed Şah, 762'de [1360-61] Karamanoğulları ile yapılan savaşta öldürüldü.
Amasya emirliğinin başında bu aileden Şadgeldi Paşa uzun süre kaldı; Ramazan 783'te [Kasım-Aralık 1381] Tokat'ta Kadı Burhaneddin ile yaptığı savaşı kaybedip öldürüldü. Ölümünden sonra ikinci oğlu Ahmed Paşa Amasya emiri oldu. Hüsameddin'in "Fahreddin Ahmed Paşa Çelebi" dediği kişi, 786'da Amasya'nın başında bulunması bakımından bu Ahmed Paşa olabilir; bu bir çıkarımdır, kaynaklarda iki adın aynı kişiye ait olduğu açıkça yazılmamıştır. Amasya emirliği, 747'de [1346] Kutlu Şah ile başlayıp 805'te [1403] Şadgeldi'nin torununun emirliğinin bitmesiyle son bulmuştur.
Soy Zincirindeki Fark
Şadgeldi'nin babası kaynaklarda Nûreddin Kutlu Şah olarak anılır ve Şadgeldi'nin ağabeyi Ahmed Şah'ın 762'de öldürüldüğü yazılır. Hüsameddin ise Oğuz Bey'in babası Şemseddin Ahmedşah'ı, Nûreddin Kutlu Bey'in oğlunun oğlu olarak gösterir. Bu zincir doğruysa Oğuz Bey, Kutlu Şah'ın torununun oğludur; oysa Kutlu Şah'ın ölümünden yirmi küsur yıl sonra, 786'da, Mısır'dan dönmüş ve görev almış bir yetişkin olarak karşımıza çıkar. Bu zamanlama, zincirde bir ya da iki kuşağın fazla yazılmış olabileceğini düşündürür. Bu, tarihleri karşılaştırmaktan çıkan bir ihtimaldir; okunan kaynaklarda farkı açıklayan bir kayda rastlanmadı.
Mısır Yolculuğu
Maddede Oğuz Bey'in Sivas'taki amcası Emir Tâceddin İbrâhim Bey'in öldürülmesi üzerine Mısır'a gittiği söylenir. Hüsameddin aynı olayı kardeşi Ulu Bey'in maddesinde 779 [1377-78] olarak verir ve Ulu Bey'in babasıyla birlikte Mısır'a kaçtığını yazar; babanın orada ölmesi üzerine iki kardeşin 786'da birlikte döndüğü de o maddede geçer. Oğuz Bey'in yolculuğunun da aynı tarihe ait olduğu bundan çıkarılabilir, ancak bu çıkarımdır. Tâceddin İbrâhim Bey'in öldürülme koşulları ve katili, okunan kaynaklarda bulunamadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 372–372. amasya.bel.tr
- Mehterhan Furkani, "Siyasî ve İlmî Bir Kişilik: Amasya Emiri Hacı Şadgeldi Paşa ve ed-Dürerü'l-Mensûretü fi'l-Furû' Adlı Eserin Kendisine Nispeti", Uluslararası Amasya Âlimleri Sempozyumu Bildiriler Kitabı I, Amasya, 2017 (isamveri.org/pdfdrg/G00226/2017/2017_FURKANIM.pdf).