Amasyalıdır. Bir müddet Kayseriyye ve Konya’da emâret edib 703’de Mısır’a firâr ve 709’da Kûs şehrinde vefât eden Emîr Muhliseddîn Mûsâ Paşa bin Bâbâ İlyâs Horasânî mahdûmu ve Alâeddîn Alî Âşık Paşa’nın birâderidir. Pederinin zamân-ı emâretinde ümerâdan olup 703’de beraber Mısır’a gitdi. Oradan Kûs şehrine gönderilip ikâmet etdi. 709’da pederinin vefâtı üzerine Anadolu’ya avdet ederek Amasya’da Sultân Altunbâş’ın zamân-ı hükûmetinde nüfûz ve şöhret kazandı. 719’da Emîr Çobanoğlu Timurtaş Bey’e intisâb ederek tahsîl-i emâret etdi. 727’de müşârün-ileyhin Mısır’a firârında ihtifâ edib Mecitözü Emîri olan Alâeddîn Saltık Bey’in yanında kaldı. Mecitözü’nün semt-i garbîsinde edindiği cesîm çiftliğinde oturdu.
738’de Timurtaşoğlu Emîr Şeyh Hasan Bey’e müzâhir olarak meydana çıkıp iâde-i nüfûz ve ikbâl etdi. [356] Amasya Emîr-i Kebîr’i Torumtayoğlu Ya’kûbşâh’ın rakîbi olarak tanınmış olduğundan 744’de Ya’kûbşâh’ın bâ’is-i katli oldu diye Torumtayoğulları tarafından ifnâ edildi. Bunun evlâdına Oğuzhânlılar dendi. Mahdûmu Dündâr Bey’dir.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Bir süre Kayseri ve Konya'da emirlik edip 703'te [1303-04] Mısır'a kaçan ve 709'da [1309-10] Kûs şehrinde ölen Emîr Muhliseddîn Mûsâ Paşa'nın oğludur; Muhliseddîn Mûsâ Paşa, Bâbâ İlyâs-ı Horasânî'nin oğludur. Alâeddîn Alî Âşık Paşa'nın kardeşidir. Babasının emirliği sırasında emirlerden olup 703'te onunla birlikte Mısır'a gitti. Oradan Kûs şehrine gönderilip orada oturdu. 709'da babasının ölümü üzerine Anadolu'ya dönerek Amasya'da Sultan Altunbaş'ın hükümdarlığı sırasında nüfuz ve şöhret kazandı. 719'da [1319-20] Emîr Çobanoğlu Timurtaş Bey'e bağlanıp emirlik elde etti. 727'de [1326-27] adı geçen emirin Mısır'a kaçması üzerine gizlenip Mecitözü Emiri Alâeddîn Saltık Bey'in yanında kaldı. Mecitözü'nün batı yanında edindiği büyük çiftliğinde oturdu.
738'de [1337-38] Timurtaşoğlu Emîr Şeyh Hasan Bey'e destek vererek ortaya çıkıp nüfuzunu ve talihini yeniden kazandı. Amasya Büyük Emiri Torumtayoğlu Ya'kûbşah'ın rakibi olarak tanındığından, 744'te [1343-44] Ya'kûbşah'ın öldürülmesine sebep oldu diye Torumtayoğulları tarafından yok edildi. Soyuna Oğuzhanlılar denildi. Oğlu Dündar Bey'dir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- emâret: emirlik
- firâr: kaçış
- mahdûm: oğul
- avdet: dönüş
- nüfûz ve şöhret: etki ve ün
- intisâb: bağlanma
- tahsîl-i emâret: emirlik elde etme
- ihtifâ: gizlenme
- cesîm: büyük
- semt-i garbî: batı yönü
- müzâhir: destekçi, yardımcı
- iâde-i nüfûz ve ikbâl: etkiyi ve talihi geri kazanma
- rakîb: rakip
- bâ'is-i katl: öldürülmeye sebep olan
- ifnâ: yok etme
Âşık Paşa ve Baba İlyas Ailesi
Hüsameddin, Zahîreddîn Oğuzhan Bey'i Âşık Paşa'nın kardeşi olarak anar. Garibnâme'nin yazarı Âşık Paşa'nın asıl adı Ali'dir; 1272'de Kırşehir'de doğmuştur. Dedesi Baba İlyas, Horasan'dan Anadolu'ya gelip Amasya'ya yerleşmiş, Baba Resul isyanı sırasında yakalanıp Amasya Kalesi'ne kapatılmıştır. Âşık Paşa'nın babası Muhlis Paşa, Baba İlyas'ın en küçük oğludur. Hüsameddin'in verdiği bilgilerle ansiklopedi anlatısı birbirini tutmaz: Hüsameddin Muhlis Paşa'nın 1303'te Mısır'a kaçıp 1309'da Kûs'ta öldüğünü yazar; ansiklopedi anlatısında Muhlis Paşa isyan sırasında kundakta bir bebektir, yedi yaşında Mısır'a götürülmüş, yedi yıl sonra dönmüş ve Osman Gazi zamanında hayattadır. Âşık Paşa'nın 1332'de (733) öldüğü, Kırşehir'de gömülü olduğu yazılır; Hüsameddin'in "Alâeddîn Alî Âşık Paşa" dediği kişi büyük olasılıkla aynı kişidir (çıkarım). Âşık Paşa bir süre Anadolu Valisi Timurtaş Paşa'nın veziri olmuş, siyasî olaylara karışınca Mısır'a gitmiştir. Bu bilgi, Oğuzhan Bey'in de Timurtaş'a bağlanması ve ardından Mısır'dan söz edilmesiyle uyumludur.
Timurtaş, Eretna ve Şeyh Hasan
Emîr Çoban'ın oğlu Timurtaş, 1327'de Mısır'a kaçtığında yerine kayınbiraderi Alâeddin Eretna'yı bırakmıştı. Eretna 1337-38'de Anadolu'da idareyi eline aldı; Çobanlı Küçük Şeyh Hasan'ın boyun eğme teklifini reddetti. 1343'te Karanbük'te Şeyh Hasan'ı yendi; aynı yıl Aralık ayında Şeyh Hasan karısı tarafından öldürüldü. Hüsameddin'in 738'de dayandığını söylediği Şeyh Hasan, büyük olasılıkla bu Hasan'dır; ansiklopedi onu "Demirtaşoğlu Çobanlı Şeyh Hasan" diye anar, Hüsameddin ise "Timurtaşoğlu" der. Amasya'nın bu mücadelelerdeki yeri ve Ya'kûbşah'ın öldürülmesi okunan kaynaklarda anlatılmaz; 744 tarihi (1343-44), Şeyh Hasan'ın ölümüyle aynı dönemdedir, ancak ikisi arasındaki bağ bir çıkarımdır.
Mecitözü
Oğuzhan Bey'in sığındığı Mecitözü, Çorum'a 37 km uzaklıkta, Çorum-Amasya yolu üzerindedir. Uzun süre Sivas vilayetine bağlı Amasya sancağında yer almış, 1916'dan sonra Çorum'a bağlanmıştır. Mecitözü Emiri Alâeddîn Saltık Bey'e dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Dündar Bey ve Oğuzhanlılar adı için de başka kaynaklarda bir kayıt bulunamadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 371–372. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Resmî kaynaklar