Özgün Metin
Vezin: Mefā‘īlün Mefā‘īlün Fe‘ūlün
Me‘ānī baḥrinüñ gevherlerini
Ma‘ārif çerḫinüñ aḫterlerini
Feṣāḥat dürci içre cem‘ ḳıldum
Belāġat burcı üzre şem‘ ḳıldum
Günümüz Türkçesiyle
1. Manalar denizinin cevherlerini, bilgiler göğünün yıldızlarını
2. fesahat mücevher kutusunun içinde topladım, belagat burcunun üzerinde mum gibi yaktım. (Fesahat sözün açık ve kusursuz olması, belagat da sözün yerinde ve etkili söylenmesidir.)
Edebî ve Tarihî Yorum
Şiirin Yapısı
Şiir iki beyitlik bir manzumedir ve her beytin mısraları mesnevi gibi kendi arasında kafiyelidir: "gevherlerini" ile "aḫterlerini", "cem‘ ḳıldum" ile "şem‘ ḳıldum". Özkat bu manzumenin bir mesnevi olduğunu, bu tarzda fazla örnek bulunmadığı için kıtalar arasına alındığını belirtir. Vezin hezec bahrinin "mefā‘īlün mefā‘īlün fe‘ūlün" kalıbıdır. Mahlas yoktur. Manzume Süleymaniye Kütüphanesi Âşir Efendi 314 numaralı mecmuanın 112a yaprağında bulunur; nüshada başında "Mes̱nevī" ibaresi vardır.
Anlam ve Söz Sanatları
İki beyit tek bir cümledir: şair, manaların incilerini ve bilgilerin yıldızlarını toplayıp sözün içinde parlattığını söyler. Beyitler iki paralel dizi üzerine kurulmuştur. Birinci dizide deniz, cevher ve mücevher kutusu (dürc), ikinci dizide gök (çerḫ), yıldız (aḫter) ve burç birbirini tamamlar; bu tenasüp bilinçli bir düzenle mısralara dağıtılmıştır. "Feṣāḥat" ile "belāġat" söz sanatının iki temel kavramıdır ve aynı paralellik içinde karşılıklı yer alır. "Dürc" ile "burc" kelimeleri de ses bakımından birbirine yakındır. Bu düzenin ayrıntıları bizim tespitimizdir. Şairin kendi sözünü bu kadar yüksek tutması, manzumenin bir eserin başında ya da sonunda yer alan bir övünme bölümü olabileceğini düşündürür; bu bir tahmindir.
Tarihî Bağlam
Özkat, bu manzumenin Fazlî'nin Gül ü Bülbül mesnevisinden alınmış izlenimi verdiğini söyler. Özkat'ın nüsha tanıtımına göre aynı Âşir Efendi mecmuasının 1b-66a yaprakları arasında Gül ü Bülbül mesnevisinin kendisi yer alır. Manzumenin bu mesnevide gerçekten bulunup bulunmadığı kaynakta doğrulanmamıştır; mesnevinin tam metnine ulaşılamadığı için biz de bunu karşılaştıramadık.
Kaynakça
- Mustafa Özkat, Kara Fazlî'nin Hayatı, Eserleri, Edebî Kişiliği ve Dîvânı (İnceleme-Tenkitli Metin), yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul 2005, s. 383, kıta no. 20 (Süleymaniye Ktp., Âşir Efendi 314, vr. 112a); ayrıca s. 64 ve s. 66 (kıtalar üzerine) ve s. 118 (nüsha tanıtımı), https://katalog.marmara.edu.tr/veriler/yordambt/cokluortam/5E/T0051713.pdf.
Çevrimiçi kaynaklar
