Özgün Metin

Vezin: Mef‘ūlü Mefā‘īlü Mefā‘īlü Fe‘ūlün

Ġurbetde meserretden es̱er derd ṣatardum
El-ḳıṣṣa ṣafāsı yoġ-imiş terk-i diyāruñ

Günümüz Türkçesiyle

1. Gurbette sevinçten eser diye derdimi ortaya döküp dururdum; kısacası, yurdu bırakıp gitmenin hiçbir safası yokmuş. (İlk mısradaki "derd ṣatmak", "naz satmak" ya da "çalım satmak" sözlerindeki gibi derdini gösterip durmak anlamında anlaşılmıştır. Bu bir tahmindir.)

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir tek beyitlik bir müfreddir. Müfred, tek beyitten oluşan ve kendi başına anlam taşıyan şiirdir. Bu beyitte mısralar kendi arasında kafiyeli değildir. Vezin hezec bahrinin "mef‘ūlü mefā‘īlü mefā‘īlü fe‘ūlün" kalıbıdır. Özkat, divanı kurarken Fazlî'ye ait iki müfred belirlediğini ve oldukça başarılı bulduğu bu müfredlerde aşk ve gurbet konularının işlendiğini söyler; bu beyit gurbeti anlatır. Beyit, birinci müfredle birlikte Süleymaniye Kütüphanesi Âşir Efendi 314 numaralı mecmuanın 127b yaprağında bulunur. Ne zaman yazıldığı bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, yurdundan ayrılmış birinin yaşadığı hayal kırıklığını sade bir dille anlatır. İlk mısrada şair gurbetteki halini geriye dönük, alışkanlık bildiren bir fiille ("ṣatardum") anlatır: sevinç beklediği yerde elinde yalnız dert vardı. İkinci mısra bu tecrübeden bir sonuç çıkarır ve onu "el-ḳıṣṣa" (kısacası) sözüyle bir hüküm gibi sunar. "Yoġ-imiş" fiilindeki öğrenilen geçmiş zaman, gerçeğin ancak yaşandıktan sonra anlaşıldığını hissettirir. "Meserret" (sevinç) ile "derd", "ṣafā" ile "terk-i diyār" arasında anlam bakımından bir karşıtlık vardır. Bu gözlemler bizim yorumumuzdur. Beytin şairin hayatındaki belli bir ayrılığa, örneğin şehzadelerin yanında İstanbul dışında geçen kâtiplik yıllarına bağlanıp bağlanamayacağı bilinmez; kaynakta bu yönde bir bilgi yoktur.

Kaynakça

  • Mustafa Özkat, Kara Fazlî'nin Hayatı, Eserleri, Edebî Kişiliği ve Dîvânı (İnceleme-Tenkitli Metin), yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul 2005, s. 384, müfred no. 2 (Süleymaniye Ktp., Âşir Efendi 314, vr. 127b); ayrıca s. 66 (müfredler üzerine), https://katalog.marmara.edu.tr/veriler/yordambt/cokluortam/5E/T0051713.pdf.

Çevrimiçi kaynaklar