Özgün Metin
Vezin: Mef‘ūlü Mefā‘īlü Mefā‘īlü Fe‘ūlün
Rām eyledüm adına diyüp şi‘r o perīnüñ
Çoḳ kimse dimişler benüm içün bilür esmā’
Baḥr olsa yaşum ḳaṭreleri ger ‘aceb olmaz
İy Fażlī mes̱eldür bu göl olur dame dama
Günümüz Türkçesiyle
1. O periyi, adına şiir söyleyerek kendime ram ettim; birçok kimse de benim için "esmayı, o gizli adları biliyor" demiş.
2. Gözyaşımın damlaları deniz olsa şaşılmaz; ey Fazlî, bu bir meseldir: damla damla göl olur.
Edebî ve Tarihî Yorum
Şiirin Yapısı
Şiir iki beyitlik bir kıtadır; ikinci mısraların sonundaki "esmā'" ve "dama" kelimeleri kafiyelidir ve Özkat bu kıtayı tam kafiyeli sayar. Vezin hezec bahrinin "mef‘ūlü mefā‘īlü mefā‘īlü fe‘ūlün" kalıbıdır. Mahlas ikinci beyitte geçer. Kıta yalnız Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Hazine bölümündeki mecmuanın Fazlî divanı kısmında (vr. 231a) bulunur. Özkat dipnotta nüshada manzumenin baş tarafının eksik olduğunu kaydeder; bu iki beyit, başı kaybolmuş daha uzun bir şiirin son kısmıdır. Kime ve ne zaman yazıldığı bilinmiyor.
Anlam ve Söz Sanatları
Özkat bu kıtanın sevgiliye hitaben yazıldığını belirtir. İlk beyitte sevgili bir periye benzetilir ve şair onu adına söylediği şiirlerle kendine bağladığını söyler. İnsanların onun için "esmayı bilir" demesi, adlar okunarak perinin boyun eğdirildiği düşüncesine dayanıyor görünür; "adına şiir" sözü ile "esmā'" (adlar) kelimesi arasındaki ilgi bizim yorumumuzdur. Beytin şakacı bir övünme havası vardır: sevgiliyi kendine bağlayan şey şairin şiiridir.
İkinci beyit gözyaşı mübalağasını bir atasözüyle temellendirir. "Göl olur dame dama" sözü "damlaya damlaya göl olur" atasözüdür. Özkat, Fazlî'nin Zâtî'nin öğrencisi olarak şiirde atasözü ve deyim kullanma geleneğini sürdürdüğünü söyler ve bu beyti iki ayrı yerde, Fazlî'nin kullandığı atasözlerine örnek olarak gösterir. Şair burada "mes̱eldür" diyerek atasözünü açıkça anar; bu, irsal-i mesel denen söz sanatıdır. Damla, deniz ve göl kelimeleri arasında bir tenasüp de vardır.
Kaynakça
- Mustafa Özkat, Kara Fazlî'nin Hayatı, Eserleri, Edebî Kişiliği ve Dîvânı (İnceleme-Tenkitli Metin), yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul 2005, s. 378, kıta no. 6 (Topkapı Sarayı Müzesi Ktp., Hazine, vr. 231a); ayrıca s. 43 ve s. 88 (atasözleri), s. 65 (kıtalar üzerine) ve s. 69 (kafiye), https://katalog.marmara.edu.tr/veriler/yordambt/cokluortam/5E/T0051713.pdf.
Çevrimiçi kaynaklar
