Özgün Metin
Vezin: Fā‘ilātün Fā‘ilātün Fā‘ilātün Fā‘ilün
İy kerem-kānı mürüvvet ma‘deni luṭf issi şāh
Ben ḳuluñ yād eyle luṭf it şemme-i iḥsān ile
Yoġ-ise şānumda istiḥḳāḳ eger iḥsānuña
Ḥamdü-lillāh müsteḥaḳsın himmete sen şān ile
Günümüz Türkçesiyle
1. Ey kerem madeni, mürüvvet ocağı, lütuf sahibi şah; ben kulunu hatırla, bir parçacık ihsanla lütufta bulun.
2. Benim halimde ihsanına hak kazanmışlık yoksa da, Allah'a hamd olsun ki sen, şanınla, iyilik etmeye layık olansın.
Edebî ve Tarihî Yorum
Şiirin Yapısı
Şiir iki beyitlik bir kıtadır. İkinci mısralar "ile" rediflidir, kafiye "iḥsān" ve "şān" kelimeleridir; Özkat bu manzumeyi kelime redifli kıtalar arasında sayar. Vezin remel bahrinin "fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün" kalıbıdır. Mahlas kullanılmamıştır. Kıta yalnız Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Hazine bölümündeki mecmuanın Fazlî divanı kısmında (vr. 230b) bulunur. Özkat dipnotta "nüshada bu manzume eksiktir" kaydını düşer; elimizdeki iki beyit daha uzun bir şiirden kalan parça olabilir. Kime ve ne zaman yazıldığı bilinmiyor.
Anlam ve Söz Sanatları
Kıta açık bir yardım ve ihsan dileğidir. Özkat, Fazlî'nin bu kıtada "şah" diye nitelediği bir kişiden ya da sevgiliden yardım istediğini belirtir. İlk mısra, memduhu "kerem-kānı", "mürüvvet ma‘deni" ve "luṭf issi" diye üç sıfatla sayarak yükseltir. İkinci beyit ince bir akıl yürütmeye dayanır: şair ihsana layık olmayabilir, ama memduh iyilik etmeye layıktır; bu yüzden dilek yine yerindedir. "İstiḥḳāḳ" (hak kazanma) ile "müsteḥaḳ" (hak eden, layık) aynı kökten gelir ve beytin iki yanını birbirine bağlar. "Şān" kelimesi de iki mısrada iki ayrı yönde kullanılmıştır: ilkinde şairin hali, ikincisinde memduhun şanı. Aynı hitap, "İy kerem-kānı mürüvvet ma‘deni" sözüyle, divandaki sekizinci kıtanın da başında yer alır; bu benzerlik bizim tespitimizdir.
Kaynakça
- Mustafa Özkat, Kara Fazlî'nin Hayatı, Eserleri, Edebî Kişiliği ve Dîvânı (İnceleme-Tenkitli Metin), yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul 2005, s. 377, kıta no. 5 (Topkapı Sarayı Müzesi Ktp., Hazine, vr. 230b); ayrıca s. 65 (kıtalar üzerine) ve s. 69 (redif), https://katalog.marmara.edu.tr/veriler/yordambt/cokluortam/5E/T0051713.pdf.
Çevrimiçi kaynaklar
