Helenistik çağın büyük krallıkları birbirleriyle savaş meydanlarında olduğu kadar saray odalarında da pazarlık ederdi. Bir prensesin başka bir hanedana gelin gitmesi, bir sınırın tanınması, bir ittifakın mühürlenmesi ya da bir tahtın uzaktan denetlenmesi anlamına gelebilirdi. Amaseia'yı başkent edinen Pontus hanedanı, MÖ 281'de Mithridates Ktistes'in kurduğu krallığı bu yolla büyüttü. Hanedan Pers kökenliydi ve bir zamanlar Kios (Cius) şehrinde hüküm süren bir ailenin devamıydı; Amaseia'daki kaya saray ve kral mezarları ise bu ailenin iç bölgedeki yerleşik gücünün izleridir. Aşağıda anlatılan evlilikler ve antlaşmalar, iç Anadolu ile Karadeniz arasında kurulmuş bu krallığın Seleukos, Bergama, Kappadokia, Bithynia ve Roma arasındaki dengede nasıl yer edindiğini gösterir. Kaynakların çoğu, Pontus'un kendi arşivlerinden gelmeyip Polybios, Iustinus, Appianos ve Memnon gibi dışarıdan bakan antik yazarlara dayandığı için, bazı tarihler ve kişiler hakkında kesin hüküm vermek mümkün olmamaktadır; bu belirsizlikler ilgili yerlerde belirtilmiştir.

Pontus Hanedanı ve Evlilik Siyaseti

Pontus, Karadeniz'in güney kıyısındaki Yunan kentleri ile Yeşilırmak ve Kelkit vadilerinin iç kesimini bir araya getiren bir krallıktı. Kıyıda Sinope ve Amastris gibi Yunan şehirleri, içeride ise yerli Anadolu halkları ve onları yöneten İran kökenli soylular vardı. Krallığın resmî dili MÖ üçüncü yüzyıldan itibaren Grekçeydi, fakat hanedan Pers atalarını hiçbir zaman unutturmadı; kralların çoğunun taşıdığı Mithridates adı "Mithra'nın verdiği" anlamına gelir. Bu çift kimlik evlilik siyasetinde de belirleyici oldu. Pontus kralları bir yandan Helenistik hanedanlarla, özellikle Seleukoslarla akrabalık kurarak Yunan dünyasının içinde meşru bir yer aradılar, bir yandan da komşu Anadolu krallıklarının tahtlarına kendi kızlarını ve kız kardeşlerini oturtarak nüfuz alanlarını genişlettiler.

Hanedanın ilk hükümdarları üzerine bilgi sınırlıdır. Mithridates Ktistes'in oğlu Ariobarzanes'in kısa saltanatından sonra tahta, çocuk yaşta geçen II. Mithridates geldi. Bu kralın tahta çıkış tarihi bilinmemekle birlikte MÖ 240'tan epey önce olması muhtemeldir; çünkü Memnon onun babasının ölümünde çocuk olduğunu söyler, MÖ 222'de ise evlenecek yaşta bir kızı vardı. Evlilik siyaseti bu hükümdarla birlikte bir yönetim aracına dönüşür.

II. Mithridates ve Seleukos Hanedanı

II. Mithridates'in iktidarı yaklaşık MÖ 250 ile 220 arasına yerleştirilir. Genç kral, Seleukos hükümdarı II. Antiokhos'un kızı Laodike ile evlendi; Laodike, II. Seleukos Kallinikos ile Antiokhos Hierax'ın kız kardeşiydi. Kimi anlatımlara göre Mithridates bu evlilikle çeyiz olarak Phrygia bölgesini de aldı. Bu bağ, Seleukos hanedanının kendi içindeki kavgaya Pontus'un da karışmasına yol açtı. Seleukos Kallinikos ile kardeşi Hierax arasındaki savaşta Mithridates, kayınvalidesi I. Laodike'nin de desteklediği Hierax'ın yanında yer aldı. Kaynaklar, Ankyra yakınındaki savaşta (yaklaşık MÖ 235) Seleukos'un ağır bir yenilgiye uğradığını, ordusunun büyük bölümünü kaybettiğini ve kendisinin güçlükle kurtulduğunu anlatır. Aynı dönemde Galat akınları Pontus'u da tehdit ediyordu ve krallık, kendisi gibi Galatlarla savaşan Herakleia Pontike'nin yardımına başvurmuştu. Böylece küçük bir krallığın bir Seleukos prensesiyle evlenmesi, onu büyük bir imparatorluğun iç savaşında taraf haline getirdi.

Seleukos sarayıyla bağ ikinci kuşakta da sürdürüldü. MÖ 222'de II. Mithridates kızı Laodike'yi (III. Laodike) genç Seleukos kralı III. Antiokhos ile evlendirdi. Aynı sıralarda yine Laodike adını taşıyan başka bir kızı, Antiokhos'un akrabası ve Küçük Asya'daki Seleukos valisi Akhaios ile evlendirildi. Polybios'un aktardığına göre bu kız, Pisidia'daki Selge kentinde Logbasis adlı bir vatandaşın gözetiminde yetiştirilmişti. Akhaios sonradan Antiokhos'a başkaldırdı; MÖ 213'te yakalanınca Laodike bir süre Sardeis kalesinde direndi, ancak kendi askerleri arasındaki anlaşmazlık yüzünden teslim olmak zorunda kaldı. Aynı hanedan, tek bir kuşakta hem büyük kralın eşini hem de büyük kralın en tehlikeli isyancısının eşini yetiştirmiş oldu. Akrabalığın sağladığı güvenin sınırı da bu örnekte görülür: çıkarlar ayrıştığında kan bağı kimseyi korumuyordu.

III. Antiokhos ile III. Laodike'nin kızı IV. Laodike'nin ana tarafından dedesi II. Mithridates'ti. Pontus kanı, Seleukos hanedanına bir kez karıştıktan sonra sonraki kuşaklarda da yeniden Pontus'a döndü; iki hanedan arasındaki evlilikler yaklaşık bir buçuk yüzyıl boyunca iki yönde işledi. II. Mithridates döneminin başka bir diplomatik işareti, MÖ 227 civarında depremle yıkılan Rodos'a Asya'nın diğer krallarıyla yarışırcasına armağan göndermesidir. Bu, Pontus'un Ege dünyasında tanınmak için maddi cömertliği de kullandığını gösterir. Buna karşılık Sinope'ye karşı MÖ 220'de açtığı savaşta başarılı olamadı; kent ancak MÖ 183'te Pontus krallarının eline geçti.

III. Mithridates Sorunu

II. Mithridates'in ölümünden sonra Pontus tarihi bir süre sessizleşir. Tahtın oğlu III. Mithridates'e geçtiği genellikle kabul edilir; onun için yaklaşık MÖ 220 ile 185 arası gibi geniş bir aralık verilir ve kaynaklar bu dönemde krallıktan neredeyse hiç söz etmez. Bazı araştırmacılar bu sessizlik yüzünden onun varlığını bile tartışmalı bulur. Appianos'un VI. Mithridates'i hanedanın sekizinci kralı ve aynı adı taşıyan altıncı hükümdar olarak anması ise, bu kralı da hesaba katmayı gerektirir. III. Mithridates'in de Seleukos hanedanından Laodike adlı bir kadınla evlendiği ve bu evlilikten Pharnakes, IV. Mithridates ve bir kızın doğduğu aktarılır. Karısının kimliği belirsizdir; kaynaklar ona "az bilinen bir Seleukos prensesi" der. Bu belirsizlik, dönemin kısıtlı belge durumunu da gösterir.

I. Pharnakes, Nysa ve Seleukos Bağlantısı

Pontus krallığı, I. Pharnakes döneminde Karadeniz kıyısında somut kazanımlar elde etti. Pharnakes, III. Mithridates ile Laodike'nin oğluydu ve MÖ 183'ten önce tahta çıkmıştı. Bu yıl Sinope'yi ele geçirdi; Rodoslular şikâyet için Roma'ya elçi gönderdi, fakat bir sonuç alamadılar. Kotyora, Pharnakeia ve Trapezus gibi doğudaki kıyı kentleri de krallığa katıldı ve Pontus, Anadolu'nun kuzey sahilinin büyük bölümünü denetler hale geldi. Bu hamlelerden sonra Bergama kralı II. Eumenes ile aralarında anlaşmazlıklar çıktı ve iki taraf da Roma'ya defalarca elçi gönderdi. MÖ 181 baharında Pharnakes, elçilerinin dönmesini beklemeden Eumenes'e ve Kappadokia kralı IV. Ariarathes'e saldırıp Galatia'yı işgal etti. Roma senatosunun gönderdiği heyet bir süre çatışmaları durdurdu; Bergama'daki görüşmeler sonuçsuz kaldı, Roma'nın Pharnakes'in taleplerini makul bulmaması üzerine savaş yeniden başladı. Çatışmalar ara vermelerle MÖ 179 yazına dek sürdü. Bu tarihte Pharnakes, Eumenes ile Ariarathes'in birleşik gücüne dayanamadı ve Galatia ile Paflagonia'daki bütün kazanımlarını bırakarak barış satın aldı; yalnızca Sinope'yi elinde tutabildi. Kardeşi IV. Mithridates de bu antlaşmada onunla birlikte anılır ve bu, kardeşin egemenliğin bir kısmını paylaştığına işaret eder. Polybios, Pharnakes'i kibirli ve sert bir karakter olarak niteler; ancak Polybios'un Eumenes ve Roma ile aynı çizgide konuştuğu, yani Pharnakes'e karşı taraflı olabileceği de hatırda tutulmalıdır.

Pharnakes'in evliliği, bu savaşçı tabloya karşın diplomatik bir hamleydi. Kral, Seleukos hanedanından Nysa ile evlendi. Kaynaklar Nysa'nın babası konusunda tam bir birlik göstermez: bir anlatıma göre IV. Antiokhos Epiphanes ile IV. Laodike'nin kızıydı, bir diğerine göre IV. Laodike'nin ilk evliliğinden doğmuştu. Kimi anlatımlarda babası, Seleukos hanedanından Antiokhos adlı bir prens olarak da geçer. Evlilik tarihi de tartışmalıdır. Bazı kaynaklarda MÖ 172-171 olarak verilir; fakat Delos'ta bulunan ve Pharnakes ile Nysa'yı onurlandıran uzun Atina yazıtının tarihi, Atinalı arkhon Tykhandros'un görev yılına göre MÖ 160 ya da 159 olarak kabul edilir ve evliliğin bu yıllarda, Seleukos kralı I. Demetrios Soter'in aracılığıyla gerçekleştiği öne sürülür. Her iki durumda da evlilik, Pontus'un Seleukos sarayıyla kurduğu bağı yenilemiştir. Çiftin bir oğlu, V. Mithridates, bir de kızı Nysa vardı; Nysa kimi kaynaklarda Laodike adıyla da anılır. Anne Nysa'nın bir doğum sırasında öldüğü sanılmaktadır, ancak kesin tarih bilinmiyor.

Pharnakes'in Yunan dünyasındaki itibarını gösteren belgeler Atina ile Delos'tan gelir. Kral Atina halkına bir bağışta bulunmuştu; bağışın niteliği bilinmiyor, muhtemelen gönüllü bir maddi yardımdı ve MÖ 183 sonrasına denk düşer. Karşılığında Atinalılar Delos'ta Pharnakes ile Nysa'ya altın taç verdi ve ikisinin bronz heykellerini diktirdi. Bu, Pontus'un kıyıdaki Yunan kentlerini fethederken Ege'nin Yunan merkezleriyle de iyi geçinmeye çalıştığını gösteren somut bir kanıttır. Pharnakes ayrıca Karadeniz'in kuzeyine nüfuz etmek için Kırım yarımadasındaki Khersonesos ile ve Bulgaristan kıyısındaki Odessos gibi kentlerle ittifaklar yaptı; böylece krallık, kıyı ticaretinde ve siyasetinde Anadolu'nun ötesine uzanan bir ağın merkezi oldu.

IV. Mithridates ve Laodike: Kardeş Evliliği

Pharnakes'in kardeşi IV. Mithridates, Pontus'un Roma'ya yaklaşan politikasını başlatan kral olarak anılır. Adı ilk kez MÖ 179 antlaşmasında geçer. MÖ 155 civarında Bergama kralı II. Attalos'a, Bithynia kralı II. Prusias'a karşı yardımcı birlik gönderdi; bu, Pontus ile Roma ve Roma'nın müttefikleri arasındaki dostluğun başlangıcıdır ve VI. Mithridates'e dek sürmüştür. Kral kız kardeşi Laodike ile evlendi. Laodike antik yazarlarda hiç anılmaz; onu yalnızca sikkeler, heykel kaideleri ve yazıtlar tanıtır. Bu belgelere göre MÖ 162 dolaylarından 150'li yıllara dek kocasıyla birlikte hüküm sürdü ve eş-hükümdar olması güçle muhtemeldir. Tek başına bastırdığı sikkelerde yalnızca "Kraliçe Laodike" unvanı geçer, bir türünde başı örtülü bir portre ve Hera betimi görülür; bir başkasında kendisi "seçkin ve kardeşini seven" diye anılır. Bu evlilik Helenistik çağda Mısır'daki Ptolemaioslarda görülen bir gelenekti ve Pontus sikkelerinde de Ptolemaios modeli örnek alınmıştır. İkisinin çift portreli tetradrahmilerinde Zeus ve Hera betimlenir, yazıt "Kral Mithridates ve Kraliçe Laodike, Philadelphoi" der; Philadelphoi, kardeşini seven anlamına gelir. Bu sikkeler hanedanın Yunan kimliğini öne çıkaran siyasi bir ilandır. Aynı kralın başka bir sikkesinde Perseus'un bulunması ise Pers kökenin de unutulmadığını gösterir; Perseus bir Yunan kahramanıdır, ama Persler onu Asurlu sayıyordu ve bu yüzden iki kültür arasında köprü olarak kullanılabiliyordu. Çiftin çocuğu olduğuna dair bir kayıt yoktur. 1995'te Samsun'da (eski Amisos) tesadüfen bulunan ve bir kral tacını da içeren altın hazine, çoğunlukla IV. Mithridates dönemine yazılır.

V. Mithridates ve Kappadokia'nın Çevrelenmesi

Pharnakes ile Nysa'nın oğlu V. Mithridates Euergetes (yaklaşık MÖ 150-120), amcası IV. Mithridates ile halası Laodike'nin ardından tahta çıktı; çıkış koşulları net değildir. Roma ile dostluğu sürdürdü; III. Pön Savaşı'nda Roma'ya gemi ve küçük bir yardımcı birlik verdi, Aristonikos'la (III. Eumenes) savaşta da yardım etti. Bunun karşılığında Roma konsülü Manius Aquillius ona Phrygia bölgesini verdi. Senato rüşvet gerekçesiyle bu kararı iptal etti, fakat Mithridates'in ölünceye kadar bölgeyi elinde tuttuğu anlaşılıyor. Bu kral da Seleukos hanedanıyla akrabalığı sürdürdü; IV. Antiokhos Epiphanes ile IV. Laodike'nin kızı VI. Laodike ile evlendi. Çiftin yedi çocuğu oldu: Kappadokia kraliçesi olacak Laodike, VI. Mithridates, Mithridates Khrestos, ikinci bir Laodike, Nysa, Roxane ve Statira. Kaynaklar, Roxane ile Statira'nın MÖ 63'te Pontus'un çöküşünden sonra zehirle kendilerini öldürmek zorunda kaldığını, Nysa'nın ise Romalılar tarafından tutsak alınıp iki Roma komutanının zafer alayında yürütüldüğünü yazar. VI. Laodike'nin Seleukos kökeni konusunda ise kaynaklar tam bir birlik içinde değildir; bir görüşe göre IV. Antiokhos'un gerçek kızıdır, başka bir görüşe göre Aleksandros Balas çevresindeki iddialarla bağlantılı belirsiz bir akrabadır.

V. Mithridates'in en kalıcı diplomatik adımı Kappadokia ile ilişkiydi. Daha önce Pharnakes'in kızı Nysa (V. Mithridates'in kız kardeşi) MÖ 160'tan sonra Kappadokia kralı V. Ariarathes ile evlenmişti. Nysa ile Ariarathes, Atina'nın kültür hayatına da yakındı; Nysa kente bir armağan vermiş ya da bir iyilikte bulunmuştu ve Atina'daki Dionysos sanatçıları loncası çifti koruyucu ilan etti, Ariarathes'in heykelini kendi tapınağına dikip ikisinin doğum günlerini kutladı. Ariarathes'in MÖ 130'daki ölümünün ardından Nysa, küçük oğlu VI. Ariarathes adına MÖ 126'ya kadar naiplik yaptı; bu döneme ait bir sikkede kraliçe ile genç kralın portreleri yan yana yer alır, arka yüzde Nike'yi tutan Athena görülür. Kaynaklara göre Nysa yönetimi elinde tutmak için öteki beş oğlunu zehirledi; sonunda hanedana bağlı Kappadokialılar onu öldürttü. Pontus kralı bu karışıklıktan yararlanmak istedi ve Kappadokia'yı işgal etmeye yöneldi. Sonunda VI. Ariarathes, Mithridates'in kızı Laodike ile evlenmeyi kabul etti. Bu evlilik hem işgali önlüyor hem de Pontus kralına Kappadokia'yı dolaylı yoldan denetleme imkânı veriyordu. Laodike kraliçe olarak önemli bir güce sahipti ve babasının çıkarlarını gözettiği varsayılır. Çiftin bir kızı, Nysa ve iki oğlu vardı; oğullar daha sonra VII. ve VIII. Ariarathes olarak kral oldu.

VI. Mithridates ve Genişleyen Ağ

V. Mithridates MÖ 120 dolaylarında Sinope'de verdiği bir ziyafette zehirlendi. Naiplik başlangıçta eşi VI. Laodike'ye kaldı. Kaynaklar bu kadının küçük oğlu Mithridates Khrestos'u tercih ettiğini, Roma'dan rüşvet alıp lüks içinde yaşadığını ve Pontus'u borca soktuğunu aktarır. Genç VI. Mithridates saklandı, MÖ 116 ile 113 arasında geri dönüp annesini ve kardeşini hapsetti; ikisi de hapiste öldü. Kral hemen ardından kız kardeşi Laodike ile evlendi. Kaynaklardan biri bunun amacının kan saflığını korumak, tahttaki hakkını sağlamlaştırmak ve meşru çocukların varisliğini güvence altına almak olduğunu söyler. Bu aktarım yorum içerir; hanedanın gerçek niyeti belgelerle kanıtlanmış değildir.

VI. Mithridates evlilik ve akrabalık siyasetini önceki kuşaklardan çok daha geniş bir ölçeğe taşıdı. Kappadokia'da kız kardeşi Laodike, ilk kocası VI. Ariarathes'in öldürülmesinden sonra oğlu VII. Ariarathes adına naiplik yaptı. VI. Ariarathes'in MÖ 116 dolaylarında Kappadokialı soylu Gordios eliyle, Mithridates'in isteğiyle öldürüldüğü kaynaklarca aktarılır. Laodike'nin bu cinayetten haberdar olup olmadığı bilinmez; kimi araştırmacılara göre muhtemelen değildi. Ardından Bithynia kralı III. Nikomedes Kappadokia'ya girdi ve Laodike ile evlendi. Laodike bunu oğlunun tahtını ve kendi konumunu korumak için yapmış olabilir. Mithridates ise kız kardeşine yardım için harekete geçse de bu evlilik yüzünden yeğeni VII. Ariarathes'in tarafında yer aldı, Nikomedes'i kovdu ve genç kralı tahta oturttu. MÖ 101'de VII. Ariarathes'in öldürülmesinin ardından Mithridates, sekiz yaşındaki oğlu IX. Ariarathes'i, Gordios'u naip yaparak Kappadokia tahtına çıkardı. Bu olaylar Kappadokia'yı uzun süre Pontus'un nüfuz alanı içinde tuttu. Anlatılar tarafsız değildir: Roma kaynakları Mithridates'e düşmandır, Bithynia ise kendi hanedanını savunur.

Mithridates, Bithynia ile de bir ittifak denedi. Birlikte Paflagonia'yı paylaştılar ve kral, muhtemelen bu ittifakın onuruna Bithynia takvimini sikkelerinde kullandı; bu takvim MÖ 297'de ilk Bithynia kralı I. Zipoites ile başlar ve MÖ 96'ya gelindiğinde Pontus'ta kullanılıyordu. Fakat Nikomedes'in Roma'ya yakınlaşması bu ittifakı bozdu. Kralın en önemli doğu müttefiki Ermenistan kralı Büyük Tigranes oldu; Tigranes, Mithridates'in kızı Kleopatra ile evlendi. Bu bağ, MÖ 90 dolaylarında Kappadokia'nın Tigranes eliyle işgal edilmesinde ve Roma'ya karşı savaşlarda iki kralın birbirini desteklemesinde işe yaradı. Kızı Athenais ise Kappadokia kralı II. Ariobarzanes ile evlendi. Mithridates'in diğer eşleri de siyasetin parçasıydı: ikinci eşi Monime ve üçüncü eşi Sakızlı Berenike Yunanlıydı, dördüncü eşi Stratonike'den Xiphares adlı bir oğlu oldu. Kaynaklarda ayrıca Galat prensesi Adobogiona ile bir ilişkisi anılır ve kimi oğullarına Kyros, Xerxes, Dareios gibi Pers kral adları verdiği aktarılır. Bu adlar, hanedanın Pers geçmişinden vazgeçmediğini gösterir.

Mithridates'in diplomasisi yalnızca Anadolu ile sınırlı kalmadı. Kırım'daki Khersonesos kentleri İskitlere karşı ondan yardım istedi; Mithridates generali Diophantos komutasında 6.000 asker gönderdi ve sonunda bütün yarımadayı denetime aldı. Batı Karadeniz kıyısındaki kentlerle de ticari bağlar kurdu. Roma'ya karşı savaşlarda Kilikya korsanlarıyla ve İspanya'da Roma'ya karşı direnen Quintus Sertorius ile ittifak yaptı. Appianos, Mithridates'in ölümünden önce, Mısır kralı XII. Ptolemaios ile Kıbrıs'taki kardeşine nişanlı iki kızının, Mithridatis ile Nysa'nın, babalarından önce zehir içmek için ısrar ettiğini aktarır. Bu anlatı kralın Ptolemaios hanedanıyla da evlilik yoluyla bağ kurmak istediğini düşündürür; bununla birlikte nişan sözü yalnızca bu tür anlatılarda geçer ve Mısır tarafındaki sonuçları belgelenmiş değildir.

Antlaşmaların ve Evliliklerin Sınırı

Evlilikler tek araç değildi. Pontus kralları savaşın ardından imzalanan antlaşmalar, kıyı kentleriyle yapılan ittifaklar ve krallık dışındaki Yunan şehirlerine verilen bağışlarla da güç elde etti. I. Pharnakes'in MÖ 179 antlaşması bunun açık örneğidir: genişleyen krallığın kazanımlarını Roma'nın müdahalesiyle geri aldırmış, buna rağmen Sinope'nin kalmasını sağlamıştır. Buna karşılık Pontus'un büyük komşuları Bergama, Kappadokia ve Roma, her zaman krallığın geri çekilmesini talep edebilecek bir konumdaydı.

Evlilik ittifakları da her zaman sağlam sonuç vermedi. Seleukos bağları Pontus'a tanınırlık kazandırdı, ama Seleukos İmparatorluğu MÖ 188 Apameia Antlaşması'ndan sonra Toros'un batısını kaybedince ve hanedan kendi iç çekişmelerine gömülünce bu akrabalığın pratik değeri azaldı. Kappadokia ile kurulan bağlar ise cinayetlere, naipliklere ve işgallere yol açtı; Roma bu çatışmalara doğrudan karıştı ve Kappadokia sonunda Pontus ile Roma arasındaki mücadelenin başlıca sahalarından biri haline geldi.

Kronoloji

MÖ 281: I. Mithridates Ktistes krallığı ilan eder.

Yaklaşık MÖ 250-220: II. Mithridates döneminde Seleukos prensesiyle evlilik ve II. Seleukos ile savaş; Sinope'ye karşı MÖ 220 girişimi sonuçsuz kalır.

MÖ 222: II. Mithridates'in kızı III. Laodike, III. Antiokhos ile evlenir; başka bir kızı Akhaios ile evlendirilir.

MÖ 183: I. Pharnakes Sinope'yi ele geçirir.

MÖ 181-179: Pharnakes'in Bergama ve Kappadokia ile savaşı; MÖ 179'da Galatia ve Paflagonia'daki kazanımların bırakıldığı antlaşma.

MÖ 160 ya da 159: Delos'taki yazıt tarihine göre Pharnakes ile Seleukos prensesi Nysa'nın evliliği (bazı kaynaklarda MÖ 172-171).

MÖ 155: IV. Mithridates, Bergama kralına yardımcı birlik gönderir.

Yaklaşık MÖ 130: V. Mithridates'in kızı Laodike, Kappadokia kralı VI. Ariarathes ile evlenir.

Yaklaşık MÖ 120: V. Mithridates Sinope'de zehirlenir.

MÖ 116 ve sonrası: VI. Ariarathes'in öldürülmesi; Kappadokia üzerinde Pontus, Bithynia ve Roma arasında çekişme.

MÖ 63: Pontus krallığı Pompeius karşısında çöker.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Antik kaynaklar (yukarıdaki modern maddelerdeki atıflar üzerinden): Polybios, Tarih; Iustinus, Epitome; Appianos, Mithridatika; Memnon, Herakleia Tarihi; Strabon, Geographika XII.

Kitaplar

  • McGing, B. C., The Foreign Policy of Mithridates VI Eupator, King of Pontus, Brill, 1986.
  • Grainger, J. D., A Seleukid Prosopography and Gazetteer, Brill, 1997.
  • Mayor, Adrienne, The Poison King, Princeton University Press, 2009.
  • Erciyas, D. B., Wealth, Aristocracy and Royal Propaganda under the Hellenistic Kingdom of the Mithradatids, Brill, 2006.

Diğer kaynaklar

  • Kingdom of Pontus, Mithridates II of Pontus, Pharnaces I of Pontus, Mithridates IV of Pontus, Mithridates V Euergetes, Laodice of Cappadocia, Laodice (sister-wife of Mithridates IV of Pontus), Nysa of Cappadocia ve Nysa (wife of Pharnaces I of Pontus) maddeleri, Wikipedia (en.wikipedia.org). en.wikipedia.org
  • Pharnaces I of Pontus, World History Edu (worldhistoryedu.com).

Çevrimiçi kaynaklar