Özgün Metin

Vezin: Fâ’ilâtün Fâ’ilâtün Fâ’ilâtün Fâ’ilün

Bir nazarla gönlüm aldun sevdügüm cânum benüm
Dildeki ârâmum aldun âh sultânum benüm
Hâlüme lutf eyle rahm it şâh-ı hûbânum benüm
İntizâr eyle ben öldüm ey güzel hânum benüm
Ugradum bir derde derdâ hadd ile pâyânı yok
Çekdügüm derd ü belânun sevdügüm oranı yok
Sensüzin bir hasteyem kim derdümün dermânı yok
İntizâr eyle ben öldüm ey güzel hânum benüm
Gül yüzün görmem nigârâ aglaram hicrân ile
Geçdi ‘ömrüm âh kim bülbül gibi efgân ile
Nây-veş bagrum delikdür inlerem ben cân ile
İntizâr eyle ben öldüm ey güzel hânum benüm
Göreliden gün yüzüni olmışam dîvâne ben
Yanmaga ‘ışk âteşine olmışam pervâne ben
Boynı baglu bir kul oldum turmışam fermâna ben
İntizâr eyle ben öldüm ey güzel hânum benüm
Görmeyelden gül yüzüni tende cânum hastedür
İnlerüm bülbül gibi âhum göge peyvestedür
Bend-i zülfünde dil Şâhî şikeste-bestedür
İntizâr eyle ben öldüm ey güzel hânum benüm

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey sevdiğim, canım, bir bakışla gönlümü aldın; ah sultanım, gönüldeki huzurumu aldın. Ey güzellerin şahı, hâlime lütfet, merhamet et. Gözle (bekle) beni, ben öldüm, ey güzel hükümdarım.

2. Ah, öyle bir derde uğradım ki sınırı ve sonu yok; ey sevdiğim, çektiğim dert ve belânın ölçüsü yok. Sensiz bir hastayım ki derdimin dermanı yok. Gözle beni, ben öldüm, ey güzel hükümdarım.

3. Ey güzel, gül yüzünü görmüyorum, ayrılıkla ağlıyorum; ah, ömrüm bülbül gibi inlemekle geçti. Ney gibi bağrım delik delik, bütün canımla inliyorum. Gözle beni, ben öldüm, ey güzel hükümdarım.

4. Güneş yüzünü göreli beri divane oldum; aşk ateşinde yanmak için pervane oldum; boynu bağlı bir kul oldum, buyruğuna hazır duruyorum. Gözle beni, ben öldüm, ey güzel hükümdarım.

5. Gül yüzünü görmeyeli tenimde canım hastadır; bülbül gibi inliyorum, ahım göğe ulaşmıştır. Zülfünün bağında Şâhî'nin gönlü kırık ve sarılmıştır. Gözle beni, ben öldüm, ey güzel hükümdarım.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir beş bentlik, nakaratlı bir murabbadır ve remel bahrinin "fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilün" kalıbıyla yazılmıştır. İlk bentte dört mısra "benüm" redifiyle biter ve "-ânum" sesiyle kafiyelenir: cânum, sultânum, hûbânum, hânum. Öteki bentlerde "-ânı yok", "ile" redifiyle "-ân" (hicrân, efgân, cân), "ben" redifiyle "-âne" (dîvâne, pervâne, fermâna) ve "-estedür" (hastedür, peyvestedür, bestedür) kafiyeleri kullanılır. İkinci bentteki "pâyânı yok, oranı yok, dermânı yok" dizisi, birinci murabbaın ikinci bendinde ve on dördüncü murabbaın altıncı bendinde de hemen hemen aynı kelimelerle geçer. Nakarat "İntizâr eyle ben öldüm ey güzel hânum benüm" mısraıdır. Mahlas son bentte geçer (vr. 72b). Kime yazıldığı bilinmiyor.

Nakarattaki "intizâr eyle" emir kipindedir ve "bekle, gözle" anlamına gelir; mısra "beni gözle, ben öldüm" diye okunabileceği gibi, "intizâr" kelimesinin bekleyiş anlamından hareketle "yolunu gözlemekten öldüm" yakınması olarak da anlaşılabilir. Aktarımda ilk anlamı esas aldık.

Anlam ve Söz Sanatları

Şiir aşkın başlangıcını bir bakışa bağlar: sevgili tek bakışla gönlü ve onun huzurunu almıştır. Üçüncü ve beşinci bentlerde gül ile bülbül mazmunu kullanılır; sevgilinin yüzü gül, âşık onu göremeyen ve inleyen bülbüldür. Üçüncü bentte bağrın ney gibi delik olması, inlemenin sebebini sazın deliklerine bağlayan bir teşbihtir. Ney imgesi divanın başka gazellerinde de geçer; Kılıç, ney sesinden söz eden bir beyit yüzünden Şâhî'nin Mevlevî olabileceğinin düşünüldüğünü yazar, ama onun tarikata bağlılığına dair bilgi bulunmadığını da ekler. Dördüncü bent "dîvâne", "pervâne" ve "kul" kelimeleriyle üç ayrı teslimiyet hâlini sıralar; pervanenin mum ateşinde yanması, aşk ateşinde yanmanın bilinen benzetmesidir. Son bentteki "şikeste-beste" tamlaması, kırılmış ve sarılmış bir uzvu hatırlatır: gönül zülfün bağında hem kırık hem bağlıdır. "Beste" kelimesinin zülf bağıyla birlikte kullanılması bir tenasüp kurar.

Kaynakça

  • Filiz Kılıç (hzl.), Şâhî Dîvânı (Şehzâde Bâyezîd), Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü, 2018, e-kitap s. 136-137, murabba no. 10 (Millet Ktp., Ali Emîrî Efendi, Manzum Eserler 225, vr. 72b); ayrıca s. 26 ve 40 (ney imgesi), https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/59394,sahi-divanipdf.pdf.

Çevrimiçi kaynaklar