Özgün Metin

Vezin: Fâ’ilâtün Fâ’ilâtün Fâ’ilâtün Fâ’ilün

Ey sa’âdet taht-gâhında güzel hânum benüm
Pâdişâh-ı kâmrânum şâh-ı devrânum benüm
Vasluna toymak müyesser olmadı cânum benüm
Yine derd-i hecre düşdüm n’ola dermânum benüm
Dünyede aksâ-yı maksûdumdı bâbun hizmeti
Tûtî-i gûyâ gibi kılmak tapunda midhati
Çün müyesser kılmamış Mevlâ bana bu devleti
Yine derd-i hecre düşdüm n’ola dermânum benüm
Kısmet itdükde nasîbin halka Kassâm-ı Ezel
Bana mihrün sunmış ey şâh-ı cihân-ı bî-bedel
Ben helâk oldum nazar kıl hâlüme lutf eyle gel
Yine derd-i hecre düşdüm n’ola dermânum benüm
Çarh-ı gaddâr u sitem-kârun elinden âh vâh
Hizmetünden bendeni dûr idiyor ey pâdişâh
Devlet ü ikbâl ile var yarıcun olsun İlâh
Yine derd-i hecre düşdüm n’ola dermânum benüm
Niçe eyyâm idi vaslunla huzûrum var idi
Tâli’üm ferhunde baht-ı kâmrânum var idi
Rûz u şeb ârâm-ı cânum Şâhiyâ dîdâr idi
Yine derd-i hecre düşdüm n’ola dermânum benüm

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey saadet tahtında oturan güzel hükümdarım, muradına ermiş padişahım, devrin şahı; canım senin vuslatına doyamadı. Yine ayrılık derdine düştüm; dermanım ne olacak?

2. Dünyada en büyük maksadım senin kapına hizmet etmek, konuşan papağan gibi huzurunda seni övmekti. Mevlâ bana bu devleti nasip etmediği için yine ayrılık derdine düştüm; dermanım ne olacak?

3. Ezelin Kısmet Dağıtıcısı halka nasiplerini paylaştırırken, ey benzeri olmayan cihan şahı, bana senin sevgini vermiş. Ben helâk oldum; hâlime bir bak, lütfet, gel. Yine ayrılık derdine düştüm; dermanım ne olacak?

4. Zalim ve eziyetçi felekten ah vah; ey padişah, bu kulunu hizmetinden uzaklaştırıyor. Devlet ve ikbal ile git, Allah yardımcın olsun. Yine ayrılık derdine düştüm; dermanım ne olacak?

5. Ey Şâhî, nice günler vardı ki vuslatınla huzurum vardı; talihim uğurlu, bahtım muradına ermişti; gece gündüz canımın huzuru onun yüzünü görmekti. Yine ayrılık derdine düştüm; dermanım ne olacak?

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir beş bentlik, nakaratlı bir murabbadır ve remel bahrinin "fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilün" kalıbıyla yazılmıştır. İlk bentte dört mısra "benüm" redifiyle biter ve "-ânum" sesiyle kafiyelenir: hânum, devrânum, cânum, dermânum. Öteki bentlerde "-eti" (hizmeti, midhati, devleti), "-el" (Ezel, bî-bedel, gel), "-âh" (vâh, pâdişâh, İlâh) ve "var idi" redifli kafiyeler kullanılır. Son bendin üçüncü mısraı "dîdâr idi" ile biter ve "var idi" redifinden ayrılır. Nakarat "Yine derd-i hecre düşdüm n'ola dermânum benüm" mısraıdır. Mahlas son bentte "Şâhiyâ" biçiminde geçer (vr. 72a).

Anlam ve Söz Sanatları

Murabbaın hitapları dikkat çekicidir. Muhatap "sa'âdet taht-gâhı"nda oturan bir hükümdardır; "pâdişâh-ı kâmrân", "şâh-ı devrân", "şâh-ı cihân-ı bî-bedel" ve "ey pâdişâh" diye anılır. Şairin dünyadaki en büyük maksadı onun kapısına hizmet etmek ve "tûtî-i gûyâ", yani konuşan papağan gibi onu övmektir. Papağan, divan şiirinde güzel söz söyleyenin benzetilenidir; Kılıç, Şâhî'nin kendi şiirini nadiren övdüğünü belirtirken onun bir gazelinde kendini "tûtî gibi nâzük ü şîrîn-sühan" diye anmasını örnek verir. Üçüncü bentteki "Kassâm-ı Ezel", nasipleri ezelde paylaştıran Allah'tır; şair kendi payına bu sevginin düştüğünü söyler.

Dördüncü bent murabbaın en açık yeridir. Zalim felek şairi padişahın hizmetinden uzaklaştırmaktadır ve şair ona "Devlet ü ikbâl ile var, yarıcun olsun İlâh" diye dua eder. Buradaki "var" fiilini "git" anlamında okuyoruz; dua, yola çıkan bir hükümdarı uğurlar gibidir. Son bentte geçmiş zamanla, vuslatla huzur içinde geçen günler hatırlanır. Bu hitaplar ve hizmet teması, Kılıç'ın Bayezid'in babasına yazdığını düşündüğü şiirlerin diliyle örtüşür; ancak Kılıç bu murabbaı o şiirler arasında anmaz. Şiirin Kanuni'ye yazıldığı ve dördüncü bendin bir ayrılık anını kaydettiği bizim okumamızdır; hangi ayrılığın kastedildiğine dair metinde bir işaret yoktur.

Kaynakça

  • Filiz Kılıç (hzl.), Şâhî Dîvânı (Şehzâde Bâyezîd), Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü, 2018, e-kitap s. 136, murabba no. 9 (Millet Ktp., Ali Emîrî Efendi, Manzum Eserler 225, vr. 72a); ayrıca s. 32-34 (babaya hitap eden şiirler), s. 42 (kendi şiirini övdüğü beyitler), https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/59394,sahi-divanipdf.pdf.

Çevrimiçi kaynaklar