Aynı kelime fişte iki ayrı yazımla geçer. Başlıkta "Taḫtadandır" diye özel bir h ile yazılmış, hemen ardından gelen ilk dizede ise düz h ile "Tahtadandır şu Mahmuduñ bacası" denmiştir. Katalogdaki ḫ, Muzaffer Sarısözen'in ağız özelliklerini göstermek için kullandığı bir işaretin karşılığıdır: Sarısözen bu harfin Arapça hı (خ) gibi okunacağını not etmiş, Celal Volkan Kaya da onu bugünkü çeviri yazıda kullanılan ḫ ile aktarmıştır. Nuri Uysal'dan 9 Temmuz 1943'te Gümüşhacıköy'de derlenen türkünün sözleri ve notası basılmamış, TRT de onu repertuvarına almamıştır.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değildir
  • Derleme yeri ve tarihi: Gümüşhacıköy, 9 Temmuz 1943 (ikisi de fişte açıkça yazılı)
  • Kaynak kişi: Nuri Uysal; rençber, fişteki doğum yılı 1929, Gümüşhacıköy'ün Saraycık bucağına bağlı Derbentopruğu köyünden; çalgı yazılmamış
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı; Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen, Rıza Yetişen
  • Kaynak yayın: Celal Volkan Kaya, Ankara Devlet Konservatuvarı'nın Halk Müziği Alan Araştırmaları Kataloğu (İTÜ, 2014), kayıt listesi sıra 3724
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1137/A-2
  • Tür: türkü
  • Makam, usul: fişte yok
  • Söz ve müzik: anonim
  • Kaynak bağlantısı: TRT kaydı yoktur; künye Kaya kataloğunda

Sözleri

Katalogda türküden kalan dize:

Tahtadandır şu Mahmuduñ bacası

Bugünkü Türkçeyle "Şu Mahmut'un bacası tahtadandır" demektir. "Mahmuduñ" kelimesinin sonundaki ñ da Sarısözen'in işaretlerindendir ve onun kendi notunda "sağır kâf gibi" diye tanımlanan genizden n sesini gösterir. Böylece tek bir dizede derleyicinin kulağına çarpan iki ağız özelliği kayda geçmiştir. Mahmut'un kim olduğu, tahta bacanın türküde neye bağlandığı ikinci dize olmadan anlaşılamaz. Türkünün geri kalanı da ezgisinin notası da hiçbir yayında yok; tamamı, 1137 numaralı plağın A yüzünde Uysal'ın sesiyle saklıdır ve plak bugün Hacettepe Üniversitesi Devlet Konservatuvarı'ndaki eski Folklor Arşivi'ndedir.

Hikâyesi

Fiş, türküden çok onu okuyan genç hakkında bilgi verir: 1929 doğumlu bu rençberin notlar sütununa okul durumu da işlenmiş, tırnak içinde "Üç sınıflı mektepten mezun" diye yazılmıştır. Türkünün yakılışını Mahmut adlı birine ya da bir eve bağlayan basılı bir anlatıya ise rastlanmamıştır.

Müzikal Özellikleri

Sarısözen'in fişe düştüğü ağız işaretleri ezginin değil sözlerin söylenişini kayda geçirir. Uysal'ın türküyü hangi dizide, hangi usulle ve ne genişlikte bir ses alanında okuduğu ise fişte yazılı değildir. İcracı listesinde onun için bir çalgı belirtilmemiştir. Kayıt, 1137 numaralı plağın A yüzünde ikinci sıradadır.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Uysal heyete iki türkü okumuştur: önce Bülbül (Bülbülün Ganedi Yeşil), ardından Tahtadandır. Bu iki kayıt, katalogda Gümüşhacıköy'e ait son kayıtlardır; plağın aynı yüzünde sıra hemen Merzifon'a geçer ve Musa Aslan'ın 9-10 Temmuz gecesi okuduğu, TRT repertuvarına Dem Be Dem Karşıma Gelen Bülbül adıyla giren deyiş gelir. Uysal'ın köylüsü kavalcı Osman Atmaca, ondan hemen önce 1136 numaralı plağa altı hava çalmıştı; bunlardan Gırnata Havası ayrı bir sayfada anlatılır. Tahtadandır'ın Uysal'dan sonra okunmuş bir kaydı belgelenmemiştir. Gümüşhacıköy türkülerinin ilin ezgi geleneği içindeki yeri için genel yazı: Yeşilırmak'ın Ezgisi.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar