Yüzevler, Amasya'nın büyük anlatılarının kenarında kalmış, hakkında yazılı belge sayısı az olan mahallelerinden biridir. Adı yüz kadar evden oluşan bir yerleşimi çağrıştırır ve bu çağrışım boşuna değildir: yakın tarihli bir yüksek lisans tezi, adın 1940'larda yangın yerine kurulan yüz adet afet konutundan geldiğini kaydeder. Mahallenin hikâyesi bu yüzden Osmanlı yüzyıllarından çok yirminci yüzyılın felaketlerine bağlanır; 1915 yangını, 1939 depremi ve 1948 seli, kentin Yeşilırmak'ın güneyindeki merkezinde bugünkü Yüzevler'in zeminini hazırlamıştır. Bugünkü kimliğini ise bitişik düzende sıralanmış apartmanlar, zemin katlardaki dükkânlar, ırmak kıyısındaki yürüyüş yolu, bir ahşap atölyesi ve yıllardır azalan nüfus belirler. Daha eski katmanlara yalnızca bir kurtarma kazısı raporunun dolaylı notu ışık tutar. Belgelenemeyen yerler, bilinmeyen olarak bırakılmıştır.

Adın Kökeni

"Yüzevler" sözcüğü Türkçedeki "yüz" ve "ev" sözcüklerinden oluşur ve dilbilgisi bakımından "yüz ev" anlamına gelir. Selçuk Topçu'nun 2022'de Çankaya Üniversitesi'nde hazırladığı, Yeşilırmak'ın güneyindeki sit alanının yirminci yüzyıldaki değişimini inceleyen yüksek lisans tezi, bu adın kaynağını açıkça yazar: 1915 yangınının etkilediği bölgede, Erzincan depreminin ardından "Yüzevler adıyla yüz adet afet evi" yapılmıştır. Tezin başka bir bölümü bu konutların inşasının 1948'de tamamlandığını belirtir ve onları "afet evleri yani Yüzevler" diye anar. Böylece ad, bir mahallenin kendiliğinden büyüyerek aldığı eski bir yer adı olmaktan çok, devletin felaket sonrası kurduğu bir konut topluluğunun sayısından türemiş bir ad olarak görünür.

Tezde depremin tarihi bir yerde 1938, başka bir yerde 1939 olarak geçer; Amasya'da Sultan Bayezid Camii'ni, Burmalı Minare'yi, Mehmed Paşa Camii'ni ve Büyükağa Medresesi'ni ağır biçimde hasara uğratan bu deprem, tezin kendi afetler bölümünde merkez üssü Erzincan olan 1939 depremi olarak tanıtılır. Aynı tezde, 3 Haziran 1948 selinin ardından afetzedelerin "Yüzevler Bölgesi'ne" yerleştirildiği de yazılıdır. Bu iki bilgi birbirini dışlamaz: konutlar depremin yol açtığı ihtiyaçla başlatılmış, tamamlandıkları yıl yaşanan selin felaketzedeleri de buraya yerleştirilmiş olabilir. Yine de konutların hangi kurum eliyle, hangi bütçeyle yapıldığını ve ilk sakinlerinin kimler olduğunu gösteren resmî bir karar ya da hak sahipliği listesine bu çalışmada ulaşılamamıştır.

Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar'ın Amasya Tarihi'nin tam metinlerinde "Yüzevler" adına rastlanmaz. Bu sessizlik artık şaşırtıcı değildir; 1939 Şubatında ölen müellif, adın doğduğu afet konutlarını göremeden hayata veda etmiştir. Amasya'da adı değiştirilen yerleşimleri derleyen Bekir Başalan'ın makalesinde de bu ad geçmez. Hüsameddin'de sık anılan "Üçler Mahallesi" ise ayrı bir konudur: eserde bu mahallede oturan ayan aileleri, bir cami bahçesindeki mezarlar, bir Üçler kabristanı, "Üçler vakfiyesi" ve "Üçler vak'ası" gibi ifadeler geçer. Günümüzde Üçler, Amasya Merkez'de Yüzevler'den ayrı ve ona komşu bir mahalle olarak kayıtlıdır. Topçu'nun tezinde yer alan 1950'li yıllara ait bir fotoğrafın "Üçler Mahallesinden Yüzevlere bakış" başlığını taşıması, iki yerleşimin birbirini gören yakınlıkta olduğunu gösterir; aşağıda anılan müze raporunun iki adı birlikte kullanması da bu komşuluğun bir yansıması olarak okunabilir.

Yangın Yerinden Afet Konutlarına

Yüzevler'in kurulduğu zemin, yirminci yüzyılın başında Amasya çarşısının ve ona bitişik mahallelerin yandığı alandır. Sivas Vali Vekili'nin 12 Mart 1914 tarihli yazısına göre Selağzı mevkiinde bir tütüncü dükkânında çıkan yangın otuz beş dükkânı yakmış, rüzgârın etkisiyle mahallenin neredeyse tamamını sarmıştı. Ertesi yıl daha büyüğü geldi. Amasya Tümen Komutanlığının bağlı olduğu Sivas 10. Kolordu Komutanlığına 21 Temmuz 1915'te yazılan yazıya göre, Ermeni tehciri sırasında çıkarılan kundaklama yangınlarında on dört mahalle ile iki bine yakın dükkân ve ev etkilenmişti. Yanan konutların ahşap olması tahribatı büyütmüş, bölgedeki Osmanlı konut dokusu bütünüyle ortadan kalkmıştı.

Topçu, Amasya Belediyesi İmar İşleri Müdürlüğünde bulunan fakat arşiv kayıtlarına geçmemiş, 1915 yangını öncesine ait bir haritayı yerel tarih araştırmacısı Hüseyin Menç aracılığıyla görmüş ve yangının etki alanını bu harita üzerinden çizmiştir. Haritanın kapsadığı alan kuzeyde Yeşilırmak'a, yani Ziya Paşa Bulvarı'na, güneyde Sakarat Dağı'nın sırtlarına uzanır; bugünkü Şehirüstü ve Fethiye mahallelerini içine alır, batıda Sultan Bayezid Külliyesi ve günümüzdeki Yüzevler Mahallesi hizasından, doğuda ise Saraçhane Camii, Bedesten, Taşhan ve Burmalı Minare Camii hizasından geçer. Yangından önce bu kesimde parsellerin organik biçimde yerleştiği ve sokakların dar olduğu anlaşılmaktadır. 1940'larda çekilen fotoğraflar ise yangının etkilediği alanlarda boş bir arazinin kaldığını, kent içindeki bütünlüğün kaybolduğunu gösterir.

Bu boşluğu doldurmak için 1945'te bir imar planı hazırlanmış, ancak uygulamaya geçirilememiştir. Afet konutları kurulurken de yangından önceki imar düzeni dikkate alınmamış, diğer mahallelerle bağlantılı olacak biçimde yeni bir parsel düzeni ve yeni yollar açılmıştır. O yıllarda kentin ana arteri olan Ziya Paşa Bulvarı'nın aksı ve tarihî yapıların yerleri ise olduğu gibi korunmuştur. Yüzevler'in bugün çevresindeki mahallelerden ayrılan düzenli sokak ağı, kökenini büyük olasılıkla bu ilk yerleşim kararından alır; ancak 1940'lardaki parsel düzeni ile bugünkü sokak planını adım adım karşılaştıran bir çalışmaya rastlanmamıştır.

1949 Hava Fotoğrafı ve İlk Yıllar

Yüzevler'in ilk hâline en yakından bakılabilen belge, Amasya Belediyesi İmar ve Şehircilik Müdürlüğü arşivinde bulunan bir hava fotoğrafıdır. Arşiv kaydında fotoğrafın tarihi belirsizdir. Topçu, fotoğrafta afet evlerinin tamamlanmış, Amasya Lisesi'nin ise henüz yapılmamış olduğuna bakarak, konutların 1948'de bitirildiği ve lisenin 1950'de yapılmaya başlandığı bilgisinden hareketle fotoğrafı 1949'a tarihler. Böylece mahallenin kendisi, kentin bir hava fotoğrafını tarihlendirmeye yarayan bir ölçüt hâline gelmiştir.

Fotoğrafta bugün ana arter olan Mustafa Kemal Paşa Caddesi'nin Yavuz Selim Meydanı'na bağlanıp orada son bulduğu, devamının henüz açılmadığı görülür. Cadde üzerinde bugünkü yoğun yapılaşma yoktur, yüksek katlı bina hiç yoktur; alanın batısında seyrek yapılar ve boş araziler öne çıkar. Tezde Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı (OKA) arşivinden alınan iki fotoğraf, "1949 yılı Sultan II. Beyazıt Külliyesi ve Yüzevler görünümü" ile "1949 yılı Yüzevler görünümü" başlıklarını taşır. Topçu'ya göre 1949 hava fotoğrafında iki önemli aks oluşmuştu: bugünkü Ziya Paşa Bulvarı ve Mustafa Kemal Paşa Caddesi. Sonraki on yıllarda Mustafa Kemal Paşa Caddesi Yavuz Selim Meydanı'ndan itibaren Pirinççi Mahallesi'nin içinden uzatılmış, Ziya Paşa Bulvarı da Mehmet Paşa Caddesi'yle birleştirilerek ikinci bir aks kurulmuştur. Bugün Yüzevler adresleri arasında bu iki caddenin adının da geçmesi, mahallenin kentin yeniden kurulan merkez aksları üzerinde doğduğunu hatırlatır.

İlk yüz konutun ne zaman ve nasıl yerini bugünkü apartmanlara bıraktığı bilinmemektedir. 2013 ve 2023 tarihli incelemeler mahallede yalnızca dört beş katlı bitişik nizam apartmanlardan söz eder; aradaki dönüşümün tarihlerini gösteren bir imar kaydına ya da fotoğraf dizisine bu çalışmada ulaşılamamıştır.

Konumu

Yüzevler Mahallesi, Amasya ilinin Merkez ilçesine bağlıdır. Harita sitelerinde mahalle, şehir merkezine yaklaşık bir kilometre uzaklıkta gösterilir ve çevredeki doğal nokta olarak Kırklardağı Tepesi anılır; aynı sitelerin kendi uyarısına göre bu veriler bilgilendirme amaçlıdır ve doğrulukları garanti edilmez. Posta kodu 05100'dür. Mahalle adresleri arasında Mustafa Kemal Caddesi, Şehit Özcan Özen Caddesi, Ziya Paşa Bulvarı ve Hikmet Akıncı Paşa Sokağı görülür.

Amasya'da hemen her mahalle gibi Yüzevler de dağ eteği ile Yeşilırmak arasındaki dar şeritte durur ve bu kuşak mahallenin gündelik coğrafyasını belirler. Kuzeyde ve güneyde yükselen kayalıklar vadiyi sıkıştırdığı için kentin yerleşim alanı ırmak boyunca uzanmış, mahalleler de bu çizgi üzerinde birbirine eklenmiştir. Yüzevler ırmağın güney yakasında, tarihî kent merkezine en yakın konumdaki mahalleler arasında yer alır; Dere, Gökmedrese, Üçler, Fethiye ve Şehirüstü mahalleleriyle birlikte eğimli bir arazide kurulu bir kuşağın parçasıdır. Merve Özkaynak Yolcu'nun 2023 tarihli çalışmasına göre Yüzevler, Şehirüstü, Fethiye ve Dere mahalleleri karşı yakadaki Yalıboyu evlerine, Pontus dönemine ait kral kaya mezarlarına, Harşena Dağı'na, surlarına ve kalesine ve Yeşilırmak'a bakan bir manzaraya sahiptir.

Bu konumun bir de iklim yüzü vardır. Aynı çalışma, karasal iklim bölgesindeki bu kuşakta güneydeki dik dağların ışığı ve güneşlenmeyi kestiğini, yapıların kuzeye yönelmesi nedeniyle alanın daha soğuk olduğunu belirtir. Isınmanın büyük ölçüde kömür sobasıyla sağlanması da kent içindeki hava kalitesini düşüren, koku ve duman yayan bir etken olarak kaydedilmiştir.

Sokak Dokusu ve Yapılaşma

Yüzevler'i komşularından en açık biçimde ayıran şey sokak planıdır. Özkaynak Yolcu'nun incelediği altı mahalleden Dere, Üçler, Fethiye, Şehirüstü ve Gökmedrese düzensiz ve plansız kentleşmenin sonucunda oluşmuş geleneksel organik sokak dokusuna sahiptir; Yüzevler ise birbirine paralel ve dik sokakların oluşturduğu ızgara bir plan şemasına sahiptir. Afet konutları için yeni bir parsel ve yol düzeni kurulduğunu belirten tezle birlikte okunduğunda bu farkın kaynağı anlaşılır hâle gelir, çünkü Yüzevler çevresindeki eski dokunun aksine cetvelle çizilmiş bir yerleşim olarak doğmuştur.

Aynı çalışmanın ölçümlerine göre mahallede on beş yapı adası vardır ve bu adalar toplam 70.901 metrekare tutar. En küçük ada 1.300, en büyük ada 11.650 metrekaredir; ortalama ada büyüklüğü 4.431 metrekaredir. Adalar kare ve dikdörtgen biçimlidir; buna karşılık gecekondu yerleşimlerinin bulunduğu Fethiye, Üçler ve Gökmedrese'de kare, dikdörtgen, yamuk ve açılı ya da üçgen adalar bir arada görülür. Karşılaştırma için Üçler'in yirmi dört adası ortalama 2.790 metrekaredir; iki komşu mahalle arasındaki fark, organik bir doku ile planlı bir doku arasındaki farkın sayılardaki karşılığıdır.

Çalışma Yüzevler'i bitişik nizam apartmanların bulunduğu mahalleler grubuna yerleştirir ve incelenen altı mahalle içinde yapı yoğunluğunun en yüksek olduğu yer olarak gösterir. Sokak kesitinde bitişik nizam dört ya da beş katlı konutlar sıralanır; yapı yükseklikleri 12 ile 15 metre arasında değişirken sokaklar 3 metre genişliğindedir. Araç yollarının yanında 75 ile 300 santimetre arasında kaldırımlar vardır, bisiklet yolu yoktur. Yüksek ve bitişik yapılar birbirinin ışığını ve manzarasını kesmekte, yüksek bloklar arasında kalan dar ve aydınlanmayan sokaklar bir kuyu etkisi yaratmaktadır. Mahallede yapıldığı dönemde konut olarak inşa edilen binaların bugün ticaret alanı olarak kullanıldığı da tespit edilmiştir.

Yeşil alan bakımından tablo daha da dardır. Komşu mahallelerde konut bahçeleri hiç değilse bir miktar yeşil sağlarken, Yüzevler'de bitişik nizam nedeniyle yeşil alanın yok denecek kadar az olduğu belirlenmiştir. İncelenen bölgenin bütününde kamusal alan, rekreasyon alanı, planlanmış yeşil alan ya da yeşille tasarlanmış çocuk oyun alanı bulunmamakta, var olan oyun alanları beton zemin üzerine kurulmuş oyun gruplarından oluşmaktadır. Sokakların gece aydınlatmasının yetersizliği ve çıkmaz sokaklar, özellikle kadınlar, çocuklar ve yaşlılar için güvenlik sorunu olarak kaydedilmiştir.

2013 Raporunda Yüzevler

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın 2013 tarihli Amasya kentleşme ve mekânsal inceleme raporu, merkezdeki mahalleleri tek tek değerlendirirken Yüzevler'e de ayrı bir bölüm ayırır. Rapor mahalleyi Amasya'nın merkezinde bulunan ve kentin eski yerleşim yerlerinden biri olarak tanıtır. Bu ifade, afet konutlarıyla başlayan yakın tarihi bir yana, mahallenin oturduğu toprağın kentin en eski yerleşim kuşağına ait olduğunu hatırlatır. Rapora göre mahalledeki konutlar genellikle dört beş katlı apartmanlardır, bitişik nizamda sıralanmış apartmanlar arasında yeşil alan yok denecek kadar azdır ve yoğun konut dokusunun yarattığı araç yükünü karşılayacak otopark bulunmadığından yol kenarları otopark olarak kullanılmaktadır.

Raporun dikkat çektiği bir başka nokta, apartmanların büyük çoğunluğunda zemin katların ticarete ayrılmış olmasıdır. Bu durum, konut ve araç bakımından zaten yoğun olan mahallenin gün içinde daha da kalabalık ve hareketli olmasına yol açmakta, gün boyu oluşan çevre ve gürültü kirliliği sakinler için sağlıksız bir ortam yaratmaktadır. Rapor, bitişik nizam yoğun doku ve dar sokaklar nedeniyle kış aylarında kirli havanın mahalle aralarına hapsolduğunu, balıkçı gibi yoğun koku ve çevre kirliliğine yol açan dükkânların mahallenin havasını ağırlaştırdığını yazar ve bu tür işletmelerin kent merkezi dışına taşınmasını önerir.

Raporda Yüzevler'e özgü bir sorun daha kayda geçmiştir: şiddetli yağmurlarda üst mahallelerden gelen yağmur suları sokaklara inmekte, tahliye edilemediği için sel oluşmaktadır. Afetzedeler için kurulmuş bir mahallenin bugün de su baskınıyla anılması, Amasya'nın dağ ile ırmak arasındaki sıkışık coğrafyasının değişmeyen bir yanını gösterir. Rapor bu nedenle altyapı çalışmalarına öncelik verilmesini, ticaret ve konut kesimlerinin ayrıştırılmasını, mahallenin altyapı, otopark, rekreasyon, park ve çevre düzenlemesi bakımından kentsel dönüşüm kapsamında uzun vadeli bir planla ele alınmasını önerir.

Kentsel Dönüşüm Tartışmasında Yüzevler

Özkaynak Yolcu'nun Türkiye Arazi Yönetimi Dergisi'nde yayımlanan çalışması, Amasya'nın tarihî merkezine en yakın altı mahallesini olası bir kentsel dönüşümden önce belgelemeyi amaçlar. Yazar bu mahalleleri yapı tipine göre üç gruba ayırır: toplu gecekondulardan oluşan Dere A tipini, gecekondularla ayrık nizam apartmanların bir arada bulunduğu ve parsel bazında dönüşümün başladığı Gökmedrese, Üçler ve Fethiye B tipini, bitişik nizam apartmanlardan oluşan Şehirüstü ve Yüzevler ise C tipini temsil eder. Böylece Yüzevler dönüşüm gündemine, kullanım ömrünü tamamlamakta olan yoğun apartman dokusuyla girer.

Çalışma bu kuşağın fırsatlarını da sayar: mahalleler Amasya'nın ilk yerleşim alanları arasında olduğu için kent merkezine ve ticaret alanlarına yakındır, ulaşım kolaydır ve karşı yakanın tarihî manzarasına açılır. Tehdit olarak ise merkeze yakınlığın, kentin sınırlı yerleşim alanının ve imara açılacak yeni alanların bulunmamasının bu mahalleleri rant bakımından cazip kıldığı, yerel yönetimden müteahhitlere ve arsa sahiplerine uzanan çok sayıda paydaşın tasarımı zorlaştırdığı belirtilir. Yazar, yıkılacak konutların yerine topoğrafyaya uygun, teraslarla ya da köprülerle birbirine bağlanan iki üç katlı konutlar yapılmasını, parsellerin birleştirilerek ada bazında kimliksiz ve tek tip yapılar yükseltilmemesini önerir. Çalışmanın sorunlar listesinde Yüzevler ve Şehirüstü özellikle anılır; yazara göre buradaki çok katlı bitişik yapılar konutların niteliğini ve yaşam kalitesini düşürmektedir.

Nekropol Alanının Kıyısında

Mahallenin adı, Amaseia antik kentinin mezarlık alanlarını konu alan bir çalışmada da geçer. Hüseyin Onur Erdem'in Arkeoloji Dergisi'nde (2024/2) yayımlanan "Nekropoller Işığında Amaseia Antik Kenti ve Yayılım Alanı" başlıklı makalesi, kentin batısındaki Güneybatı Nekropolü'nü anlatırken Amasya Müzesi'nin 2013 yılında Üçler Mahallesi sınırlarında yaptığı bir kurtarma kazısına başvurur. Makalenin dipnotunda kazı raporu "Üçler (Yüzevler) Mahallesi" kaydıyla anılır; parantez içindeki ad, iki adın aynı alan için birlikte kullanıldığını gösterir. Kazıda yedi tonozlu mezar saptanmış ve bunlar müze uzmanlarınca MS 4-5. yüzyıllara tarihlenmiştir.

Makale kazı alanının yaklaşık 200 metre batısında, birbirine bakan konumda Kadılar Türbesi ile Halifet Gazi Kümbeti'ni sıralar. İkisinde de antik dönem malzemesi devşirme olarak kullanılmıştır; Kadılar Türbesi'nde bir mezar steli, Halifet Gazi Kümbeti'nde ise sanduka olarak değerlendirilen bir Roma lahdi vardır. Aynı alandaki bir parkta anıtsal bir yapıya ait saçaklık blokları ile iki lahit kapağının bulunması da yazarın nekropolün batıya doğru uzandığı yönündeki yorumunu destekler. Yazara göre bu buluntular, kente batıdan girişi sağlayan Amasya-Tokat yolu eksenine oturur. Yüzevler'in kendisinde yapılmış bir kazı ya da sistemli bir yüzey araştırması bilinmediğinden mahallenin bu nekropolle ilişkisi kesin sınırlarıyla çizilemez; elde olan, çevredeki mezarlık alanının batı kuşağında bir konumda bulunduğudur.

3 Kasım 2013 tarihli çevrimiçi bir türbe listesinde "İsimsiz Türbe-I" başlıklı bir yapı "Amasya, Merkez, Yüzevler Mahallesi" adresiyle gösterilir. Yapının kimliği, tarihi ve konumu hakkında yazıya geçmiş bir bilgiye ulaşılamamıştır; bu nedenle Yüzevler'de kimliği bilinmeyen bir türbenin varlığı ancak bir liste notu düzeyinde anılabilir.

Şehzadeler Gezi Yolu Çevresi

Yerel rehber ve turizm yazılarında, Yeşilırmak kıyısındaki Şehzadeler Gezi Yolu'nun Yüzevler çevresinde yer aldığı belirtilir; bazı rehberler yolu şehir merkezinin yaklaşık iki kilometre dışında gösterir. Yol, ırmak boyunca uzanan bir yürüyüş güzergâhı olarak tanıtılır; karşı kıyıdaki ahşap evlerin ve kaya mezarlarının manzarasına açılır ve boyunca Amasya'da yetişmiş şehzadelerin büstleri yer alır. Osmanlı şehzadelerinin Amasya'da sancakbeyliği yapması genel tarihin bilinen bir olgusudur, fakat bu bilgi Yüzevler'e özgü bir tarihî olay anlamına gelmez. Yolun mahalleye kazandırdığı şey, tarihî bir olaydan çok bugünün gündelik görünümüdür. Ziyaretçiler ırmak kıyısındaki bu güzergâhta yürürken mahalleli burada gündelik işlerini sürdürür; kentin turizm yüzü ile oturulan semt, aynı çevrede iç içe geçer.

Gündelik Hayat ve Zanaat

Yerel basında 2026 Eylülünde yer alan bir habere göre Yüzevler'de Murat ve Meral Yılmaz çiftinin işlettiği Misket Çerçeve Ahşap Obje ve Tablo Galerisi bulunmaktadır. Galeride tamamen ahşap malzemeyle çalışılır; geleneksel Amasya evlerinin maketleri, Amasya elmasını simgeleyen kırmızı figürler, Ferhat ile Şirin hikâyesini işleyen panolar ve "Amasya Hatırası" yazılı objeler üretilip sergilenir. İşletmeci Murat Yılmaz, amaçlarının gelenlerin evlerine döndüklerinde Amasya'yı hatırlayacakları, uzun yıllar saklayabilecekleri nitelikli ürünler sunmak olduğunu söyler; Meral Yılmaz ise hediyelik eşyanın yalnızca ticari bir meta sayılamayacağını, her bakışta Amasya'da geçen günleri yeniden çağırdığını belirtir. Galeri, kenti gezen yerli ve yabancı turistlerin uğrak noktalarından biri olarak tanıtılmaktadır.

Mahallenin gündelik hayatı yalnız zanaatla sınırlı kalmaz; konaklama işletmeleri de vardır. Kültür ve Turizm Bakanlığı belgeli tesis listelerinde Yüzevler Mahallesi adresiyle iki otel görünür: Hikmet Akıncı Paşa Sokağı'ndaki Payidar Otel ile Ziya Paşa Bulvarı'ndaki 1921 Justa Otel. Zemin katları dükkânlara ayrılmış apartmanlarıyla mahallenin esnafı da bu hizmet düzeninin parçasıdır. Eylül 2025'te Belediye Başkanı Turgay Sevindi, Yüzevler ve komşu Şehirüstü sokaklarında kurulan toplu bir kahvaltı sofrasında esnafla bir araya gelmiş, Yüzevler Muhtarı Ali Özdaş ve Şehirüstü Muhtarı Yasin Kantarcı'nın da bulunduğu bu buluşmada taleplerini dinlemiştir. Aynı ayın sonunda belediye temizlik ekipleri Yüzevler'in cadde ve sokaklarını basınçlı suyla yıkamış, 2026 Ramazanında ise mahalle iftarı programı Yüzevler'de de sürmüştür. Muhtarlık görevini bu dönemde Ali Özdaş yürütmektedir.

Nüfus

Mahalle nüfusu, TÜİK'in adrese dayalı nüfus kayıt sistemi verilerine göre 2025'te 1.114 kişidir; bunların 533'ü erkek, 581'i kadındır. Yıllara göre seri, mahallenin uzun süredir küçüldüğünü gösterir: 2007'de 2.048, 2008'de 2.457, 2009'da 1.688, 2010'da 1.920 ve 2011'de 1.725 olan nüfus, 2012'de 1.643, 2013'te 1.555, 2014'te 1.492, 2015'te 1.488 ve 2016'da 1.535 olmuştur. 2017'de 1.395'e, 2018'de 1.363'e, 2019'da 1.357'ye, 2020'de 1.302'ye, 2021'de 1.243'e, 2022'de 1.216'ya, 2023'te 1.203'e ve 2024'te 1.185'e inen sayı, 2025'te 1.114'e düşmüştür. 2024 ile 2025 arasındaki azalma 71 kişidir; 2020 ile 2025 arasında ise 188 kişilik bir kayıp görülür.

2008'deki 2.457'den 2009'daki 1.688'e düşüş kaynaklarda açıklanmamıştır ve bu dalgalanmanın nedeni belirlenememiştir. Bazı derleme sitelerinde 1.395 rakamı 2023 nüfusu olarak verilir; yıllık seri bu değerin 2017'ye ait olduğunu, 2023 için ise 1.203 kişinin kayıtlı bulunduğunu gösterir. Aynı sitelerde mahallenin yüzölçümü 0,086 km² olarak yazılıdır; hesaplama yöntemi belirtilmediğinden bu değer temkinle karşılanmalıdır. Yapı adalarının toplam alanını 70.901 metrekare olarak ölçen 2023 tarihli çalışma bu değerle yaklaşık olarak uyuşur. Yüz konutla kurulan bir yerleşimin 2007'de iki bini aşan nüfusa ulaşması, afet evlerinin yerini çok katlı apartmanlara bırakmasının sayılardaki izi olarak okunabilir; azalan son seri ise ticarete dönen zemin katlar ve yaşlanan yapı stokuyla birlikte değerlendirilebilir, fakat bu yorumu doğrudan doğrulayan bir araştırma yoktur.

Kronoloji

1914: Sivas Vali Vekili'nin 12 Mart tarihli yazısına göre Selağzı'nda çıkan yangında otuz beş dükkân yanar.

1915: 21 Temmuz tarihli askerî yazışmaya göre kundaklama yangınlarında on dört mahalle ve iki bine yakın dükkân ile ev etkilenir; bugünkü Yüzevler hizası yangın alanının batı sınırındadır.

1939: Merkez üssü Erzincan olan deprem Amasya'da ağır hasara yol açar; Topçu'ya göre yüz afet evinin yapımı bu depremin ardından gelir.

1945: Kent merkezi için bir imar planı hazırlanır, ancak uygulanamaz.

1948: Yüzevler adı verilen afet evlerinin inşası tamamlanır; 3 Haziran selinin afetzedeleri Yüzevler bölgesine yerleştirilir.

1949: Belediye arşivindeki hava fotoğrafı tamamlanmış afet evlerini gösterir.

2013: Amasya Müzesi, "Üçler (Yüzevler) Mahallesi" kaydıyla anılan alanda yedi tonozlu mezar ortaya çıkaran kurtarma kazısı yapar; Çevre ve Şehircilik Bakanlığı raporu mahallenin otopark, gürültü ve su baskını sorunlarını kaydeder.

2023: Özkaynak Yolcu'nun çalışması Yüzevler'i ızgara planlı, en yoğun yapılaşmalı ve bitişik nizam apartmanlı C tipi mahalle olarak belgeler.

2025: Mahalle nüfusu 1.114 kişiye iner.

Bilinmeyenler

Mahalleye ilişkin çalışma sırasında şu konularda güvenilir belge bulunamamıştır:

  • Afet evlerinin yapımına ilişkin resmî karar, yapımı üstlenen kurum ve ilk hak sahiplerinin listesi
  • İlk yüz konutun hangi yıllarda yıkılıp yerini apartmanlara bıraktığı
  • Üçler adıyla bilinen tarihî mahalleyle sınırların nasıl çizildiği
  • Tescilli yapılar, cami, çeşme ve benzeri eserlerin mahalle sınırlarındaki dökümü
  • Mahallenin resmî olarak ne zaman ayrı bir mahalle hâline getirildiği

Bu boşlukları belediye imar arşivi, dönemin yerel gazeteleri ve afet konutlarına ilişkin bakanlık kayıtları doldurabilir. Şimdilik elde olanlar şunlardır: adın 1940'larda yangın yerine kurulan yüz afet evinden geldiğini söyleyen bir tez, 1949'a tarihlenen bir hava fotoğrafı, ızgara planı ve yoğun yapılaşmayı belgeleyen iki inceleme, antik nekropol alanının batı kuşağındaki konum, ırmak kıyısındaki yürüyüş yoluyla kurulan ilişki ve yıllardır azalan bir nüfus.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar