Kardeş şehir ilişkisi, iki kentin belediyelerinin kültür, eğitim, ticaret ve yönetim deneyimi alanlarında düzenli iş birliği yapmak üzere resmî olarak birbirine bağlanmasıdır. Amasya Belediyesinin bu türden bağları hem yurt içinde hem yurt dışında vardır ve ilki 1990'ların başına, Azerbaycan'daki Şamahı ile kurulan kardeşliğe uzanır. Ne var ki bu ilişkilerin hangi tarihte, hangi belgeyle kurulduğu her kent için aynı açıklıkta kayda geçmiş değildir; belediyenin kendi yayımladığı liste, ajans haberlerindeki dökümler ve karşı kentlerin meclis kararları zaman zaman birbirini tutmaz. Resmî ve haber kaynaklarında tarihiyle birlikte izlenebilen protokoller ile yalnızca listelerde adı geçen ya da doğrulanamayan ilişkiler bu nedenle ayrı ayrı ele alınır.

Kardeş Şehir Uygulamasının Ortaya Çıkışı

Akademik literatürde kardeş şehir uygulamasının, savaşların yıkımından sonra kentler arasında dostluk kurmak ve vatandaşları uzlaştırmak amacıyla yaygınlaştığı belirtilir. Kaydedilen ilk eşleştirme, Birinci Dünya Savaşı sonrasında Alman kenti Paderborn ile Fransız kenti Le Mans arasında yapılmıştır; yerel yöneticilerin uluslararası temasları ise İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra çok daha yoğunlaşmıştır. Avrupa'da Fransız ve Alman kentleri arasındaki bağlar uzlaşmanın bir aracı olarak görülmüş, Amerika Birleşik Devletleri kentlerinin dünyanın geri kalanıyla kurduğu "sister city" ilişkileri ise 1950'li yıllardan itibaren barış ve karşılıklı anlayışı geliştirme amacıyla ortaya çıkmıştır. Zamanla bu ilişkilerin ağırlığı kültürel, ekonomik ve ticari boyuta kaymıştır. 2010'da yayımlanan bir ajans haberine göre uygulama Türkiye'de özellikle son yirmi yılda önem kazanmıştı; Amasya'nın yurt dışındaki bağlarının büyük bölümü de bu döneme düşer.

Türkiye'de Hukuki Çerçeve ve Süreç

Türkiye'de belediyelerin kardeş şehir kurması 5393 sayılı Belediye Kanunu'na dayanır. Kanunun 18. maddesi belediye meclisine yurt içindeki ve yurt dışındaki mahallî idarelerle karşılıklı iş birliği yapılmasına karar verme görevini, 74. maddesi ise belediyeye yabancı mahallî idarelerle ortak faaliyet ve hizmet projeleri yürütme ya da kardeş şehir ilişkisi kurma yetkisini verir. Bu faaliyetlerin dış politikaya ve uluslararası anlaşmalara uygun yürütülmesi ve önceden İçişleri Bakanlığından izin alınması gerekir. Uygulamada süreç şöyle işler: belediye meclisi bir karar alır, ilişki kurulacak kent hakkında bilgi derlenir, ilişkiden beklenen yararlar yazılır ve protokol metni hazırlanır. Bu belgeler belediyenin resmî yazısıyla İçişleri Bakanlığına gönderilir; protokol, bakanlığın onayından sonra imzalanarak yürürlüğe girer. Bir kardeşliğin kurulduğu tarih bu yüzden çoğu zaman meclis kararının tarihiyle imza töreninin tarihi arasında bir yerde aranır ve farklı kaynakların aynı ilişki için farklı yıllar vermesi şaşırtıcı değildir.

Türkiye Belediyeler Birliği verilerine dayanan ve 19 Ekim 2010 tarihinde yayımlanan bir Anadolu Ajansı haberinde, İçişleri Bakanlığınca onaylanarak başlatılmış 715 kardeş şehir ilişkisinin bulunduğu, en çok kardeş şehri olan illerin İstanbul, İzmir, Ankara ve Bursa olduğu yazılıdır. Aynı dökümde Amasya 13 kardeş şehirle Manisa'nın (14) hemen ardında, Denizli ve Tekirdağ ile aynı sırada yer alır. Bu sayı il merkezinin yanı sıra il sınırlarındaki belediyelerin tamamını kapsar. Haberdeki ayrıntılı listede Amasya Belediyesine altı yabancı kent, Merzifon'a bir, Yassıçal beldesine ise beş kardeş yazılmıştır; bunların toplamı on ikidir. On üçüncü ilişkinin hangisi olduğu haberden anlaşılmaz; sayı ile liste arasındaki bu küçük fark, dökümün aceleyle derlendiğine ya da bir kaydın listeye girmeden sayıma katıldığına işaret ediyor olabilir. Haber, kardeş şehri çok olan illerin genellikle turizm potansiyeli yüksek iller olduğunu ve bu anlaşmalarda turizme dayalı iş birliğinin belirleyici olduğunu da not eder. Amasya'nın nüfusuna göre bu sıralamada üst sıralarda yer almasının kentin turizm kimliğiyle ilgili olduğu düşünülebilir; ancak bu bir çıkarımdır.

Belediyenin Kendi Listesi

Amasya Belediyesi, internet sitesinin eğitim ve kültür bölümünde uzun yıllar "Amasya Belediyesi Kardeş Şehirleri" başlıklı bir sayfa yayımladı. Sayfanın 2013 sonunda arşivlenmiş ilk hâli kısa bir dökümden ibarettir ve her ilişkinin başına bir yıl yazar. Yurt dışındaki kardeşler bu sırayla verilir: 1992'de Şamahı (Azerbaycan), 1993'te Sapporo (Japonya) ve Solingen (Almanya), 2002'de Tulcea (Romanya), 2004'te Lecce (İtalya), 2005'te Oş (Kırgızistan) ve 2008'de Brindisi (İtalya). Yurt içindeki kardeşler ise 2005'te İstanbul'un Beykoz ilçesi, 2006'da Manisa ve 2007'de Bursa olarak sıralanır. Bu yıllar, Amasya'nın kardeş şehir tarihini kronolojik olarak izlemeye imkân veren tek derli toplu kaynaktır; ancak sayfa yalnızca yılı verir, meclis kararı ya da imza töreni gibi ayrıntılara girmez.

Sayfanın 2017 yazında arşivlenen sonraki hâli 17 Şubat 2015 tarihinde oluşturulmuş görünür ve listeye iki yeni ad ekler: 2017'de Berat (Arnavutluk) ve Prizren (Kosova). Bu sürümde yurt içi kardeşlerin yanındaki yıllar kaldırılmış, buna karşılık her kent için kısa tanıtım metinleri eklenmiştir. Şamahı için Şirvanşahlar devletinin merkezi olduğu, şehirde 743 yılına tarihlenen çifte minareli Cuma Camii ile Gülüstan Kalesi kalıntılarının bulunduğu yazılır; Tulcea için Tuna kıyısında bir liman kenti olduğu ve kentte önemli bir Türk-Tatar azınlığın yaşadığı belirtilir. Oş, Fergana Vadisi'nin güneyinde "güneyin başkenti" diye anılan, 3000 yıllık geçmişe sahip bir pazar kenti olarak tanıtılır. Bu metinler kardeş kentleri tanıtmaktan çok, Amasya'nın onlarla kurduğu ortaklığın gerekçesini sezdirir: Balkan kentlerinde Osmanlı mirası, Tulcea'da Türk nüfusu, Oş'ta Orta Asya Türklüğü öne çıkarılmıştır.

Listeler Arasındaki Farklar

2010 tarihli ajans haberindeki il dökümünde Amasya Belediyesinin kardeş şehirleri şöyle sıralanır: Sapporo (Japonya), Kalmar (İsveç), Oş (Kırgızistan), Brindisi (İtalya), Tulcea (Romanya) ve Solingen (Almanya). Merzifon için Kayseri'nin İncesu ilçesi yazılıdır. Belediyenin kendi sayfasına dayanan bir ansiklopedik listede ise bunlara ek olarak Berat, Prizren, Lecce, Bursa, Manisa ve Şamahı (Azerbaycan) da yer alır, buna karşılık Kalmar bulunmaz. Belediyenin arşivlenmiş sayfaları bu farkın bir bölümünü açıklar: Şamahı ve Lecce belediyenin listesinde baştan beri vardır ve ajans dökümünde eksik kalmış görünür. Kalmar ise belediyenin hiçbir sürümünde geçmez. İsveç kentiyle bir meclis kararı alınıp protokol aşamasına varılmamış olması ya da ajans dökümüne başka bir kaydın yanlışlıkla geçmiş olması düşünülebilir; ancak bu bir çıkarımdır ve iki ihtimalden birini doğrulayan belge bulunamamıştır.

Yurt içinde de benzer bir durum vardır. Denizli Belediye Meclisi 2008'de Amasya ile kardeş olma kararını aldığını duyurmuştur; buna karşılık 2010 tarihli ajans dökümünde Denizli'nin kardeşleri arasında Bursa ve Tokat sayıldığı hâlde Amasya ve Bilecik yer almaz, Denizli de Amasya Belediyesinin yurt içi listesinde hiç görünmez. Meclis kararının bakanlık onayı ve imza aşamasına varmamış olabileceği düşünülebilir; bu da bir çıkarımdır. Beykoz ise Amasya'nın listesinde 2005'ten beri yazılıdır ama ansiklopedik listeye alınmamıştır. Aşağıda yalnızca belgeli ya da haberleşmiş ilişkiler, ilk kurulma sırasına göre ve tarihleriyle verilmiştir.

Şamahı: İlk Kardeş ve Eski Bir Bağ

Belediyenin listesine göre Amasya'nın ilk yurt dışı kardeşi, 1992'de bağ kurulan Şamahı'dır. Tarih, Azerbaycan'ın bağımsızlığını yeni kazandığı yıllara denk gelir. Kardeşliğin hangi belgeyle kurulduğu ve iki kent arasında sonraki yıllarda hangi ortak çalışmaların yürütüldüğü incelenen kaynaklarda yer almaz.

Şamahı ile Amasya arasında ise bundan çok daha eski, belgeli bir bağ vardır. Hüsameddin'in Amasya Tarihi'nde anlattığına göre Nakşibendiyye'nin Hâlidiyye kolundan İsmâil Sirâceddîn Efendi, Şirvan eyaletinde Şamahı kazasına bağlı Kürdemir köyünde 1197'de (1782/83) doğmuş, Şamahı'da okuyup orada ders vermiş, Bağdat'ta Mevlânâ Hâlid'den hilafet aldıktan sonra yeniden Şamahı'ya dönmüştü. Ruslar Şirvan'ı ele geçirince onlara karşı ayaklanan şeyhlere katıldı; tutuklanıp serbest bırakıldıktan sonra ailesiyle Şamahı'dan ayrılarak önce Ahıska'ya, 1242 yılının zilhiccesinde (1827) de Amasya'ya geldi. Önce Saraçhane Medresesi'ne yerleştirildi, ardından Yâkûtiye Mahallesi'nde kendisi için satın alınan bir evde ders vermeye başladı. Rabıta konusundaki görüşleri yerel ulema arasında tartışma çıkarınca bir süre Sivas'a gitti, 1256'da (1840) Amasya'ya döndü ve Yakutiye Mescidi'nde başladığı Beyzâvî tefsiri derslerini sürdürdü. 1264'te (1848) ölünce vasiyeti üzerine Şamlular Mezarlığı'nın yukarısındaki dağ sırtına gömüldü. Hüsameddin, onun Amasya'yı "ilim ve ulemâ yatağı" diye andığını ve Sivas'tan neden döndüğünü soranlara "cehaletten kaçıp ilim yatağına sığındım" dediğini aktarır.

Sirâceddîn Efendi'nin Amasya'da doğan oğlu Mehmed Rüşdü, Şirvânîzâde lakabıyla tanınacak ve Osmanlı devlet adamları arasında yükselecekti. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre 1828'de Amasya'da doğan Şirvânîzâde Mehmed Rüşdü Paşa, Şam ve Suriye valiliklerinde, Evkaf, Maliye ve Dahiliye nazırlıklarında bulundu; 1871'de bir süre Amasya'da ikamete mecbur edildi ve 16 Nisan 1873 ile 13 Şubat 1874 arasında sadrazamlık yaptı. Ansiklopedi, ailenin Şirvan Hanlığı Rus idaresine geçtikten sonra Kürdemir'den önce Ahıska'ya, ardından Amasya'ya göç ettiğini yazar; bu bilgi Hüsameddin'in anlatımıyla örtüşür. Şamahı kökenli tek aile de bu değildir: Hüsameddin, Cumhuriyet döneminde uzun yıllar Amasya milletvekilliği yapan Es'ad Ahmed Bey'i (Ahmet Esat Uras) "Şirvânî Hacı İsa Efendizâde" olarak tanıtır ve kimi biyografik kaynaklar da onun dedesinin Şamahı'dan Amasya'ya gelen İsa Efendi olduğunu yazar.

1992 kardeşliğinin kurulmasında bu tarihî bağın bir rol oynayıp oynamadığını gösteren bir belge bulunamamıştır. İki kent arasında ondokuzuncu yüzyıldan kalma böyle bir göç ve ilim ilişkisinin bulunmasının seçimi kolaylaştırmış olabileceği düşünülebilir; ancak bu bir çıkarımdır ve belediyenin tanıtım metninde de bu ilişkiden söz edilmez.

Sapporo ve Solingen: 1993

Belediyenin listesine göre 1993'te iki kardeşlik birden kuruldu. Bunlardan biri, Hokkaido ilinin merkezi ve nüfus bakımından Japonya'nın beşinci büyük kenti olan, 1972 Kış Olimpiyatları'yla tanınan Sapporo'dur; belediyenin ilk listesinde ad "Saporu" diye yazılmıştır. Uzak bir Japon kentiyle kurulan bu bağın nasıl doğduğu, hangi değişim ya da ziyaretlerle sürdürüldüğü incelenen kaynaklarda bulunamamıştır; Sapporo 2010 tarihli ajans dökümünde de Amasya'nın kardeşleri arasında sayılır.

Aynı yılın öteki kardeşi Almanya'daki Solingen'dir. Belediyenin tanıtım metni kenti Orta Çağ'dan beri kılıç ve bıçak yapımıyla tanınan, Wupper Irmağı kıyısındaki bir sanayi kenti olarak anlatır. Solingen adı Türkiye'de ise başka bir olayla hatırlanır: 1993'te kentte ırkçıların kundakladığı evde Genç ailesinden beş kişi hayatını kaybetmişti ve aile, Amasya'nın Taşova ilçesine bağlı Mercimek köyündendir. Ekim 2015'te Solingen'deki Hoşgörü ve Sivil Cesaret İttifakı'ndan bir heyet, Vali İbrahim Halil Çomaktekin'in eşliğinde Mercimek'te aileyi ziyaret etti, mezarlara gül bıraktı ve Taşova'nın tarihî yerlerini gezdi. Ziyarette konuşan Mevlüde Genç, yaşadığı acıyı bütün bir topluma mal etmediğini ve çocuklarının kalbine nefret sokmamaya çalıştığını anlattı.

Kardeşliğin kundaklamayla aynı yıl kurulmuş olması dikkat çekicidir, fakat ikisi arasında doğrudan bir bağ kuran bir kayıt incelenen kaynaklarda yoktur. Kardeşliğin saldırıdan önce mi sonra mı imzalandığı da bilinmemektedir; olayın ardından iki kent arasında bir yakınlaşma arayışının doğmuş olabileceği düşünülebilir, ancak bu bir çıkarımdır. 2015 ziyaretini de Solingen'deki bir sivil toplum kuruluşu düzenlemiştir; bu ziyarette iki belediye arasında bir temastan söz edilmez.

Tulcea, Lecce ve Brindisi

2002'de kurulan Tulcea kardeşliği, Amasya'yı Romanya'nın Dobruca bölgesine bağlar. Tuna kıyısındaki bu liman kenti, belediyenin tanıtım metninde özellikle Türk-Tatar azınlığıyla anılır; seçimde Balkanlar'daki Türk varlığının belirleyici olduğu sezilir. Tulcea 2010 tarihli ajans dökümünde de Amasya'nın kardeşleri arasındadır.

İtalya'nın güneydoğusundaki Puglia bölgesinden iki kent, birbirine yakın tarihlerde Amasya'nın kardeşleri arasına girdi. 2004'te bağ kurulan Lecce, belediyenin metninde barok mimarisiyle tanınan bir il merkezi olarak tanıtılır; 2008'de katılan Brindisi ise Adriyatik kıyısında, Yunanistan'a ve Orta Doğu'ya giden gemilerin uğradığı bir liman kenti olarak anlatılır. Lecce ajans dökümünde bulunmazken Brindisi bulunur. Aynı bölgeden iki kentle art arda ilişki kurulmasının nedeni kaynaklarda açıklanmaz.

Denizli ve Bilecik: 2008

Amasya'nın Denizli ile kardeşliği, karşı tarafın kayıtlarında açıkça görülür. Denizli Belediye Meclisi, Şubat 2008 oturumunun ikinci toplantısında, 5 Şubat 2008 tarihinde, Amasya ve Bilecik belediye meclislerinin aldığı kararlar doğrultusunda her iki kentle kardeş şehir olunmasını oy birliğiyle kabul etti. Toplantıyı belediye başkan yardımcısı Şamil Çınar yönetti. Gündem maddesi üzerine konuşan CHP'li meclis üyesi Zafer Gönenç, kardeşliğe hayır denilmemesi gerektiğini, ancak kavramın içinin doldurulmasını istediğini söyledi. Çınar ise üç kentin sosyal ilişkilerinin güçlenmesinin, kültürel ve ekonomik alanlarda iş birliğinin artmasının hedeflendiğini belirtti. Bu karardan sonra Amasya ve Bilecik, Bursa, Tokat, Almelo, Pavlodar, Isani, Braila, Samara, Rodos, Betzdorf, Mogilev ve Larisa'nın ardından Denizli'nin kardeş şehirleri arasına girdi. Haber metninde iş birliği alanları genel olarak sosyal, kültürel ve ekonomik olarak sayılmıştır; tarım ya da miras koruma gibi belirli bir alan anılmaz. Haberde Amasya meclisinin kararının tarihi verilmez ve yukarıda belirtildiği gibi Denizli, Amasya Belediyesinin kendi yurt içi listesinde yer almaz.

Oş: Orta Asya Bağlantısı

Kırgızistan'ın güneybatısında, Fergana Vadisi'nin güneyinde yer alan Oş, ülkenin ikinci büyük kentidir ve "güneyin başkenti" olarak anılır. Özbekistan sınırına yakındır; Orta Asya'nın en eski yerleşimlerinden biri olarak yaklaşık üç bin yıllık bir geçmişe sahiptir. Belediyenin listesine göre Amasya ile Oş'un kardeşliği 2005'te kuruldu. 2010 tarihli ajans dökümünde Manisa da Oş'u kendi kardeşleri arasında sayar; böylece iki şehzade kenti Orta Asya'da aynı kardeşi paylaşır.

İki kent arasındaki ziyaretler birkaç kez kayda geçmiştir. Amasya Valiliğinin duyurusuna göre, Amasya Belediyesi ile kardeş belediye olan Oş Belediyesi Meclis Başkanı Osmonov Zhaparbek, çeşitli parti temsilcileri ve Kırgızistan milletvekilleri, 14. Altın Elma Beste Yarışması finallerine konuk olmak için Amasya'ya gelmiş ve Vali Osman Varol'u ziyaret etmiştir. Görüşmede Vali, Orta Asya'daki Türk kardeşlerle bağların güçlü olduğunu vurgulamış, konuklar da Türkiye güçlendikçe iki taraf arasındaki bağların da güçleneceğini söylemiştir. Belediyenin 17 Ağustos 2017 tarihli haberine göre ise Oş Belediye Başkan Yardımcısı Topçubayev Asılbek Amanoviç, çeşitli incelemelerde bulunmak üzere geldiği Amasya'da Belediye Başkan Vekili Mehmet Dümen'i ziyaret etti; görüşmede Başkan Yardımcısı Osman Akbaş da hazır bulundu. Konuk, kardeş iki ülkenin insanları olarak iki şehir arasındaki bağları güçlendirmek istediklerini söyledi, Dümen de kendisine Amasya hakkında bilgi verdi ve taraflar karşılıklı hediyeler verdi.

Kırgızistan ile ilişkinin son halkası 2026'dadır. Belediye Başkanı Turgay Sevindi başkanlığında toplanan Amasya Belediye Meclisi, Ekim 2026 olağan oturumunda Kırgızistan'dan bir kentle kardeş şehir protokolünü oy birliğiyle kabul etti. Yerel basına yansıyan habere göre protokol sosyal, kültürel ve ekonomik alanda sürdürülebilir projeler, turizmin geliştirilmesi ve öğrenci değişimi gibi adımlar öngörüyor, ilk somut projelerin önümüzdeki aylarda hayata geçirilmesi planlanıyordu. Haberde kardeş kentin adı geçmez. Bunun 2005'ten beri süren Oş ilişkisinin yenilenmesi mi, yoksa Kırgızistan'dan ikinci bir kentle kurulan yeni bir bağ mı olduğu incelenen kaynaklardan anlaşılamamıştır. Oş ile ilk protokolün imza tarihi de bulunamamıştır; elde yalnızca belediyenin verdiği yıl vardır.

Prizren ve Berat: Tarihî Su Yolu Şehirleri

Prizren (Kosova), Berat (Arnavutluk) ve Amasya arasındaki girişim, Esenler Belediyesinin düzenlediği "Uluslararası Tarihî Su Yolu Şehirleri Buluşması" projesi sırasında başladı. Üç kentin belediye yetkilileri bu buluşmada bir araya geldi; tarihî, mimari ve sosyo-kültürel benzerlikler kardeşlik için uygun bir zemin sayıldı. Amasya Belediye Meclisi, Nisan 2017'de Prizren ve Berat ile kardeş şehir olunmasına karar verdi ve Amasya tarafındaki resmî işlemler tamamlandı. Konu 28 Mayıs 2017'de Kosova'da yayımlanan bir haberde, DHA'dan aktarılarak yer aldı.

Prizren Belediyesi Ekonomi ve Maliye Müdürü Ertan Simitçi, DHA'ya yaptığı açıklamada önerinin kökenini şöyle anlattı: Türkiye'den Kosova'ya, özellikle Prizren'e gelen Türk turistler kentin Amasya ile mimari, tarihî ve kültürel açıdan benzer olduğunu fark etmişti; Berat de her iki kentle aynı özellikleri taşıyordu. Simitçi'ye göre Türkiye'nin Prizren Başkonsolosluğu da konuda olumlu görüş bildirmişti ve Amasya Belediyesinin resmî başvurusu en kısa sürede Prizren Belediye Başkanı ile Meclis Başkanına sunulacak, resmî süreç başlatılacaktı. Üç belediyenin yetkililerinin katılacağı bir törenle ilişkinin resmîleştirilmesi planlanıyor, turizmin gelişmesi ve kültürel ilişkilerin güçlenmesi için kurumlar arası iş birliği öngörülüyordu. Başka bir deyişle haberin yayımlandığı tarihte süreç Amasya tarafında tamamlanmış, Prizren tarafında onay aşamasına gelmişti.

Amasya Belediyesi, aynı yıl kardeş şehirler sayfasına iki kenti "2017" yılıyla ekledi ve her ikisi için uzun tanıtım metinleri yazdı. Berat için Osum Nehri'nin iki yakasına kurulmuş, kalenin eteğinde sıralanan kırmızı kiremit çatılı evleriyle "Amasya'ya çok benzeyen", "Bin Pencereli Şehir" diye anılan ve 1961'de müze kent ilan edilen bir kent tablosu çizilir; II. Bayezid'in 1492'de Arnavutluk seferi sırasında kalede yaptırdığı cami ile Mangalem Mahallesi'ndeki Sultan Camii ve Halveti Tekkesi özellikle anılır. Prizren için Şar Dağları'nın eteğinde kurulduğu, I. Murad döneminde alınıp kesin fethin Fatih Sultan Mehmed zamanında gerçekleştiği yazılır ve "Amasya'nın can suyu Yeşilırmak gibi" Bistriça Nehri'nin kenti ikiye böldüğü, nehrin üzerindeki Taşköprü'nün de şehrin en kıymetli yapısı olduğu vurgulanır. Belediyenin gözünde iki Balkan kentini Amasya'ya yaklaştıran şey, nehir kıyısına kurulmuş, kale eteğinde yükselen ve Osmanlı yapılarını koruyan birer kent olmalarıydı. Prizren ve Berat'ın bu listede yer alması ilişkinin ilerlediğine işaret eder; ancak imza töreninin tarihi incelenen kaynaklarda bulunamamıştır.

Yurt İçinde Beykoz, Manisa, Bursa ve Dağpınar

Belediyenin listesine göre Amasya'nın yurt içindeki ilk kardeşi 2005'te İstanbul'un Beykoz ilçesi, ardından 2006'da Manisa ve 2007'de Bursa'dır. Manisa ile Amasya'yı birbirine bağlayan ortak bir geçmiş vardır: her ikisi de Osmanlı şehzadelerinin sancakbeyi olarak yetiştiği kentlerdir ve belediyenin tanıtım metni de Manisa'yı "Şehzadeler Şehri" sıfatıyla anar. Bursa ise Osmanlı Devleti'nin ilk başkenti olarak tanıtılır. Bu üç ilişkinin hangi meclis kararlarıyla kurulduğu ve sonrasında nasıl yürütüldüğü incelenen kaynaklarda yer almaz.

Listelerde görünmeyen bir yurt içi kardeşlik de belediyenin haberlerinde geçer. 2016 yazında arşivlenen bir belediye haberine göre Amasya Belediyesi, "kardeş şehir olarak" nitelediği Kars'ın Digor ilçesine bağlı Dağpınar beldesine Hayatcan Derneği aracılığıyla Ramazan paketi yardımında bulundu ve bir kamyon hibe etti. Paketleri Dağpınar Belediye Başkanı Ömer Vargül'ün de katıldığı bir dağıtımla Amasya Belediyesinin Sosyal İşler Müdürü Nuri Keleş ile Ruhsat ve Denetim Müdürü Mustafa Öztürk dağıttı. Dağpınar ile bu ilişkinin resmî bir protokole dayanıp dayanmadığı bilinmemektedir.

Merzifon ve Yassıçal

İl sınırlarındaki öteki belediyelerin de kendi kardeşleri vardır. 2010 tarihli ajans dökümünde Merzifon için yalnızca Kayseri'nin İncesu ilçesi kardeş şehir olarak görünür. Kimi ansiklopedik kaynaklarda Merzifon'un 2001'de Kaliforniya'daki Pleasant Hill kentiyle kardeş olduğu yazılır ve bu bilgi o yıl yayımlanmış bir Amerikan gazetesi haberine dayandırılır; haberin başlığı, Pleasant Hill'in kardeş kentle bağını sürdürdüğünü ve bunun Türkiye'deki insan hakları sorunlarını öne süren eleştirilerle karşılandığını bildirir. Merzifon'un Senegal'in başkenti Dakar ile kardeşlik bağı kurduğu bilgisi ise bu sitedeki önceki metinde yer alıyordu; incelenen haber ve liste kaynaklarında bunu doğrulayan bir kayıt bulunamadı. İlişki bu nedenle doğrulanmamış bilgi olarak anılmaktadır.

Aynı dökümde Yassıçal beldesinin beş kardeşi sayılır: Amasya, İstanbul Büyükşehir, Zeytinburnu, Şişli ve Ankara'nın Çankaya ilçesi. Küçük bir beldenin ülkenin en büyük belediyeleriyle kardeş olmasından, yurt içindeki kardeşliklerin daha çok dayanışma ve destek amacı taşıdığı düşünülebilir; bu bir çıkarımdır, ancak Dağpınar örneği de aynı yöne işaret eder. Bu ilişkilerin kurulma tarihleri haberde verilmez.

Kardeş Oda Protokolü: Erzurum, 2025

Kardeşlik bağları yalnızca belediyeler arasında kurulmaz. Amasya Ticaret ve Sanayi Odası ile Erzurum Ticaret ve Sanayi Odası, "Cumhuriyeti Kuran Şehirler" programı kapsamında Erzurum'da düzenlenen buluşmada "Kardeş Oda" protokolü imzaladı; haber 25 Temmuz 2025 tarihlidir. Amasya TSO Başkanı Murat Kırlangıç, Amasya'nın Cumhuriyet'in temellerinin atıldığı dört önemli şehirden biri olduğunu hatırlatarak bu bağın ekonomik, kültürel ve sosyal alanlarda yeni iş birliklerinin önünü açacağına inandığını söyledi. Bu protokol belediyelerin kardeş şehir ilişkisinden ayrı, oda düzeyinde bir ilişkidir.

Kronoloji

1827: Şamahı'dan ayrılan İsmâil Sirâceddîn Efendi ailesiyle Amasya'ya yerleşir (1242 zilhiccesi).

1992: Belediyenin listesine göre Şamahı (Azerbaycan) ile kardeşlik kurulur.

1993: Belediyenin listesine göre Sapporo (Japonya) ve Solingen (Almanya) ile kardeşlik kurulur.

2002: Belediyenin listesine göre Tulcea (Romanya) ile kardeşlik kurulur.

2004: Belediyenin listesine göre Lecce (İtalya) ile kardeşlik kurulur.

2005: Belediyenin listesine göre Oş (Kırgızistan) ve Beykoz (İstanbul) ile kardeşlik kurulur.

2006: Belediyenin listesine göre Manisa ile kardeşlik kurulur.

2007: Belediyenin listesine göre Bursa ile kardeşlik kurulur.

5 Şubat 2008: Denizli Belediye Meclisi, Amasya ve Bilecik ile kardeş şehir olunmasını oy birliğiyle kabul eder.

2008: Belediyenin listesine göre Brindisi (İtalya) ile kardeşlik kurulur.

19 Ekim 2010: Ajans haberinde Amasya, il genelinde 13 kardeş şehirle sayılır.

Ekim 2015: Solingen'den bir sivil toplum heyeti Mercimek köyünde Genç ailesini ziyaret eder.

Nisan 2017: Amasya Belediye Meclisi, Prizren ve Berat ile kardeş şehir olunması kararını alır.

28 Mayıs 2017: Üç kentin kardeşlik girişimi haberleşir; Prizren tarafında resmî süreç henüz başlatılacaktır.

17 Ağustos 2017: Oş Belediye Başkan Yardımcısı Topçubayev Asılbek Amanoviç Amasya Belediyesini ziyaret eder.

25 Temmuz 2025: Amasya TSO ile Erzurum TSO arasında Kardeş Oda protokolü imzalanır.

Ekim 2026: Amasya Belediye Meclisi, Kırgızistan'dan bir kentle kardeş şehir protokolünü oy birliğiyle kabul eder.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar