Amasya Merkez ilçesinin idarî mahalleleri arasında Demetevler, adı en az duyulanlardan biridir. Resmî listelerde ve posta kodu kayıtlarında "Demet Evler Mahallesi" biçiminde de geçer; Ankara'daki aynı adlı semtle karıştırılmamalıdır, burada söz konusu olan Yeşilırmak vadisindeki kentin mahallesidir. Elimizdeki belgeler bu mahallenin geçmişini uzun bir anlatıya yetecek kadar aydınlatmaz. Ayrıntısı bilinmeyen bir yerleşimi olduğundan zengin göstermek yerine, bilinenle bilinmeyeni birbirinden ayırarak ilerlemek daha doğrudur. Anlatı da bu yüzden mahalleyi önce kentin coğrafyası içine yerleştirir, ardından adın ve sayıların izini sürer.

Adın Kökeni

Ad, Türkçe "demet" ve "ev" sözcüklerinin birleşiminden oluşmuş görünür ve ilk bakışta bir arada, bir demet gibi toplu kurulmuş konutları akla getirir. Yine de bu çağrışım adın bir konut kooperatifinden, bir yapı topluluğundan ya da başka bir olaydan doğduğunu göstermez; taranan açık kaynaklarda adın nasıl verildiğine dair güvenilir bir açıklamaya ulaşılamamıştır ve kesin belge bulunamamıştır. Hüseyin Hüsameddin Yasar'ın Amasya Tarihi'nde bu adın geçip geçmediği de doğrulanamadığı için mahalleye Osmanlı dönemine uzanan bir geçmiş atfedilmez. Adın görece yeni bir konut adlandırmasına dayanması olasıdır; ne var ki bu bir tahmindir ve belgeyle desteklenmiş bir bilgi sayılmaz. Amasya'nın eski mahalle adlarının çoğu bir cami, bir zaviye ya da bir ailenin adından gelir; "Demetevler" gibi betimleyici, düz bir ad bu geleneğin dışında kalır ve daha yakın bir dönemin adlandırma alışkanlığını düşündürür.

Konumu ve Çevresi

Amasya, Yeşilırmak'ın açtığı dar vadide, kuzeyde Harşena, güneyde Ferhat dağlarının yüksek kayalıkları arasında uzanan bir kenttir. Irmak kenti boydan boya geçer; Merkez ilçenin mahalleleri de vadinin değişik kesimlerine, kimi zaman çevredeki yamaçlara ve düzlüklere dağılmıştır. Kent bu dar yatakta önce ırmağın iki yakasına, sonra vadinin genişleyen kesimlerine ve yamaçlara doğru yayılmıştır. Demetevler de bu büyük coğrafyanın içindedir. Mahalle rehberlerinde verilen yaklaşık konum, ilçe merkezinin biraz güneybatısına denk gelir; ancak bu, harita verisinden yapılmış kaba bir çıkarımdır ve vadinin hangi kesiminde yer aldığını ya da yakın çevresindeki yapıları ayrıntılı biçimde tarif etmeye yetmez. Yüzölçümü yaklaşık 0,61 kilometrekare olarak gösterilir. Bu rakam, mahalleyi Amasya'nın sınırlı alanlı birimleri arasına yerleştirir. Çakallar Mahallesi'nin yüzölçümü bunun yaklaşık üç katıdır (1,697 km²), Pirinççi gibi kimi mahalleler ise çok daha küçüktür (0,078 km²).

Tarihî Yapılar

Demetevler sınırları içinde tescilli bir cami, hamam, türbe ya da tarihî konut bulunduğuna dair güvenilir bir kayıt yoktur. Amasya'nın bilinen anıtları, yani Yalıboyu Evleri, Harşena Kalesi, kral kaya mezarları ve Osmanlı külliyeleri, öteki mahallelerin sınırlarındadır ve bu mahalleye mal edilmemelidir. Tarih yazımı çoğunlukla anıtların bulunduğu yerlere yönelir; anıtı olmayan bir mahalle bu yüzden kaynaklarda da geri planda kalır. Mahallenin kendi geçmişi vardır, ancak henüz yazıya geçirilmemiştir; belgeler çoğalmadıkça Demetevler hakkında söylenebilecekler kentin geri kalanına kıyasla sınırlı kalacaktır.

Nüfus ve Değişim

Mahalle nüfusu yıllardır iki yüz küsur kişi düzeyindedir ve Amasya'nın kalabalık mahalleleriyle yan yana konduğunda sakin bir tablo çizer. Seri, 2012'den 2019'a kadar her yıl için bir değer verir. TÜİK adrese dayalı nüfus kayıt sisteminden derlenen yıllık değerler şöyledir:

  • 2012: 283
  • 2013: 287
  • 2014: 304
  • 2015: 287
  • 2016: 270
  • 2017: 260
  • 2018: 259
  • 2019: 241

2023 TÜİK verisine dayanan bir derlemede nüfus 260 olarak verilir. Seri 2014'te 304 ile en yüksek değerine ulaşmış, 2019'a gelindiğinde 241'e inmiş, 2023 verisinde yeniden 260'a çıkmıştır. Beş yıl içindeki 63 kişilik düşüş, bu ölçekte yüzde yirmiyi aşan bir azalmadır; ancak kaynaklar dalgalanmanın nedenini açıklamaz. Mahalle sınırlarında bir değişiklik, konutlarda el değiştirme ya da yalnızca adres kayıtlarının güncellenmesi gibi pek çok açıklama akla gelebilir, hiçbiri belgelenmiş değildir. Bu nedenle rakamlar olduğu gibi aktarılır.

Ölçek duygusu için bir karşılaştırma yapılabilir. Amasya Merkez ilçesinin 2025 nüfusu 151.433 olarak verilir; yaklaşık 260 kişilik Demetevler bunun yüzde 0,2'sinden azdır. Aynı ilçedeki Şeyhcui Mahallesi'nin 2019 nüfusu 23.145'tir, yani Demetevler'in seksen dokuz katı. 0,61 kilometrekarelik alana düşen yaklaşık 260 kişi, kilometrekare başına dört yüz küsur kişilik bir yoğunluk verir. Kırka yakın mahalleden oluşan ilçede nüfusça Nergiz ve Saraycık gibi birkaç mahalle daha küçüktür; Demetevler bu sıralamanın alt yarısındadır.

Günümüzde Demetevler

Bugün Demetevler, Amasya Merkez'in idarî mahalle listesinde yer alan, az nüfuslu ve sakin bir mahalledir; ırmak boyundaki yoğun kent merkezinden uzakta, daha dingin bir yerleşim düzeni sunduğu söylenebilir, ancak bu da genel bir izlenimden ibarettir. Emlak ilanlarında müstakil ev ilanlarına rastlanması konut dokusunun en azından bir bölümünün evlerden oluştuğunu düşündürür; bu yalnızca genel bir izlenimdir ve sokak düzeyinde bir saptamaya dayanmaz. Mahallenin muhtarlığı, okulu, camisi ya da yerel gelenekleri hakkında açık kaynaklarda kayda değer bir bilgi bulunamamıştır. Bu başlıklar bilinmediği için boş bırakılmıştır. Belediye arşivleri, tapu ve imar kayıtları ya da mahalle sakinlerinin anlatıları ileride bu boşluğu doldurabilir.

Kronoloji

Bu mahalle için belgeli bir kuruluş, adlandırma ya da birleşme tarihi bulunamamıştır. Elimizdeki tek tarihli veriler nüfus kayıtlarıdır (2012-2019 ve 2023) ve yukarıda verilmiştir.

Kaynakça

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar